fijnstof endotoxinen droogfilterwand

Dossier

Fijnstof en endotoxinen uit stallen

In stallucht komen hoge concentraties stofdeeltjes voor. In deze deeltjes zitten onder anderen endotoxinen (resten van dode bacteriën) en micro-organismen. Bij inademing kan dit gezondheidseffecten veroorzaken. Mest, strooisel en voer, en veren, huidschilfers, haren en urine van de dieren zijn de bron voor deze verontreinigingen.

Via ventilatie in de stallen worden de deeltjes naar buiten uitgestoten en kunnen zo een gezondheidsrisico vormen voor omwonenden. Wageningen University & Research doet onderzoek naar de bronnen van de deeltjes en ontwikkelde speciale methoden om de concentratie van de deeltjes te kunnen meten. Vervolgens ontwikkelt Wageningen University & Research technische maatregelen om de uitstoot van de deeltjes aan te pakken en zo de luchtkwaliteit rondom stallen te verbeteren.

Verspreiding van stof en endotoxinen buiten stallen

Stallen stoten via hun ventilatielucht veel stofdeeltjes uit. Deze stofdeeltjes bevatten endotoxinen. Dit zijn resten van dode bacteriën. Bij inademing door de mens kunnen endotoxinen gezondheidseffecten veroorzaken. Wageningen University & Research doet samen met twee partners onderzoek naar de verspreiding van deeltjes en endotoxinen. Literatuurstudie, metingen in het veld en rekenmodellen geven antwoord op de vraag hoe groot de concentratie is op een bepaalde benedenwindse afstand van de stal. En op de vraag of een verspreidingsmodel te gebruiken is voor toetsing of een nieuwe stal tot gezondheidsrisico’s voor de omgeving leidt. In lopend onderzoek werken onderzoekers aan verdere verfijning van het verspreidingsmodel.

Reductie van stof, endotoxinen en kiemen

Veehouders kunnen verschillende technieken inzetten om de stofuitstoot uit de stal te verminderen. Wageningen University & Research maakte een overzicht van additionele maatregelen om stof en endotoxinen tegen te gaan.

Bronnen van stof in stallen

Stallucht bevat veel stofdeeltjes. Wageningen University & Research ging op zoek naar de bron van dit stof. Resultaten laten zien dat dat mest en veren de belangrijkste bronnen zijn bij pluimvee. Bij varkens zijn mest en huidschilfers de belangrijkste bronnen. Bij koeien zijn dat mest, stro(oisel) en (ruw)voer. Lees meer over dit bronnenonderzoek in een rapport en een wetenschappelijk artikel:

Stofreductie in pluimveestallen

Vooral pluimveestallen stoten veel stof uit. Daarom is een omvangrijk vijfjarig onderzoeksprogramma uitgevoerd waarin een scala aan reductietechnieken zijn ontwikkeld, getest in experimentele proefstallen en gevalideerd door metingen in echte praktijkstallen. Lees meer over de beschikbaar maatregelen in de brochure ‘Schone lucht voor iedereen - Maatregelen om de fijnstofuitstoot in de pluimveehouderij terug te dringen’.

Verdere achtergronden en resultaten uit dit onderzoeksprogramma zijn te vinden in onderzoeksrapporten en wetenschappelijke artikelen.

Stofreductie in varkensstallen

Maatregelen om stofconcentraties in varkensstallen te verlagen, samen met investerings- en jaarkosten, zijn onderzocht op Varkens Innovatie Centrum Sterksel van Wageningen University & Research. Lees over het plan van aanpak en de resultaten in onderstaande rapporten.

Stofuitstoot uit stallen

In 40 stallen met pluimvee, varkens, koeien en nertsen is onderzoek gedaan naar stofdeeltjes. Via een eerder ontwikkelde meetmethode is de concentratie en de grootte van de deeltjes bepaald. De resultaten van dit onderzoek zijn beschreven in 12 rapporten, eentje voor elke diercategorie of staltype. Deze resultaten zijn samengevoegd in een wetenschappelijk artikel. U vindt ze in dit het literatuuroverzicht Stofuitstoot uit stallen.

Meten van stof in stallucht

Het meten van de hoeveelheid stofdeeltjes in stallucht is complex, vanwege de hoge stofconcentraties. Normale meetmethoden voor buitenlucht zijn daarom niet te gebruiken. Wageningen University & Research ontwikkelde voor stallucht een speciale meetmethode. Deze methode is vergeleken in twee studies met de Europese standaardmethode (zoals vastgelegd in de normen EN 12341 en EN 14907) en geeft vergelijkbare resultaten. Lees meer over de ontwikkeling van de speciale stallucht-meetmethode in dit rapport:

De vergelijkingsstudies zijn verschenen als artikel in een wetenschappelijk tijdschrift:

Lees ook dit project over endotoxinen en de gezondheid van dier en mens (in het Engels)