‘Circulaire kunstmest’: van Afrika naar Nederland en terug

Nieuws

‘Circulaire kunstmest’: van Afrika naar Nederland en terug

Gepubliceerd op
5 september 2017

Het exporteren van de 'circulaire' fosfaatmeststof struviet uit Nederland naar West-Afrikaanse landen als Senegal, Togo en Ivoorkust draagt bij aan de reductie van broeikasgassen en lijkt ook financieel binnen handbereik. 'De kostprijs om struviet te maken en te exporteren ligt onder de wereldmarkt van conventionele kunstmest en ook de klimaatvoordelen zijn evident', concludeert Sander de Vries, agrosysteemkunde-expert van Wageningen University & Research.

Begin juli 2017 verscheen een rapport over dit onderzoek. 'Het helpt Nederland van het mineralenoverschot af terwijl kleine boeren in West-Afrika betere opbrengsten kunnen halen.' Nederland importeert grote hoeveelheden veevoer (vooral soja). De mineralen uit het veevoer belanden in de dierlijke mest in hoeveelheden die groter zijn dan de landbouwgrond en het milieu in Nederland kunnen verdragen. Het mestoverschot als gevolg van de intensieve veehouderij is sinds jaar en dag een nog onopgelost probleem.

Fosfaat terugwinnen

Technisch gesproken is niet moeilijk om het fosfaat uit de mest terug te winnen. Fosfaat zit vooral in de urine van koeien en varkens. Ook mensen plassen dagelijks flinke hoeveelheden fosfaat uit. Steeds meer boeren, coöperaties en waterschappen gaan er daarom toe over om mest en fecaliën te vergisten tot het energierijke biogas. Uit de restanten is via een eenvoudige neerslagreactie het fosfaat in de vorm van struviet terug te winnen. Struviet is een uitstekende slow-release meststof voor gras en voor planten, zo blijkt al sinds 2008 uit proeven op onder meer voetbalvelden.

'In Nederland is er vanwege het mestoverschot echter amper vraag naar struviet', zegt Sander de Vries van de business unit Agrosysteemkunde van Wageningen Plant Research. In Afrika is de vraag naar betaalbare fosfaatmeststoffen onder kleine boeren, ondanks de aanwezigheid van fosfaatmijnen, des te groter. 'Paradoxaal genoeg wordt het in Afrika zelf gewonnen fosfaat geëxporteerd en komt er nagenoeg niets bij kleine lokale boeren terecht. Struviet uit Nederland zou wellicht kunnen helpen verandering in deze situatie te brengen'.

Positieve prijs- en milieubalans

Uit een analyse van de kostprijs van struviet, inclusief transport naar Afrika, blijkt volgens De Vries dat het struviet onder de wereldmarktprijs van fosfaat kan worden geleverd tot in West-Afrikaanse havens als Dakar, Senegal. Ook de milieubalans is positief. De broeikasgasemissies van struviet zijn geringer dan het mijnen van fosfaatkunstmest. 'Daar komt bij dat de fosfaatmijnen langzaam maar zeker uitgeput raken, een grote impact hebben op het milieu en fosfaatkunstmest meer zware metalen bevat dan struviet', aldus De Vries.

De auteurs van de studie willen de discussie over de secundaire grondstof voor kunstmest aanzwengelen. 'We zouden een pilot rond deze export kunnen opzetten in samenwerking met waterschappen, boerenorganisaties en ngo's als Fair Trade', zegt De Vries. Andere initiatieven zoeken de oplossing meer in het ontwikkelen van decentrale rioolunits waarin menselijke uitwerpselen en dierlijke mest worden vergist. Als deze worden geplaatst in de sloppenwijken bij grote steden in Afrikaanse landen hebben arme bewoners gezondere leefomstandigheden vanwege hygiënische sanitatie en beschikken ze tegelijkertijd over beter water en  biogas om op te koken. Het struviet zou terug naar de akkers kunnen.

Oplossing mestoverschot?

Het een sluit het ander niet uit, aldus Sander de Vries. 'Het duurt wel even voordat er voldoende installaties ter plaatse zijn. In de tussentijd kan het Nederlandse struviet de boeren daar helpen om hun productie te verbeteren. En misschien hebben we daarmee wel een fundamentele oplossing voor het mestoverschot in Nederland gevonden.'

Rapport