Honeybee Surveillance

Surveillanceprogramma Honingbijen

Samen met Naturalis en Wageningen Environmental Research werkt Bijen@wur in een consortium dat onderzoek doet naar wintersterfte onder honingbijen in Nederland. Elke partner brengt zijn eigen expertise mee en daardoor kan er uitgebreid onderzoek worden gedaan naar de verschillende factoren, die een rol kunnen spelen. Dit project loopt van 2014 tot 2018 om patronen te ontdekken die consistent zijn door de jaren heen.

Verschillende factoren kunnen leiden tot sterfte van honingbijen. In de onderstaande afbeelding (klik om te vergroten) staan deze weergegeven. We doen onderzoek naar elk van deze factoren om te kunnen bepalen welke daarvan het belangrijkst zijn.
De verschillende factoren worden onderaan de pagina verder uitgelegd.

Verschillende factoren kunnen leiden tot sterfte van honingbijen (klik om te vergroten).
Verschillende factoren kunnen leiden tot sterfte van honingbijen (klik om te vergroten).

De honing van de bijen wordt getest op een aantal specifieke gewasbeschermingsmiddelen door RIKILT, hiermee kan nagegaan worden of de bijen dergelijke middelen meegenomen hebben naar hun kast.

De bijen zelf worden door Bijen@wur op ziektes gecontroleerd en aan de imkers wordt gevraagd hoe ze hun bijen verzorgen. Verder kijkt Naturalis nog naar de geschiktheid van het landschap voor bijen en bepaalt Wageningen Environmental Research wat ze eten door het stuifmeel in het bijenbrood te analyseren. Al deze factoren kunnen van invloed zijn op wintersterfte van bijen.

Onderzoek onder imkers

Omdat het onderzoek in 2014 pas laat op gang  kwam, zijn er toen slechts bij 55 imkers de eerste monsters genomen uit een aantal kasten. Na de winter is gekeken of dezelfde volken nog leefden. Vervolgens zijn de monsters van de gestorven volken geanalyseerd om een verklaring te vinden voor het niet overleven van de winter. Het jaar daarna zijn er ruim 100 imkers bemonsterd en we hopen dit jaar nóg meer imkers te bereiken. De imkers worden voor dit onderzoek door middel van een random selectie uitgezocht en verzocht deel te nemen. De willekeurige selectie van imkers is belangrijk voor het onderzoek. Dit betekent wel dat u zich niet kunt aanmelden om mee te doen.

We verzoeken alle imkers die (telefonisch) benaderd worden voor dit onderzoek vriendelijk doch dringend om mee te doen!

Selectie gewasbeschermingsmiddelen

RIKILT test de honing op verschillende soorten gewasbeschermingsmiddelen. De belangrijkste groepen hiervan zijn de insecticiden, die bedoeld zijn om schadelijke insecten te doden en acariciden, die bedoeld zijn om mijten te doden. Onder de insecticiden vallen bijvoorbeeld ook neonicotinoïden en pyrethroïden.

Ziekten

Bijen verzorgen

De honingbijen zijn volledig afhankelijk van de goede zorgen van de imker. Het is dan ook heel belangrijk dat de imker ziekten en parasieten, zoals de varroamijt, adequaat bestrijdt. Dit is lastig te meten, maar door de imkers die meedoen te vragen op welke manier zij deze mijt bestrijden proberen we daar toch een beeld van te krijgen.

Landschap

Voor bijen is het landschap en het landgebruik van groot belang. Honingbijen kunnen tot wel 3 km vliegen om voedsel te vinden, maar dan is het wel belangrijk dat er binnen een straal van 3 km genoeg voedsel te vinden is. Door middel van data over landschapgebruik zijn wij in staat te berekenen wat voor soort landschap er is rondom de bijenkasten (bijvoorbeeld, landbouw, bos, water, bebouwing). Aan de hand daarvan kunnen we bepalen of er genoeg voedsel te vinden is voor de bijen. Dit kan na de winter gerelateerd worden aan de wintersterftecijfers om te zien of er een verband te vinden is tussen sterfte en landgebruik.

Stuifmeel

Samen met nectar bepaalt stuifmeel het dieet van bijen. Dit wordt als zogenaamd ‘bijenbrood’ opgeslagen in de bijenkast. Plantensoorten zijn te herkennen aan het uiterlijk van de stuifmeelkorrels. Op basis van het bijenbrood is dus te zien hoeveel en welke plantensoorten door een bepaald volk zijn verzameld. Deze analyse wordt uitgevoerd door Wageningen Environmental Research. Een mix aan verschillende planten is voor bijen ideaal, dan krijgen ze zoveel mogelijk verschillende voedingsstoffen binnen. Als ze noodgedwongen op minder verschillende soorten kunnen vliegen zou dit mogelijk kunnen lijden tot tekorten wat weer effect kan hebben op de bijengezondheid.

Selectie imkers

Het is van groot belang dat de imkers die meedoen aan dit onderzoek willekeurig geselecteerd worden. Dat zorgt er namelijk voor dat de selectie van imkers geen invloed kan hebben op de uitslag. Als er bijvoorbeeld veel meer imkers uit een bepaalde regio mee doen, kan dat betekenen dat als er een verband gevonden wordt tussen de wintersterfte en deze groep imkers, dat dat aan de regio ligt. Als de imkers random gekozen worden, kan dat geen effect hebben.