‘t Is weer lente! Een fijne tijd voor velen, want de winter is weer voorbij en de schaapjes staan in de wei. Voor anderen, en dat zijn er trouwens ook al heel veel (in totaal iets van 25-30% van de bevolking) brengt die mooie tijd ook een ‘nadeeltje’ met zich mee: hooikoortstijd! Allergie dus. En die beperkt zich niet altijd tot uitsluitend pollen! Waar de meeste ademhalingsallergieën meestal tot klachten leiden die je zou kunnen omschrijven met ‘dat is niet bepaald prettig’, kunnen voedselallergieën in ernstige gevallen (zoals bijv. voor pinda of voor schaaldieren) ronduit levensbedreigend zijn. Alle reden dus om naar oplossingen te zoeken!
Allergieën zijn in feite buitensporige reacties van ons afweersysteem op onschuldige stoffen uit de leefomgeving, meestal voor bepaalde eiwitten. Die duiden we aan met ‘allergenen’; zij, die de allergie veroorzaken, betekent dat. Begrip van hoe dat afweersysteem ontspoort biedt aanknopingspunten om gericht te zoeken naar oplossingsrichtingen.
Daar is er al een aantal van voorhanden, en ook een aantal in onderzoek; ook in Wageningen. Ik zal eens een aantal opties de revue laten passeren, mét hun voor- en nadelen.
De dokter
De medische wetenschap laat zich niet onbetuigd: iedereen kent de ‘pufjes’ die de dokter voor kan schrijven of, voor hardnekkiger gevallen, een kuur met corticosteroïden. Als dat je afdoende helpt: prima, lucky you! Maar… het is in beide gevallen symptoombestrijding, dus je komt niet écht van je probleem af. Een nieuw pollenseizoen biedt nieuwe kansen… ook voor je allergie helaas, en huisstofmijt is er natuurlijk het hele jaar door. En die corticosteroïden, onderdrukkers van je immuniteit, hebben wél bijwerkingen…
Ook de ‘desensibilisatietherapieën’ winnen aan bekendheid: zo’n pilletje onder je tong, met steeds oplopende dosis van het allergeen waar je last van hebt, en na verloop van tijd (meestal een paar jaar) ben je er hopelijk écht van af. Prima, als het werkt! Maar… het kost heel veel tijd, intensieve behandeling, en als je meerdere allergieën tegelijk hebt, moet je voor iedere afzonderlijk op komen draven. En: nog niet beschikbaar voor de (ernstige) voedselallergieën, helaas.
De technologie
Ook de (Wageningse) technologie levert oplossingsrichtingen aan. Wie heeft niet gehoord van de Santana-appel, dat door Wageningen UR bedachte appeltje dat getolereerd kan worden door ongeveer de helft van de appelallergische populatie? Prima oplossing! Er is echter een aantal succesfactoren in het spel dat deze oplossing helaas niet moeiteloos vertaalbaar maakt naar bijvoorbeeld de pinda: appelallergie is meestal vrij mild, niet levensbedreigend, en wordt (in ons deel van Europa) veroorzaakt door één eiwit. Bij de pinda gaat het al om een heel elftal aan allergenen, die je er allemaal uit zou moeten toveren, en de allergie is wél ernstig; en iedereen weet waar de ongelukjes schuilen…
Last but not least komen er in voedsel óók nog stoffen voor die allergie minder ernstig doen verlopen. Het gaat om stoffen met een dusdanig effect op het ontspoorde immuunsysteem, dat die ontsporing weer teniet wordt gedaan. Erg populair, in ieder geval in de onderzoekswereld, zijn sommige pre- en probiotica. Ook voor celwandbestanddelen en eiwitten van schimmels is, in klinische proeven, aangetoond dat ze de ernst van allergie kunnen onderdrukken. Dit paradigma noemen we ‘immuunmodulatie’. Gemeenschappelijke noemer bij deze preparaten: ze zijn allen van microbiële oorsprong. Misschien compenseren ze dus wel enigszins voor de toegenomen hygiëne die ten grondslag wordt geacht te liggen aan de toename van allergieën. Nadeel: misschien moet je regelmatig iets innemen. Maar ja, dat moeten bijvoorbeeld diabetici ook, en als het voordeel maar groot genoeg is... Ander, groot, voordeel: misschien biedt het repareren van de immuunontsporing wel een soort ‘breed-spectrum’-bescherming tegen diverse allergieën. Dit is vooralsnog voor een groot deel toekomstmuziek, maar: op een zeker moment verandert toekomstmuziek in klassiek, dus wie weet wat er allemaal nog werkelijkheid gaat worden.
En wie heeft er nu gelijk?
Er zijn dus diverse oplossingsrichtingen in gebruik, dan wel in onderzoek. Welke de beste is? Ik denk dat er voor alle ‘oplossingen’ een plek zal zijn, afhankelijk van individuele behoeften en wensen van specifieke allergische personen. Maar dat allergie alleen een medisch probleem zou zijn met een medische oplossing, dié gedachte kan echt naar de prullenbak!
Harry Wichers
Onderzoeker bij Wageningen UR Food & Biobased Research