De wereldproductie van soja vindt vooral plaats in de VS, Brazilië en Argentinië. Genoemde landen domineren ook de internationale handel als exporteur. Brazilië behaalt 10% van zijn exportinkomsten uit soja en in Argentinië is de soja zelfs goed voor 25% van de totale exportwaarde. De teelt is dus van groot belang voor de Latijns-Amerikanen economie. Wereldwijd is er al jaren sprake van een toenemende vraag naar sojaproducten. Brazilië en Argentinië hebben in antwoord daarop hun arealen sterk uitgebreid, wat indirect heeft bijgedragen aan ontbossing doordat de lucratieve sojateelt de veehouderij verdringt naar nieuw te ontginnen gebieden. Met de expansie van die teelt dreigt verlies van biodiversiteit in het regenwoud en savannegebieden.
De internationale vraag naar soja blijft in de komende jaren groeien, vooral in China en een aantal andere Aziatische landen. Brazilië en Argentinië zijn in staat om tegen relatief lage kosten de productie verder uit te breiden. Die uitbreiding hoeft niet gepaard te gaan met ontginning van nieuwe gebieden, maar kan plaatsvinden door delen van extensief gebruikt grasland voor de sojateelt te bestemmen, of een intensiever roulatiesysteem van akkerbouw en veeteelt te hanteren. Hiermee kan verdere ontbossing en verlies aan biodiversiteit in zowel Brazilië als in Argentinië worden tegengegaan. De afgelopen jaren was er wel sprake van zulke negatieve effecten, mede door zwakke regels op het gebied van de ruimtelijke ordening en het behoud van natuurgebieden, en problemen bij de handhaving ervan.
Een ander actueel thema in de discussie over soja betreft het gebruik van GMO-zaad. In Argentinië wordt ten minste 90% van de productie voortgebracht op basis van GMO-uitgangsmateriaal. In Brazilië wordt officieel slechts een gering percentage GMO-zaad gebruikt om de teeltefficiency te verhogen. Op ‘illegale’ basis betreft het inmiddels echter een aanzienlijk deel van de sojaproductie.
Van de ruim 9 miljoen ton sojabonen en sojaproducten die Nederland jaarlijks importeert wordt twee derde in al of niet bewerkte vorm weer uitgevoerd. Nederland is van de EU-lidstaten de grootste importeur van sojabonen en schroot. De rol van Nederland in de verwerking van sojabonen tot olie en schroot (het crushen) wordt wel steeds kleiner. Het ingevoerde of in Nederland geproduceerde sojaschroot is vrijwel allemaal bestemd voor de veevoerindustrie. Sojaolie komt vooral vanuit Duitsland en België ons land binnen en wordt grotendeels gebruikt in de voedings- en genotmiddelenindustrie.
Dit zijn enkele waarnemingen uit een overzichtsrapport dat het LEI in opdracht van het ministerie van LNV maakte. Met deze studie wil LNV bijdragen aan de maatschappelijke discussie over de internationale productie- en afzetketens van soja.
Rapport 5.06.08 Sojahandel- en ketenrelaties; sojaketens in Brazilië, Argentinië en Nederland