Het programma voor landhervorming in Zuid-Afrika gaat veranderen. President Thabo Mbeki liet dat blijken in zijn State of the Nation, de Zuid-Afrikaanse troonrede. Blanke boeren krijgen minder financiële compensatie voor het land dat ze afstaan aan zwarte landlozen. Komt die maatregel de landhervorming ten goede?
Dr. Paul Hebinck, ontwikkelingssocioloog, houdt zich onder meer bezig met landhervorming in Zuid-Afrika:
‘De recente beleidswijziging op het gebied van landhervorming in Zuid Afrika is een reactie op de wel zeer teleurstellende resultaten die vanaf het begin zijn behaald. Slechts vier procent van het areaal is in de afgelopen tien jaar via gericht beleid van eigenaar verwisseld. Terwijl de doelstelling in het begin was om in 2015 dertig procent te halen. Om de landhervorming te versnellen neemt de huidige ANC-overheid de maatregel de financiële compensatie die blanke eigenaren krijgen voor hun land en boerderijen sterk te verlagen.
De landhervorming in Zuid-Afrika staat al een hele tijd ter discussie. Door de financiële compensatie te verlagen wordt aan een veelvuldig geuitte kritiek voldaan. Vooral NGO’s en een aantal onafhankelijke onderzoekers wezen telkens op een te laag budget voor aankoop van boerderijen waardoor er te weinig landhervormingssubisidies waren. Niet ten onrechte is er door velen gewezen op het feit dat de landhervorming de prijs van land kunstmatig heeft verhoogd waardoor de beschikbare budgetten sneller werden uitgeput.
Voor veel blanke eigenaren is landhervorming een goede exit-strategy: een redelijk tot goede prijs voor een bedrijf in een sector die sterk onder druk staat van de globalisering van de landbouw. Die globalisering heeft een neerwaarts effect op de prijzen van producten, terwijl die voor arbeid en andere inputs alleen maar zijn gestegen. Met name de factor arbeid is door nieuw beleid sterk in prijs gestegen. Mede onder druk van dit soort processen zijn in tal van bedrijven de investeringen zeer sterk terug gebracht. De blanke boer strijkt bij landhervorming een mooie prijs op voor het bedrijf terwijl het probleem van achterstallig onderhoud en investering daarmee wordt verschoven naar de nieuwe zwarte eigenaren. Ik heb recentelijk een aantal van dit soort bedrijven bezocht. Een aantal boeren staat op het punt het bijltje erbij neer te gooien vanwege geldgebrek.
Wellicht dat de huidige maatregel de landhervorming meer lucht verschaft. Maar als deze alleen maar de prijs van land betreft en niet de aanschaf van boerderijen, stallen, tractors en irrigatie-installaties dan schieten de nieuwe landeigenaren er niet veel mee op.
Een laatste punt is dat de beleidswijziging niet of nauwelijks de andere, wellicht grotere problemen van de landhervormingen beroert. Problemen op het vlak van collectief eigendom, gebrek aan landbouwkundige kennis, en een absoluut gebrek aan ervaring met kleinschalige landbouw in het land worden niet of nauwelijks aangepakt. Deze zaken vormen trouwens de kern van een nieuw samenwerkingsprogramma waar ik met financiering van de Nuffic aan ga werken. Er wordt dus wel aan oplossingen gewerkt.’
Joris Tielens
Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Wb, het weekblad voor Wageningen UR. Het wordt u aangeboden door de stafafdeling Communicatie. Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageingen UR, e-mail: pers.communicatie@wur.nl of bij de Redactie van Wb, e-mail: wb@cereales.nl.
Zie meer nieuws en archief op http://www.wb-online.nl