Kan Afrika zichzelf voeden?

Persbericht

Kan Afrika zichzelf voeden?

Gepubliceerd op
12 december 2016

Wanneer tegen 2050 de Afrikaanse populatie twee en een halve keer zo groot is als nu, zal het continent nauwelijks in staat zijn voldoende voedsel voor de eigen bevolking te produceren. Zelfs indien alle huidige landbouwgronden veel hogere opbrengsten leveren, is verdere ontginning van ‘woeste gronden’, ten koste van de biodiversiteit en klimaat of met flinke importafhankelijkheid, een groot risico. Dat concludeert een team van onderzoekers van Wageningen University, diverse Afrikaanse instellingen en de University of Nebraska op basis van lokale cijfers en modelberekeningen in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS van deze week.

De landbouwopbrengsten per hectare in Afrika ten zuiden van de Sahara zijn momenteel laag. Zo is de maisopbrengst slechts 20% van de potentiële opbrengst; ter vergelijking: in Nederland is de opbrengst 80% van de maximaal haalbare. Hoewel de Afrikaanse extensieve landbouw momenteel grotendeels voorziet in de graanbehoefte van de bevolking, zal in 2050 de opbrengst per hectare nagenoeg die potentiële waarde moeten bereiken om zelfvoorziening te benaderen. Immers, dan zal de bevolking 2,6 maal zo groot en iets welvarender zijn en dat vergt ruim 3,4 maal zoveel graan.

Tekst gaat door onder de afbeelding

voedsel_afrika_NL.jpg

Trendbreuk opbrengst nodig

Dat betekent dat elk lapje landbouwgrond vanaf nu elk jaar versneld meer moet opbrengen. Het afgelopen decennium was de maisopbrengst
per hectare minder dan twee ton en kwam daar jaarlijks ietsje bij (ca. 30 kg). In 2050 moet de opbrengst zo’n zeven ton zijn, zodat er vanaf nu ieder jaar zo’n 130 kg meer van een hectare moet worden geoogst. “Daarnaast zijn er nog mogelijkheden meerdere gewassen per jaar te telen en het areaal met irrigatie uit te breiden, maar dat zijn opties met veel onzekerheden”, benadrukt hoofdonderzoeker Martin van Ittersum van Wageningen University & Research.

Tekst gaat door onder de afbeelding

Om de enorme toename in vraag naar voedsel in Afrika beneden de Sahara tot 2050 bij te houden, moeten de opbrengsten van granen stijgen tot 80% van het potentieel mogelijke. Daarvoor is een flinke trendbreuk nodig.
Om de enorme toename in vraag naar voedsel in Afrika beneden de Sahara tot 2050 bij te houden, moeten de opbrengsten van granen stijgen tot 80% van het potentieel mogelijke. Daarvoor is een flinke trendbreuk nodig.

Mocht dat alles niet lukken, dan zijn flinke uitbreidingen van het landbouwareaal nodig, ten koste van natuur en broeikasgasemissies, of enorme graanimporten die met schaarse deviezen betaald moeten worden. In sommige landen is dat areaal gewoon niet aanwezig en areaaluitbreiding is niet duurzaam, verklaart een van de onderzoekers, prof. Abdullahi Bala uit Nigeria. Van Ittersum: “Nog steeds hoor je mensen zeggen dat Afrika een graanschuur van de wereld kan worden, maar het is al zeer uitdagend voor Afrika om zelfvoorzienend te zijn in de toekomst”.

Modernisering landbouw in Afrika

Daarom, zo stelt het internationale onderzoeksteam, waaronder dr. Kindie Tesfaye van het Mais en Tarwe Onderzoekscentrum (CIMMYT)
in Ethiopië, is een forse intensivering van de Afrikaanse landbouwmethoden nodig. Hij ziet opties die tot een veel betere oogst leiden, zoals graanrassen die bijvoorbeeld aangepast zijn aan de lokale omstandigheden, goede bemesting en beheersing van ziektes en plagen, zoals parasitaire planten. Dr. Tesfaye benadrukt ook het belang van het beter benutten van meerdere gewassen per jaar en het uitbreiden van (duurzame) irrigatie. Van Ittersum merkt daarbij op: “Met productieverhoging en gelijktijdige zorg voor het milieu zijn grote
investeringen gemoeid in onderzoek en ontwikkeling, zowel van overheden als de private sector.”

Tekst gaat door onder de afbeelding

Voedselproductie Afrika

Daarnaast, zeggen de onderzoekers die hun studie beperkten tot biofysische begrenzingen en mogelijkheden, is aandacht vereist
voor de toegang tot de markt, met name voor kleine boeren, voor transport en infrastructuur, landbouwkredieten en voor verzekeringen. Als succesvol voorbeeld noemt medeonderzoeker prof. Bala van de Federal University of Technology, Minna hoe beleid gekoppeld aan de private sector succesvol is gebruikt om de rijstopbrengsten en het aantal teelten per jaar te verhogen in Nigeria.

De onderzoekers van Wageningen University & Research en collega’s van Afrikaanse en Amerikaanse onderzoeksinstituten en universiteiten verzamelden gegevens uit tien Afrikaanse landen, waar 54% van de
totale bevolking van de landen onder de Sahara leeft, en waar 58% van het totale gewasareaal in dit subcontinent ligt. Zij brachten de productie en vraag naar de vijf belangrijkste granen in kaart – mais, gierst, rijst, sorghum en tarwe – in Burkina Faso, Ghana, Mali, Niger, Nigeria, Ethiopië, Kenia, Tanzania, Oeganda en Zambia. Ze achten het onwaarschijnlijk dat de situatie in de overige Afrikaanse landen gunstiger is omdat daar de beschikbaarheid van huidige landbouwgrond per hoofd van de bevolking nog iets geringer is.

Het onderzoek kwam deels tot stand met steun van de Bill & Melinda Gates Foundation in het kader van het Global Yield Gap Atlas-project, geleid door Wageningen University & Research en de Universiteit van Nebraska in Lincoln in de Verenigde Staten.

PNAS-publicatie

Can sub-Saharan Africa feed itself? M.K. van Ittersum, L.G.J. van Bussel, J. Wolf et al. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (PNAS) Online Early Edition in de week van 12 December 2016.