Het is drs Hans Schekkerman niet gelukt om het mysterie dat hijzelf heeft gecreerd op te lossen. Niet helemaal, tenminste. De aan Alterra verbonden bioloog ontdekte dat een steltloper uit het koude Siberi twee keer zoveel energie verbruikt als je zou verwachten, maar naar de herkomst van die energie kan hij alleen maar gissen.Helemaal bovenin Siberi kan het knap koud zijn. Hoe spelen vogels als de kanoetstrandloper het klaar om bij die temperatuur toch naar behoren te functioneren? Dat was de vraag die Schekkerman uit zijn slaap hield voordat hij naar het gebied afreisde. ,,Ik was vooral genteresseerd in jonge strandlopers, zegt hij. ,,Die hebben niet alleen extra energie nodig om op temperatuur te blijven, maar ook voor hun groeiprocessen.
De kanoet is een nestvlieder. Ze lopen rond en verzamelen voedsel. Als ze nog jong zijn keren ze geregeld terug naar hun ouders, en kruipen onder hun vleugels om weer op temperatuur te komen. ,,Los daarvan is nog niets bekend over hoeveel energie die dieren eigenlijk gebruiken, zegt Schekkerman. ,,Dus ving ik exemplaren, en injecteerde ik ze met dubbelzwaar water.
In de moleculen van dubbelzwaar water zijn de reguliere waterstof- en zuurstofatomen vervangen door atomen die net ietsjes zwaarder zijn, en in de natuur nauwelijks voorkomen. Er zijn tests die ze moeiteloos kunnen opsporen. Aan het einde van de dag ving Schekkerman de ingespoten kuikens nog eens, en nam ze een bloedmonster af. Daarin bepaalde hij de verhouding tussen de zware zuurstof- en waterstofatomen.
,,Als je die verhouding vergelijkt met hoe die was vlak na de injectie weet je hoeveel energie een vogel heeft gebruikt, zegt Schekkerman. ,,Een deel van de zuurstof verlaat het dier via de ademhaling, in de vorm van kooldioxide. Dat aandeel is groter naarmate de vogel meer energie verbruikt.
Eerder had de onderzoeker die methode gebruikt om het energieverbruik van kuikens van Nederlandse weidevogels in kaart te brengen. Daarom kon hij berekenen dat de kanoet twee keer zoveel energie verbruikt als je van een vogel van zijn gewicht zou verwachten. Maar waar haalt de kanoet die energie vandaan?
Schekkerman denkt aan meerdere verklaringen. Waarschijnlijk heeft kanoet minder moeite om zijn maal bij elkaar te scharrelen, omdat de kou de insecten trager maakt. Verder kunnen de kanoeten langer eten, omdat de dagen langer zijn. | Willem Koert