Inauguratie prof. Schijns
De heilige graal van het afweersysteem tegen infectieziekten en tumoren is nog niet gevonden. Op zoek naar de 'hoofdschakelaars' in het immuunapparaat van mens en dier zijn er nog veel strategieën te verkennen om de grote potentie van dit complexe systeem op de juiste manier te activeren en aan te sturen. In tegenstelling tot het verleden is een rationele benadering daarvan de juiste weg, aldus prof.dr. Virgil Schijns op 14 mei bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar Immuuninterventie aan Wageningen Universiteit.
Het bijzonder complexe afweersysteem van mens en dier is deels via vallen en opstaan ontdekt. Zo schrijft de Griek Thycydidus in 430 voor Chr. dat de pest in Athene voorbij ging aan hen die er eerder van herstelden. Deze lieden waren in staat de zieken te verzorgen, "omdat zij wisten dat zij nooit een tweede keer aangevallen zouden worden." In China en India vonden in de 7e eeuw waarschijnlijk de eerste vaccinaties bij mensen plaats door poeder van pokkenkorsten in de neus aan te brengen. In West-Europa is het de Engelse plattelandsarts Edward Jenner die in 1798 een trial and error beschrijft en hiermee de grondlegger wordt van de vaccinologie. Hij nam pus uit een huidwond van een melkmeid die was geïnfecteerd met het onschuldige koepokkenvirus en bracht dat bij een achtjarig jongetje aan. Het was hem immers bekend dat melkmeisjes bestand waren tegen de pokken. Twee maanden later infecteerde Jenner de jongen met het echte virus. Hij bleek, niet tot Jenner's verrassing, wél tot zijn vreugde, immuun te zijn.
Zo'n experimentele benadering had ook heel anders kunnen uitpakken en kruist daarmee het ethisch verantwoorde traject waaraan onderzoekers zich heden spiegelen. Daarom hoort de trial and error-methode nu tot het verleden.
Rationeel ontwerpen
De nieuwe weg om de potentie van het immuunsysteem te verkennen is via rationeel ontwerpen van vaccins, aldus prof. Schijns in zijn inaugurele rede Immuuninterventie. Drukken op de juiste knoppen. "Vaccins op een rationele manier maken betekent dat de werking en veiligheid ervan meer voorspelbaar worden".
Grote vraag ('de heilige graal') in het immunologisch onderzoek is hoe in een vaccin de antigenen (die de reactie van het lichaam oproepen) het beste aangeboden kunnen worden om een juiste afweerreactie teweeg te brengen, bijvoorbeeld de rekrutering en aanmaak van gespecialiseerde cellen die de indringers te lijf gaan.
Via de leerstoel Immuuninterventie probeert prof. Schijns de wezenlijke stappen en onderdelen in de biochemische reacties te achterhalen en deze in te zetten voor het rationeel ontwerpen van vaccins.
Daarmee is een preventief of therapeutisch geneesmiddel echter nog geen feit. De te nemen hordes zijn bijvoorbeeld de productiemethode en -kosten, de halfwaardetijd, waarin de werking van het middel geleidelijk afneemt en een efficiënte manier om het middel op de exact juiste plek in het lichaam te brengen.
Daarom is de onderzoeksgroep van prof. Schijns gespitst op (een nog niet opgedroogde stroom van) nieuw ontdekte cellen en moleculen die een rol spelen in de afweer. Maar ook richt de groep zich op bekende stimulantia waarvan de werking nog niet bekend is.