Een gen dat de kans op hartaanvallen verhoogt, verkleint tegelijkertijd de kans op herseninfarcten. Die paradoxale ontdekking deed ir Tiny Hoekstra tijdens haar promotieonderzoek onder 650 ouderen.Hoekstras proefpersonen hadden in de vroege jaren negentig meegewerkt aan een ander Wagenings onderzoek, waarbij bloed was afgenomen. Aan de hand daarvan kon Hoekstra bepalen hoeveel van het eiwit Plasminogen Activator Inhibitor-type 1 zij aanmaakten. Die stof, verwachtten Hoekstra en haar begeleider prof. Evert Schouten van de afdeling Humane voeding en epidemiologie, zou wel eens een belangrijke rol bij het ontstaan van hartinfarcten kunnen spelen.
,,Het ontstaan van hartaanvallen is een behoorlijk ingewikkeld proces, zegt Hoekstra. ,,Het begint met een kleine beschadiging aan de binnenkant van het bloedvat. Als het lichaam probeert de vaatwand te herstellen dringen witte bloedcellen de vaatwand binnen en ontstaat een verdikking. Het bloedvat wordt nauwer. Tegelijkertijd klonteren bloedplaatjes samen rond de beschadiging. Een hartinfarct ontstaat als een bloedstolsel een vernauwde kransslagader afsluit, en een stukje van het hart niet wordt voorzien van zuurstof. Het eiwit dat Hoekstra onderzocht vergemakkelijkt het ontstaan van die bloedstolsels.
Hoekstra de ontdekte dat de concentratie van het eiwit in de bloedmonsters schommelde in de tijd. s Ochtends vroeg, als de meeste hartaanvallen plaatsvinden, was de concentratie maximaal. Die ontdekking verklaart misschien niet alleen waarom er s ochtends zoveel meer hartaanvallen plaatsvinden, maar ook waarom medicijnen die bloedstolsels moeten oplossen s ochtends minder goed werken dan s middags en s avonds.
Het beeld werd complexer toen de onderzoekers bij hun proefpersonen gingen kijken naar de genen die met de productie van het stollingseiwit te maken hebben. ,,Het gen dat de aanmaak van het stollingseiwit reguleert bestaat in twee varianten, zegt Hoekstra. ,,Je vindt ze allebei ongeveer even vaak. Bij mensen met het ene gen bleef de ochtendpiek van het bloedstollende eiwit achterwege, bij mensen met het andere gen niet, ontdekte Hoekstra. ,,Dat heeft zijn weerslag op de kans op een hartinfarct, zegt Hoekstra. ,,Heb je het piekgen, dan heb je ongeveer twintig procent meer kans op een hartinfarct.
In de hersenen werkt datzelfde gen echter precies de tegenovergestelde kant op. Mensen met het piekgen hebben juist weer dertig procent minder kans op een infarct in de hersenen, een beroerte.
,,Dat kunnen we nog niet verklaren, zegt Hoekstra. ,,We vermoeden dat het gen iets doet met de plaques in bloedvaten. Plaques zijn kalkachtige afzettingen in vernauwde bloedvaten. Soms breken ze af en ontstaan aan de binnenkant van de bloedvaten beschadigingen waardoor het proces van vaatvernauwing verhevigt. De Wageningers denken dat het piekgen de plaques in de hersenen stabieler maakt zodat ze minder makkelijk afscheuren.
Slecht wil Hoekstra het piekgen dus niet noemen. ,,Als je alles tegen elkaar afweegt, ben je met het piekgen misschien beter af. | Willem Koert