Imidacloprid

Dossier

Imidacloprid

In dit dossier vindt u nieuws, achtergronden en resultaten van onderzoek naar de omstreden insecticide imidacloprid. Dit middel (een neonicotinoïde) is bedoeld om planten te beschermen tegen insectenvraat, maar er zijn aanwijzingen dat het middel schadelijk is voor het milieu. Er wordt al jaren onderzoek naar gedaan, en de resultaten daarvan wijzen steeds meer in de richting van negatieve gevolgen ervan voor zowel de aquatische als terrestrische fauna.

In 2010 publiceerde hoogleraar Frank Berendse samen met  collega’s al een artikel dat het gebruik van insecticiden de doorslaggevende factor is bij de achteruitgang van broedvogelsoorten in geheel Europa. Neonicotinoïden behoren tot de veel gebruikte insecticiden (verschillende bronnen schatten het marktaandeel op zo’n 25-40%).

In 2013 toonden onderzoekers van Wageningen University & Research (Ivo Roessink en Paul van den Brink) aan dat het middel al in zeer lage concentraties in oppervlaktewater dodelijk kan zijn voor  onder andere eendagsvliegen. Op basis van dit onderzoek heeft het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) besloten tot een grondige herziening van de geldende normstelling voor deze stof.

De invloed van imidacloprid (en andere neonicotonoïden) op bijen is aan discussie onderhevig. Behalve het gebruik van insecticiden zijn voor het bijensterven meerdere oorzaken aan te wijzen, zoals de aanwezigheid van parasitaire Varraomijt en de sterke afname van het areaal aan waardplanten, zoals werd aangetoond door Wageningen University & Research-onderzoeker Tjeerd Blacquiere. Het is echter mogelijk dat imidaclorpid de vatbaarheid voor parasitaire infecties doet toenemen.

Onafhankelijke wetenschappelijke onderzoekresultaten over imidacloprid zijn tot op heden nog schaars, en doorslaggevende resultaten zijn er nog niet. Er zijn wel correlaties aangetoond tussen het gebruik van het middel en afnames van populaties in het veld, en de giftigheid voor soortengroepen is in laboratoria bewezen. Daarom is er volgens Wageningen University & Research reden genoeg om terughoudend te zijn met het gebruik van neonicotinoiden (waaronder imidacloprid).

Vragen en antwoorden rond imidacloprid

Hoe giftig is imidacloprid voor insecten?

Imidacloprid is een stof die hoort bij de neonicotinoïden. Die stoffen zijn ontwikkeld om schadelijke insecten in de landbouw te bestrijden. Het is dus de bedoeling dat ze het meest giftig voor insecten zijn en veel minder voor andere soorten dieren en mensen. Minder dan 100 nanogram (1 nanogram = 0,000000001 gram) is genoeg om een insect te doden. Door de sterke giftigheid is er relatief weinig van de stoffen nodig om insecten succesvol te bestrijden. Het is daarbij wel zaak om zo goed mogelijk de plaagsoorten bloot te stellen en de onschadelijke en zeker ook de nuttige insecten te ontzien. Probleem is dat imidacloprid slecht afbreekt als het in de bodem of in het water terechtkomt. Het is ‘persistent’ en vooral in sloten rond land- en tuinbouwpercelen, waar er steeds weer nieuwe neonicotinoïden bijkomen, worden insecten die in het water leven voor een groot deel van hun leven blootgesteld. Daarvan hoeven ze niet direct dood te gaan, maar onderzoek van Wageningen University & Research heeft aangetoond dat te hoge ‘chronische blootstelling’ wel tot schadelijke effecten leidt.

Hoe giftig is imidacloprid voor bijen?

Bijen zijn, net als andere insecten, heel gevoelig voor neonicotinoïden zoals imidacloprid die speciaal ontwikkeld zijn om plaaginsecten te doden. De dodelijke dosis ligt onder de 100 nanogram per insect. Onderzoekers van Wageningen University & Research onderzoeken onder andere in welke mate bijen schadelijke effecten ondervinden wanneer zij worden blootgesteld aan neonicotinoïden. Ook wordt gekeken naar de invloed op de gezondheid van bijenvolken zoals de vermindering van bloemenrijkdom door intensivering van de landbouw en de invloed van varroamijt wanneer deze ’s winters wel of niet bestreden wordt.

bijen.jpg

Hoe wordt imidacloprid gebruikt?

Neonicotinoïden zoals imidacloprid worden over het algemeen gebruikt in een laagje (coating) om een zaadje. Het groeiende plantje kan de stof opnemen en door de hele plant transporteren. Zo kan een kiemplantje goed beschermd worden tegen vraat door schadelijke insecten zonder dat een heel veld, herhaaldelijk, hoeft te worden bespoten.

Doordat planten neonicotinoïden intern kunnen transporteren, kunnen er dus ook neonicotinoïden in het stuifmeel terecht komen. Om bijen niet bloot te stellen mogen in Nederland daarom geen neonicotinoïden worden toegepast ter bescherming van gewas dat zou kunnen gaan bloeien.

Hoe werkt imidacloprid?

Neonicotinoïden werken hetzelfde als nicotine. Ze binden aan nicotinic acetylcholine, receptoren die zorgen voor de prikkelgeleiding tussen zenuwcellen. Wanneer normaal de prikkeloverdracht door de boodschapper ‘acetylcholine’ klaar is wordt dit afgebroken. Neonicotinoïden worden niet afgebroken waardoor de zenuwcel blijft ‘vuren’ en de receptor bovendien onwerkzaam wordt. Het insect raakt verlamt en sterft. Neonicotinoïden werken veel sterker op receptoren van insecten dan zoogdieren, daarom zijn deze insecticiden selectief meer giftig voor insecten.

Is imidacloprid giftig voor mensen?

Imidacloprid is relatief weinig giftig voor mensen, en mensen worden er ook nauwelijks aan blootgesteld. Maar het is zeker geen gezonde stof, al moet je zo’n 40 gram pure imidacloprid binnen krijgen voordat het dodelijk is.

Is imidacloprid giftig voor andere dieren, bijvoorbeeld vogels?

Neonicotinoïden zoals imidacloprid zijn weinig giftig voor vogels, net als voor mensen. Maar dat betekent niet dat vogels geen nadelige effecten kunnen ondervinden van imidacloprid. De stof doodt namelijk insecten, waardoor de hoeveelheid voedsel voor insectenetende vogels afneemt. Vogels zouden daardoor kunnen moeten uitwijken naar plaatsen waar meer insecten te vinden zijn. Wanneer het gebruik van neonicotinoïden samengaat met intensivering van de landbouwmethoden kunnen ook om andere redenen de geschiktheid van het gebied voor vogels afnemen.

imida.jpg