Chinese bedrijven veroveren het Afrikaanse continent, voornamelijk op zoek naar olie en andere grondstoffen. Daarbij stellen de Chinezen geen lastige vragen over mensenrechten, democratie of milieuvervuiling. Leidt dat Afrika van de regen in de drup, of heeft het berooide continent baat bij de nieuwe Chinese investeringen?
Dr. Kees Burger, ontwikkelingseconoom aan Wageningen Universiteit:
‘Ik denk dat de Chinese investeringen wel een goede zaak zijn. Er worden door Chinese bedrijven inderdaad geen vragen gesteld over het democratische gehalte van een regime. Maar dat is niet uniek voor China. Dat geldt voor veel handelsfirma’s, inclusief westerse consultants, dus waarom zou je daar China als land op aankijken? Ik ben niet zo onder de indruk van die kritiek.
De vraag is vooral of een investering van China de corruptie vergroot, of dat die enkel bestaande corruptie in stand houdt. Wanneer er alleen maar meer smeergeld naar dezelfde corrupte mensen gaat, hoeft het systeem daar niet inefficiënter van te worden. Als er veel meer mensen corrupt worden, wordt het wel inefficiënter.
Westerse overheden kunnen bezwaar maken tegen corruptie, maar westerse bedrijven doen dat doorgaans niet en die zitten ook overal. De investeringen van China zijn gericht op de exploitatie van hulpbronnen, net zoals die van de koloniale machten vroeger. Dat draagt niet bij aan de lokale economie, maar het schaadt die ook niet. En er stroomt netto wat geld een land in.
Je zou liever zien dat er in de hele economie geïnvesteerd wordt, in plaats van in een smalle weg van de kust naar de mijnstreek. En natuurlijk wordt er daarbij geen rekening gehouden met het milieu. Maar dat geldt voor veel bedrijven die in Afrika investeren.
Het probleem is dus niet China, maar de corrupte overheden in Afrika. Die staan al deze zaken toe. Door de interesse van China in Afrika kunnen Afrikaanse regeringsleiders westerse investeerders en Chinezen tegen elkaar uitspelen. Maar het is sowieso een illusie te denken dat je een corrupte overheid kan veranderen door condities te stellen bij hulp. Uit onderzoek van de Wereld Bank bleek dat het stellen van voorwaarden het bestuur van een land niet beter maakt. Een regime moet eerst een goed beleid kunnen voeren, en pas daarna kan hulp helpen. Andersom kan je een slecht bestuur niet beter maken met hulp. De Afrikaanse bevolking is gegijzeld door haar regeringsleiders, dat is het probleem. Niet de Chinese investeringen.’
Joris Tielens
Dit commentaar is aangeboden door de redactie van Wb, het weekblad voor Wageningen UR. Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail pers.communicatie@wur.nl of bij de Redactie van Wb, e-mail wb@cereales.nl. Zie archief op http://www.wb-online.nl.