antibioticaresistentie

Dossier

Antibioticaresistentie

Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of remmen in hun groei. Hierdoor krijgt het eigen afweersysteem de tijd om een infectie op te ruimen. Het antibioticumgebruik in de veehouderij kan risico's met zich meebrengen voor mens en dier. Bacteriën kunnen resistent worden en de resistentie kan worden overgedragen. Hierdoor zijn infecties met deze bacteriën moeilijker te behandelen.

Het is mogelijk dat resistentie bij dieren via voedingsmiddelen kan worden overgebracht op de mens. Het is nog niet bekend in welke mate dit voor verschillende resistente bacteriën voorkomt. Dit is echter wel een belangrijke reden om het gebruik van antibiotica bij dieren drastisch te verlagen. Het veterinaire antibioticumgebruik is sinds 2009 sterk gedaald. Ondanks deze gunstige ontwikkeling blijft het wenselijk onderzoek te doen naar antibioticumresistentie bij mens en dier. 

In dit dossier vindt u relevante informatie over antibioticumgebruik, monitoring en onderzoek.

Antibioticumgebruik

Het antibioticumgebruik binnen de dierhouderij is sinds 2009 sterk gedaald. In de jaren 2009 – 2016 zijn de verkopen met 64.4% afgenomen.

Ten opzichte van 2015 is het antibioticumgebruik in 2016 opmerkelijk verminderd in bijna alle sectoren. Bovendien is het gebruik van voor de mens kritisch belangrijke antibiotica (vooral derde en vierde generatie cefalosporines) tot een absoluut minimum gedaald in dieren.

De resistentie is verder afgenomen in de vleeskuikensector en varkenssector en gestabiliseerd in vleeskalveren en melkkoeien. In de laatste sector is de resistentie al jaren op een stabiel laag niveau.

De afname van het antibioticagebruik bij dieren in de laatste zeven jaar wordt weerspiegeld in de voortgaande daling van antibioticaresistente bij dieren en dierlijke producten.

Rol Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa)

De Autoriteit Diergeneesmiddelen is een onafhankelijk instituut dat indicatoren vast stelt voor verantwoord antibioticagebruik in de dierenhouderij. De SDa geeft opdracht voor de aanlevering van gebruiksgegevens en houdt toezicht op de kwaliteit van de gegevens en de verbetertrajecten. Professor Mevius was de afgelopen jaren als voorzitter de stuwende kracht achter alle activiteiten van het SDa-expertpanel. Het onafhankelijke SDa-expertpanel bestaat uit wetenschappers uit de humane geneeskunde, de veterinaire wetenschap en de epidemiologie. Dit expertpanel stelt benchmarkindicatoren voor verantwoord antibioticumgebruik vast op basis van wetenschappelijk onderbouwde methodes.

Monitoring

De Rijksoverheid heeft in 2009 een programma opgestart met als belangrijkste doel het terugdringen van resistentie tegen antibiotica. Om dit te realiseren is het belangrijk het gebruik inzichtelijk –meetbaar- te maken en jaarlijks te rapporteren.

Uit het laatste NethMAP/MARAN rapport blijkt dat de het aantal infecties met resistente bacteriën bij de mens stabiel is gebleven. Er is echter wel zorg over de toename van het aantal uitbraken met resistente bacteriën in ziekenhuizen of verpleegtehuizen. Het gebruik antibiotica die in 2016 via de huisarts zijn verstrekt is met ongeveer 2 procent gedaald ten opzichte van 2015. In Nederlandse ziekenhuizen bleef het totale gebruik van antibiotica stabiel.

Sinds 2009 is het gebruik van antibiotica in de dierhouderij sterk gedaald. De vermindering in gebruik in dieren heeft bijgedragen aan een afname in antibioticumresistentie in dieren en dierlijke producten.

Om de juiste maatregelen te kunnen treffen die ervoor zorgen dat mensen in Nederland goed behandeld kunnen blijven met antibiotica tegen bacteriële infecties is veel onderzoek en de juiste methode voor monitoring nodig.

Nationaal Referentie Laboratorium (NRL)

Wageningen Bioveterinary Research heeft een belangrijke rol in het stuk monitoring als het Nationaal Referentie Laboratorium (NRL) voor antibioticumresistentie in dieren. Dit brengt een groot aantal referentietaken met zich mee zoals het beheer van stammencollecties en het houden van ringonderzoeken. Deze laatste onderzoeken hebben als doel om gevoeligheidstesten uitgevoerd op veterinair diagnostische laboratoria verder te standaardiseren. En de kwaliteit van die laboratoria te verbeteren. Hierbij wordt intensief samen gewerkt, zowel nationaal als internationaal met diverse instituten. Tevens participeren onderzoekers uit de groep in diverse werkgroepen en adviseert het instituut verschillende beleidsinstanties op dit vlak.

MARAN/Nethmap rapportage

Het veterinair antibioticagebruik wordt jaarlijks gepubliceerd in een MARAN rapportage. Dit staat voor Monitoring of Antimicobial Resistance and antibiotic usage in Animals in the Netherlands. Dit rapport is het resultaat van een samenwerking tussen Wageningen Bioveterinary Research, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Stichting Werkgroep Antibioticabeleid (SWAB), de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA), de Vereniging voor Infectieziekten (VIZ), de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA) en de Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie (NVMM).

Vanaf 2002 is er een MARAN-rapportage, waarin het gebruik van antibiotica en de resistentie hiervan bij dieren in kaart is gebracht. Sinds 2012 wordt de combinatie gemaakt met het NethMap-rapport met soortgelijke gegevens in de humane gezondheidszorg.

Complete overzicht: MARAN Rapporten

Nieuws

Projecten