2010

Het voeden van de wereldbevolking in 2050 is een enorme opdracht. Het wegnemen van beperkende factoren in de voedselproductie zal daarbij een cruciale rol spelen. Stikstof is een van die beperkende factoren. Binding van stikstof uit de lucht voor plantenvoeding en dus gewasgroei is daarom een geweldige uitdaging. Wij stellen dan ook dat recente inzichten in symbiose in vlinderbloemige en niet-vlinderbloemige planten en technologische doorbraken in genomica en plantenveredeling ons de maatschappelijke verplichting opleggen om te investeren in onderzoek dat ons in staat zal stellen de nieuwe mogelijkheden voor duurzame voedselproductie te benutten.

Het is kersttijd. De tijd waarin wij extra zorg besteden aan een mooi en lekker eten en daarvan genieten. In  onze westerse samenleving vinden wij het normaal dat er voor iedereen voldoende en gevarieerde voeding beschikbaar is. Dat is helaas nog niet overal ter wereld het geval. Maar het is hier ook niet altijd zo geweest. In de tweede helft van de 20e eeuw heeft hiervoor een ware revolutie moeten plaatsvinden: de groene revolutie. Door onder andere het veredeling van planten en dieren, gebruik van kunstmest, nieuwe toepassingen om ziekten en plagen te bestrijden en mechanisatie zijn de opbrengsten van de landbouw en veeteelt spectaculair gestegen. Ondanks de groei van de wereldbevolking van 1,6 miljard naar ruim 6 miljard mensen is er nu per persoon meer voeding beschikbaar dan in 1900.

Vorige week was ik in Brussel bij een interessant symposium over toepassingen van nanotechnologie in voeding. Dit is een controversieel onderwerp, want consumenten willen natuurlijk voedsel met zo min mogelijk technologische hoogstandjes. En tot overmaat van ramp associëren veel mensen nanotechnologie aan de ene kant met biotechnologie en aan de andere kant met asbest. Het mijnenveld is dus niet te overzien. Toch is nanotechnologie volgens mij heel nuttig voor zowel de consument als de voedingsindustrie. Bovendien is het een krachtige motor voor innovatie die vooral Nederland - maar ook Europa - unieke mogelijkheden biedt om deze belangrijke sector economisch rendabel te houden.

Onlangs heeft het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN), onderdeel van Wageningen UR, het rapport 'Veredelde Zaken' uitgebracht. Daaraan heeft onder leiding van Niels Louwaars een team van mensen van binnen en buiten Wageningen UR gewerkt. Het rapport gaat over de invloed van octrooi- en kwekersrecht op de structuur van de plantenveredeling en concludeert dat het huidig gebruik van het octrooirecht de mogelijkheid van ongewenste concentratie in de industrie met zich mee brengt, en dat letter en geest van het octrooirecht, waar het toepassingen in de plantenveredeling betreft, aanpassing behoeven.

Er is veel te zeggen over de stijgende maatschappelijke status van het dier. Doen we hier niet, maar feit is wel dat we miljoenen van die beschermwaardige dieren houden om op te eten. En om dat goedkoop te doen, zijn er productiewijzen ontstaan die betwist worden. Het varken lijkt daarbij hier te lande het object (of inmiddels subject?) van maatschappelijke focus te zijn. Hoe breng je dat bij elkaar: aaibaar en eetbaar?

De natuursector reageerde geschokt op de beoogde bezuiniging op het natuurbeleid door het huidige kabinet. Deze bedraagt maar liefst 40%, terwijl er in totaal zo’n 2% wordt omgebogen. Ook het schrappen van de geplande ecologische verbindingen tussen de natuurgebieden in Nederland viel slecht. Een onsamenhangende EHS is geen EHS (Ecologische Hoofdstructuur). Voor het behoud van de biodiversiteit en het aanpassingsvermogen van de natuur (bijvoorbeeld aan klimaatverandering) is een netwerk van gebieden en verbindingen essentieel. De natuur zit dus in de problemen, maar liggen deze problemen wel aan het nieuwe kabinet alleen?

