De natuursector reageerde geschokt op de beoogde bezuiniging op het natuurbeleid door het huidige kabinet. Deze bedraagt maar liefst 40%, terwijl er in totaal zo’n 2% wordt omgebogen. Ook het schrappen van de geplande ecologische verbindingen tussen de natuurgebieden in Nederland viel slecht. Een onsamenhangende EHS is geen EHS (Ecologische Hoofdstructuur). Voor het behoud van de biodiversiteit en het aanpassingsvermogen van de natuur (bijvoorbeeld aan klimaatverandering) is een netwerk van gebieden en verbindingen essentieel. De natuur zit dus in de problemen, maar liggen deze problemen wel aan het nieuwe kabinet alleen?
De crisis in het natuurbeleid heeft op zijn minst drie gezichten. De eerste is die van het overheidsbeleid zelf, dus wet- en regelgeving. Hier is sprake van beleidsstapeling (op één natuurgebied kunnen vele beleidscategorieën van toepassing zijn: natuurmonument, nationaal park, Natura 2000, etc.), complexe regelgeving en erosie van politiek draagvlak. Het tweede gezicht van beleid gaat over draagvlak onder burgers en bedrijven. Mensen zijn in het algemeen erg betrokken bij bos, natuur en landschap, zeker in de eigen omgeving, maar het officiële beheer en beleid worden vaak slecht begrepen. Het derde gezicht van beleid betreft het maatschappelijk middenveld. Hier opereren natuurbeschermingsorganisaties, zoals Staatsbosbeheer. In het feitelijke beheer doen zich de bezuinigingen het meest voelen.
Deze korte analyse van de problemen in het natuurbeleid maakt duidelijk dat deze veel verder reikt dan het huidige kabinet. Beleidsstapeling, ondoorzichtige regelgeving en erosie van draagvlak zijn over lengten van jaren ontstaan en wellicht mede de aanjagers geweest voor de huidige bezuinigingen. Hier heeft de natuursector ook zelf schuld aan. De sector is naar binnen gekeerd, te eco-centrisch georiënteerd en te weinig maatschappelijk en politiek betrokken. De ramen moeten open, het jargon afgeworpen en het maatschappelijk debat aangegaan. En wel meteen. Waar zijn de Wijffelsen, de Nijpelsen en Winsemiussen? Terwijl de cultuursector zich nu begint te herbezinnen op zijn eigen rol, blijft het akelig stil aan het groene front (met uitzondering van Natuurmonumenten). Dat moet anders!
En het kan ook anders, want achter de schermen - en tot op heden vooral nog op papier - is de natuursector al jaren bezig het natuurbeleid te vernieuwen. Ten eerste, het moet dynamischer. Van strikte doelen en middelen moeten we naar flexibel beleid dat beter in de natuurlijke en maatschappelijke dynamiek past. Ten tweede moet natuurbeheer gekoppeld worden aan maatschappelijke sectoren als landbouw, economie en recreatie. Ten derde, wet- en regelgeving, ook internationaal, moeten worden gestroomlijnd en vereenvoudigd. Dit zijn allemaal zinvolle ideeën die uit de sector zelf komen en via welke het debat met het huidige kabinet kan worden aangegaan.
Bas Arts
Hoogleraar Bos- en Natuurbeleid, Wageningen University