Enige tijd geleden ben ik geïnterviewd door een journalist van het actualiteitenprogramma EenVandaag voor een reportageserie over de problemen van het gebruik van antibiotica in de veehouderij. (Gisteren uitgezonden, bekijk de aflevering, red.) Er wordt namelijk zoveel antibiotica gebruikt (vooral preventief en als groeibevorderaar) dat resistentie een groot probleem wordt. In sommige gevallen kan deze zelfs worden overgedragen op de mens. De oprukkende MRSA bacterie is hier een voorbeeld van. We moeten dus echt op een andere manier omgaan met antibiotica en op zoek naar alternatieven. Daar is inmiddels zowel de sector als de politiek van overtuigd.
Preventief middel
Een van mijn onderzoeksrichtingen bij het RIKILT, onderdeel van Wageningen UR, is het gebruik van kruiden als alternatief voor groeibevorderende antibiotica. Kruiden zijn geen alternatief als het gaat om het bestrijden van acute infecties, dan zijn antibiotica wel nodig. Maar kruiden zijn wel zeer geschikt om preventief in te zetten en zo dieren weerbaarder te maken. Door bepaalde kruiden toe te passen als veevoederadditief of als aanvullend diervoeder kun je 
voorkomen dat dieren ziek worden. En dat is in mijn optiek veel beter dan naar antibiotica te grijpen als de dieren al ziek zijn. Dan ben je eigenlijk te laat.
Er zijn verschillende kruiden die de boeren kunnen gebruiken: veel etherische oliën met een antibacteriële activiteit zoals die uit oregano, kaneel, tijm en rozemarijn. Maar ook peper en knoflook kunnen een positief effect op de gezondheid hebben. Ze hebben een gunstige invloed op de darmflora waardoor dieren beter door stressperioden komen, blijven eten, beter groeien en minder uitval vertonen. Het immuunsysteem zit voor een groot deel in de darm, dus als je de darm gezond houdt blijft het dier ook gezond.
Laat ik proberen uit te leggen hoe het gebruik van kruiden werkt: planten bevatten verschillende werkzame stoffen zoals fenolen, terpenen en etherische oliën. De meeste medicinale stoffen uit kruiden zijn secundaire metabolieten. Dat zijn stoffen die de plant maakt als reactie op stress door bijvoorbeeld bacteriën, schimmels of virussen. De werking van die stoffen is daar ook vaak op gericht. Kruidenmiddelen zijn natuurlijke stoffen met per definitie een complexe samenstelling. Ze kunnen dus op verschillende plaatsen tegelijk aangrijpen. Zo kan één kruid een positieve werking hebben op de eetlust, spijsverteringsfuncties stimuleren, het immuunsysteem activeren, maar ook een antimicrobiële werking hebben.
Niet alleen biologische boeren maar ook gangbare boeren gebruiken kruidenpreparaten en vaak tot volle tevredenheid. Van werkzame stoffen zoals carvacrol uit oregano en tijm, allicine uit knoflook, en nog vele andere is dan ook door wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat ze een gunstige invloed op de darmflora hebben.
Geen wondermiddelen
Kruiden zijn overigens geen wondermiddelen. Het gebruik van kruiden is één van de managementmaatregelen die boeren kunnen inzetten. Ik vind het heel belangrijk dat boeren, naast het gebruik van kruiden, ook kritisch kijken naar de kwaliteit van de voeding, het water, hygiëne, klimaat, hokbezetting, etc. Van belang is vooral goed naar de dieren te kijken, om tijdig in te grijpen en problemen te voorkomen. Om bedrijfsresultaten te verbeteren moet naar alle managementfactoren gekeken worden. Kruiden kunnen hier een bijdrage leveren.
Maria Groot, RIKILT, onderdeel van Wageningen UR
RIKILT heeft boekjes ontwikkeld met informatie over het gebruik van kruiden toegespitst op pluimvee, melkvee en varkens. Hierin staan de meest voorkomende aandoeningen en wordt uitgelegd welke managementmaatregelen een boer moet nemen en welke kruidenpreparaten ondersteunend of preventief gebruikt kunnen worden. Deze boekjes zijn gemaakt voor de biologische veehouders, maar via internet (www.fyto-v.nl) door alle belangstellenden te downloaden.