Nederland heeft een nieuwe planningsbenadering voor ruimtelijke ordening, de essenbenadering. Alterra heeft in samenwerking met de Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe (BOKD) bewoners van de essendorpen Wijster, Spier en Drijber zelf de agenda laten bepalen voor de vormgeving van het cultuurhistorisch zeer waardevolle essenlandschap rond de dorpen.Volgens projectleider ir. Theo Spek van Alterra is het project uniek omdat bewoners nadrukkelijk zelf de agenda van de ruimtelijke ordening konden bepalen bij een project waarbij cultuurhistorie het leidende ontwerpprincipe was. De wensen van de bewoners werden met gele stickertjes op een kaart geplakt, met daarnaast op roze stickers het lopende beleid van de overheid en op blauwe stickers de cultuurhistorische waarden. Door clustering ontstonden elf thema's waar geel met roze en blauw konden worden gecombineerd. De dorpelingen mochten er drie uitkiezen, die naar hun aanwijzingen door landschapsarchitecten werden vormgegeven.
De Drentse essen zijn cultuurhistorisch extreem waardevol. Negentig procent van Drenthe lag voor de ontwatering en veenontginning onder water. Op de resterende tien procent stapelde zich nederzetting op nederzetting. Een archeologisch zeer waardevol bodemarchief dus, dat dankzij de ophoging met plaggenmest goed bewaard is gebleven.
De oorspronkelijke insteek van de cultuurhistorici was dan ook het behouden van de essen, maar dat viel bij de boeren die de essen als akkers gebruiken niet in goede aarde. Het project liep na de eerste bijeenkomst bijna spaak, maar door het project meer te richten op het essenlandschap en de leefbaarheid en met de aanstelling van een voormalig welzijnswerker als intermediair liep het duidelijk beter.
Wageningen was volgens Spek voor de bewoners de bondgenoot van de overheid, en daarmee de vijand. Zoveel weerstand was niet verwacht. De belangrijkste les die Spek en zijn collega's leerden van het project was dat een onafhankelijke intermediair tussen bewoners, bestuurders en planners onontbeerlijk is. Daarnaast neemt Spek zich voor om bij vergelijkbare projecten meer en eerder bij de bewoners te rade te gaan. ,,Het is schokkend te zien hoe ver de beleving van bewoners en wetenschappers uit elkaar liggen.'' | M.W.
Klaas de Poel, Nicoline van der Windt, Johan Kruit, Hans Elerie en Theo Spek, Essen in Perspectief, Regio Projekt, ISBN 9050281575, 32,50 gulden.