Door de klimaatverandering worden vogels slanker en krijgen ze langere vleugels. De vereniging voor vogelonderzoek Sovon kwam vorige week met dit nieuws. Koolmezen en pimpelmezen werden in de afgelopen dertig jaar een halve gram lichter, en ook zwartkoppen 'slankten af' door de warmte. Gaat dit ook voor mensen op? Of moeten we dit nieuws met een korreltje zout nemen?
Ir. David Lentink, lucht- en ruimtevaarttechnoloog en promovendus bij de leerstoelgroep Experimentele dierkunde van Wageningen Universiteit:
'Mijn eerste ingeving is dat ik het jammer vind dat het niet lijkt op te gaan voor de westerse mens. We zijn gemiddeld allemaal zwaarder geworden de afgelopen tientallen jaren, vermoedelijk door ons gewijzigde dieet en bewegingspatroon. Zo wordt datzelfde dieet ook verantwoordelijk gehouden voor de enorme lengte van bijvoorbeeld Nederlanders. Kortom, waarom zou een temperatuurseffect een grotere invloed hebben op de massa en lengte van een warmbloedig beest dan bijvoorbeeld het dieet, de lichaamsbeweging en veranderingen in het habitat?
De vondst van de onderzoekers Yoram Tom-Tov et al, waar Sovon aan refereert, is gebaseerd op Bergmann’s wet voor warmbloedige dieren: ‘soorten in warmere regionen zijn kleiner dan diezelfde soorten in koudere regionen’. Deze predictie heeft te maken met het verliezen van overtollige lichaamswarmte, dat gaat makkelijker als je kleiner bent. Dit komt omdat de lichaamsmassa sneller afneemt dan het uitwendige oppervlak, bij afnemende afmetingen. Dus inderdaad, er zou een link kunnen bestaan tussen klimaat en lichaamsafmeting.
Een vergelijkbare wet, die van Allen, geeft aan dat de afmetingen van lichaamsdelen met een groot uitwendig oppervlak toenemen met de temperatuur. Een groter uitwendig oppervlak resulteert in een sterkere koeling. Kortom als je een kleine massa hebt en een groot lichaamsoppervlak kun je beter omgaan met een temperatuurstoename van de aarde. Dit is de fundamentele link tussen het klimaat en lichaamsmassa en lengte.
Ik denk dat het onderzoek zelf veel neutraler is dan het persbericht van Sovon, dat moet ook wel omdat ze bijvoorbeeld ook een sterke correlatie hebben gevonden tussen de afmeting van een aantal van de onderzochte vogels en de predatie door roofvogels. Verder is een mogelijke verandering in het eet- en bewegingsgedrag niet meegenomen. De wetenschappers rapporteren zelf: ‘sommige soorten vogels bevestigden de voorspelde trend, mogelijk als gevolg van de opwarming van de aarde, terwijl andere vogels dit effect niet vertoonden’. Ik sluit mij daarom aan bij de conclusies van de onderzoekers dat de gevonden effecten wel indicatief kunnen zijn en mogelijk global warming kunnen bevestigen, maar het is absoluut geen bewijs. Daarvoor zijn er teveel belangrijke factoren niet meegenomen.
Sommige klimaatonderzoekers verwachten ook meer stormen en een sterkere turbulentie in de lucht. Dit scenario is niet gunstig voor vogels in het geval dat hun vleugelbelasting daadwerkelijk sterk afneemt, omdat hun windgevoeligheid dan zou toenemen. Maar persoonlijk geloof ik niet in dergelijke scenario’s. Evolutie is veel complexer dan de wet van Bergman en Allen. Gelukkig zijn alle gevonden effecten relatief klein, dus het zal allemaal wel meevallen.’
Hugo Bouter