Op papier heeft de VN-top over biodiversiteit in Nagoya, Japan, een hoop opgeleverd. Er is een protocol vastgesteld voor de toegang tot, en de eerlijke verdeling van de opbrengsten van het gebruik van genetische hulpbronnen. Er is een strategisch plan met biodiversiteitdoelen voor 2020. Als we dat allemaal uitvoeren, zijn we een flinke stap verder.

Campagnes voor een gezonde leefstijl hebben een bescheiden of soms zelfs tegengesteld effect ('Acties tegen alcohol effectloos'). Dat meldde het NRC begin vorige maand naar aanleiding van een publicatie in The Lancet. Belangrijkste advies volgens de auteurs: campagnes ondersteunen door diensten of producten en vooraf toetsen op effect. Als dat echter het enige is wat gaat veranderen, kunnen we ook de komende decennia weinig resultaat verwachten. Het succesvolle antirookbeleid in Nederland en andere Europese landen laat zien hoe het wél moet.

De voedselwetenschap en -industrie staan voor de grote uitdaging om voedsel gezond en tegelijk smakelijk te maken. Ik wil graag stellen dat de voedselwetenschap de hulp van natuurkundigen daarbij hard nodig heeft.
Door een druk maatschappelijk leven zijn veel consumenten geneigd voedsel te kiezen dat rijk is aan vet en koolhydraten – wat gezien onze  genetische achtergrond geen onlogische keuze is. Echter, de huidige maatschappij staat ver van het leefklimaat waarin we geëvolueerd zijn, en de biologisch ingegeven keuzes kunnen leiden tot obesitas en diabetes. De uitdaging voor de voedselindustrie is om gezond voedsel voor de consumenten tot een logische keuze te maken.

Om naar de toekomst toe te kunnen voldoen aan een toenemende vraag naar agrarische producten voor een wereldbevolking die in 2050 9,3miljard mensen telt dient de agroproductie te verdubbelen. Het is niet zozeer de vraag of dit mogelijk is, maar wel of dat op een duurzame manier mogelijk is. Die vraag kan niet zonder meer met ja worden beantwoord gezien alle competing claims op het land en gelet op de noodzaak om ook de biodiversiteit te behouden. Het lijkt dan ook niet zomaar iets futuristisch maar pure noodzaak om duurzame zeebouw in ogenschouw te nemen: laten we de transitie van 10.000 jaar geleden (van jagen en verzamelen naar plantenteelt en dierhouderij) nu ook introduceren in de mariene omgeving, maar wel met de kennis en ervaring die 10.000 jaar landbouw ons heeft opgeleverd.

Veel Nederlandse gemeenten hebben grondposities in het landelijk gebied. Dat is een publiek geheim. Die grond ligt vaak jarenlang ‘te liggen’, in afwachting van een grondruil of een bouwproject. In de tussentijd wordt het verpacht aan boeren, zonder verdere ambitie. Agrarisch Natuurvereniging Ark & Eemlandschap ontwikkelde een idee om die grond, die toch met ons aller belastinggeld is aangekocht, in te zetten voor het stimuleren van agrarisch natuurbeheer en boerenlandpaden. 

Per zondag 10-10-‘10 maken de tropische eilanden, Bonaire, St. Eustatius en Saba (BES) als speciale gemeenten deel uit van Nederland. Op 10 juni 2010 heeft Nederland al een Caribische Exclusieve Economische Zone uitgeroepen. Deze staatkundige veranderingen betekenen voor Nederland een verrijking aan biodiversiteit. Er komen 15.000 planten en dierensoorten bij! Tropische ecosystemen zoals koraalriffen, nevelwouden, zeegrasvelden, en mangrovebossen komen bij duinen, bossen en wadden. Nederlands wordt eigenaar van het grootste koraalatol in het Caribische gebied. Dit betekent ook verantwoordelijkheid voor het duurzaam beheer en gebruik van deze rijkdom en er zijn verplichtingen die voortvloeien uit internationale verdragen.