Inauguratie prof. Hazeleger
De weersverwachting voor de komende tijd zal nooit verder reiken dan tot enkele weken. De aangekondigde horrorwinter mist dan ook een wetenschappelijke grondslag. Toch is er meer mogelijk. Met verfijnde klimaatmodellen is het weer dat zich over enige decennia, zeg 2050, zal manifesteren wel goed te beschrijven. Dat zegt prof.dr.ir. Wilco Hazeleger bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar Klimaatdynamica op 19 januari aan Wageningen University, onderdeel van Wageningen.
Dat de weersvoorspelling in theorie niet verder kan reiken dan enige weken komt doordat de atmosfeer na die periode chaotisch gedrag vertoont dat alle voorspellingen in de war stuurt. Maar daarmee is het niet gedaan, zegt prof. Wilco Hazeleger in zijn inaugurele rede ’Verhalen van Weer en Toekomst’. Sommige klimaatschommelingen vertonen een jaarlijks patroon en dat geeft de mogelijkheid om seizoenen vooruit te voorspellen. Drijvende krachten in periodiek optredende wijzigingen zijn bijvoorbeeld El Niño en El Niña in de tropische Grote Oceaan.
Nog tragere schommelingen, zoals in de Noord-Atlantische Oceaan, strekken zich uit over decennia en geven op een voorspellingstermijn van enige jaren houvast. “We kunnen niet zeggen wat het weer op 18 januari 2018 wordt, mogelijk wel de kans dat de winters van 2015 tot 2020 kouder zijn dan normaal”, aldus de hoogleraar.
Ook voor de voorspelling voor de komende honderd jaar bestaat enige zekerheid. Basis daarvan is de toenemende concentratie broeikasgassen, die een verwarmend effect op het klimaat hebben. Het is vooral de langzame trend die voorspelbaar is.
Kortom de voorspelbaarheid is goed op korte termijn, zakt duidelijk af op de termijn van maanden en stijgt weer op de termijn van jaren en decennia. “De voorspelling van een horror-winter voor dit jaar had dan ook geen wetenschappelijke basis”, zegt prof. Hazeleger.
Klimaat op termijn
Hoe sterk de aarde precies opwarmt hangt af van veranderingen in het vocht in de atmosfeer, fijnstof of wolken. Sinds 1979 is de schatting dat bij een verdubbeling van de koolzuurgasconcentratie (CO2) de temperatuur tussen 1,6 en 4,5 graden zal stijgen. “Nu, dertig jaar later is de spreiding van die schatting niet afgenomen”, zegt prof. Hazeleger. Hij verwacht ook niet dat die schatting verder verkleint, omdat steeds meer terugkoppelingen in de berekeningen worden meegenomen. Die kunnen remmend uitpakken of juist de klimaatverandering versterken. Hij pleit dan ook voor onderzoek naar de voorspelbaarheid en terugkoppelingen in een veranderend klimaat.
Dat de temperatuur op aarde stijgt, de zeespiegel rijst en de ijskappen smelten is overduidelijk. “Hoe je het ook wendt of keert, er zijn zoveel aanwijzingen van menselijke invloed op het klimaat, dat je er niet omheen komt”. De atmosfeer kan relatief weinig warmte vasthouden (omdat lucht relatief ‘dun’ is en daardoor een beperkte warmtecapaciteit heeft), maar de opwarming van de oceaan (met een grote warmtecapaciteit) laat zien dat klimaatveranderingen daadwerkelijk plaatsvinden. “En die opwarming is alleen te verklaren als we de uitstoot van broeikasgassen door de mens meenemen.” Daarom wil de hoogleraar Klimaatdynamica een lans breken voor het meten van de (diepe) oceaan.
Omdat gedetailleerde klimaatvoorspellingen niet goed mogelijk zijn, stelt prof. Hazeleger voor weerbeelden van de toekomst (weerscenario’s) te maken. Het weer van alledag heeft een grote invloed op de samenleving, dat blijkt wel uit de warme zomer van 2003 of de wateroverlast van twee weken geleden. Met verfijnde modellen kan gekeken worden hoe zulke weersextremen er in de toekomst uitzien.
Wilco Hazeleger (Barneveld, 1971) studeerde in 1994 cum laude aan Wageningen University in de meteorologie. Hij promoveerde in 1999 in Utrecht in de fysische oceanografie. Sinds 2006 geeft hij leiding aan de afdeling Mondiaal Klimaat van het KNMI. Hij is onder meer voorzitter van een Europees consortium voor klimaatmodelleurs en lid van de Global Change Commissie van de KNAW. Het onderzoek en onderwijs van Prof. Hazeleger vindt plaats in samenwerking met de leerstoelgroepen Meteorologie en Luchtkwaliteit, en Aardsysteemkunde en Klimaatverandering. De leerstoel is ingesteld door het KNMI.