Kerstmis is een gezelschapsfeest. Met z’n allen aan het kerstontbijt, met z’n allen naar de kerk of meubelboulevard, met z’n allen van de kalkoen of reerug smikkelen. Maar hoe moet dat in een maatschappij waarin steeds meer alleenstaanden leven?
Prof. Kees de Hoog, hoogleraar Gezinssociologie en gezinsbeleid:
'Bij kerst staat de bijeenkomst centraal. Het moet gezellig zijn, je moet lekker eten, en onder de kerstboom liggen cadeautjes voor iedereen. Het is een Amerikanisering en een schijndeftigheid waarop sterk de nadruk ligt. Mensen die nog geen kip kunnen braden, gaan ineens kalkoen klaarmaken. In Wageningen heb je een tegentrend om boerenkool met worst klaar te maken. Maar de nadruk op gezelligheid is zo groot dat je gaat denken dat dit werkelijkheid is. En dan komt het lijden.
Nederland heeft 6,5 miljoen huishoudens. Meer dan een derde daarvan is nu alleenstaande, al moet je daarbij wel bedenken dat daar ook mensen tussen zitten met lat-relaties. Die alleenstaanden zijn in drie groepen onder te verdelen: jonge alleenstaanden tot 35 jaar, de middelbare alleenstaanden tot zestig jaar, en de ouderen.
Uit onderzoek blijkt dat bij ouderen de eenzaamheid het grootst is. Die zitten vaak in een sociaal isolement en zijn ook nog eens slecht ter been. Daarbij speelt ook dat kinderen en ouders elkaar ontgroeien. Bij de lager opgeleiden zie je dat er nog wel veel contacten zijn. Dan is de vader sigarenmaker en de dochter winkelmeisje. Maar wat als de vader huisschilder is en de zoon arts? Dan heb je ineens een demografische afstand, en dan wordt het moeilijker om met elkaar te praten.
In de middelbare groep heb je te maken met echtscheidingen. Daar zitten toch veel mensen bij die moeilijk contacten leggen, ook omdat ze het druk hebben met het werk en de kinderen. Er is ook een club mannen die niet meer aan de vrouw komen, vaak mannen met een lagere opleiding. Die zijn onaantrekkelijk. Liefde is niet blind, mensen letten ook op de materiële dingen.
Bij jongeren zijn de problemen minder groot, die zijn flexibeler, hoewel er bepaalde groepen zijn die wel eenzaam zijn. Hoger opgeleide vrouwen bijvoorbeeld, die met hun werk zijn getrouwd. Dat is helemaal geen 'Sex in the city'.
Je moet ook bedenken dat vriendschap een recente uitvinding is. Bij ouderen is de familie belangrijker dan vriendschappen. Vrienden zijn ook schaarser dan familie. Familie is vanzelfsprekend, vriendschappen moet je onderhouden.
In de toekomst zullen er meer alleenstaanden zijn. De hoger opgeleiden zijn nu voorlopers in het uit- en afstellen van kinderen, maar ze gaan ook steeds minder vaak duurzame relaties aan. Dat noemen wij wel seriële monogamie. Je hebt een vriend en daarmee ga je op vakantie, of je gaat ermee naar bed, en daarna komt er weer een andere vriend. Zo'n levensstijl is nog niet zichtbaar in de statistieken, maar die is zich wel aan het ontwikkelen.
Op de lange termijn zul je dus zien dat het aantal huwelijken en duurzame relaties afneemt. Dat past nog minder bij de gezelligheid en het bijeenkomen van de huidige kerstgedachte. En dus zal er nog meer eenzaamheid zijn tijdens de kerst.'
Martin Woestenburg
Dit nieuwsbericht is aangeboden door de redactie van Wb.