Kennis als een pakketje dat van de deskundige expert overgedragen kan worden naar de boer die tot die tijd in zalige onwetendheid verkeert. Dat is zon beetje het beeld dat komt uit de moderniseringstheorie die tot op de dag van vandaag de grondslag is voor de landbouwvoorlichting in Zimbabwe.De werkelijkheid is anders, vertelt kennissociologe Netsayi Mudege, die woensdag 5 oktober in Wageningen haar proefschrift verdedigde. Ze maakte een etnografie over boeren in landhervormingsgebieden in Zimbabwe. Die boeren kwamen uit heel Zimbabwe naar het land van de voormalige commercile boerderijen van blanken. En door die verschillen in herkomst hadden de nieuwe bewoners verschillende vormen van kennis en gebruiken over de landbouw.
Ze blijken met gemak verschillende vormen van kennis te integreren tot n geheel, concludeert Mudege in haar studie. Over de teelt van mas kregen ze bijvoorbeeld van voorlichters het wetenschappelijke advies om modern zaaizaad te kopen en kunstmest te gebruiken. Boeren doen dat ook. Maar daarnaast voeren ze rituelen uit die het zaad vruchtbaar moeten maken, naar de gewoonte van de lokale godsdienst. Voor de boeren is het een niet meer of minder belangrijk van het ander, zegt Mudege. Beide vormen van kennis zijn voor hen ook niet tegenstrijdig, maar vullen elkaar aan.
Mudege wil daarom het begrip traditionele kennis, in tegenstelling tot wetenschappelijke kennis, niet meer horen. Ze spreekt liever over lokale kennis, die een mengvorm is van kennis van verschillende herkomst. Die lokale kennis is de uitkomst van een onderhandeling tussen de belangen van boeren onderling de een gelooft meer in religieuze rituelen, de ander zweert bij kunstmest en tussen de boeren en externe partijen zoals voorlichters en zaaizaadbedrijven.
Degenen die nieuwe technologie zoals zaaizaad ontwikkelen, moeten vooraf bedenken wat boeren willen en hoe hun kennis over de landbouw tot stand komt, is de aanbeveling van Mudege. Nu zitten ze in hun laboratoria, maken zaad en zijn verontwaardigd als boeren het niet gebruiken. In plaats daarvan moeten ze eerst vragen aan boeren wat hun problemen zijn. Netsayi Mudege promoveerde op 5 oktober bij prof. Norman Long, emeritus hoogleraar Ontwikkelingssociologie bij Wageningen Universiteit.
Joris Tielens