De verschillen in milieubelasting tussen kip, varken en rund worden veroorzaakt door verschillen in voerbenutting en reproductie. ‘Als een dier efficiënt met voer omgaat of veel nakomelingen per moederdier produceert, leidt dit tot een vermindering van de milieubelasting’, aldus De Boer.

Enkele maanden geleden meldde de Vleeswijzer al dat kippenvlees beter is voor het milieu dan varkensvlees en dat rundvlees het slechtst is voor het milieu. De vleeswijzer is gebaseerd op LCAwerk van Blonk Milieuadvies. De
Boer en De Vries waarschuwen echter voor een rechtstreeks gebruik
van LCA-resultaten in een instrument als de Vleeswijzer. Een
LCA houdt geen rekening met het feit dat varkens en kippen producten
eten die de mens ook zelf kan eten, zoals graan, maïs en soja.
Grazende runderen doen dat niet. Als je de milieubelasting vergelijkt
per kilogram eiwit, dan blijft  rundvlees het product met de hoogste milieubelasting. De verschillen tussen melk, kip, ei en varkensvlees blijken echter minder eenduidig. Er was maar één studie die de milieubelasting van kip en varkensvlees vergeleek met die van melk en eieren. Harde conclusies vereisen meer vergelijkingsstudies, menen de onderzoeksters. | Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl.

Belgische en Oegandese plantenveredelaars maakten in 2007 een banaan met resistentie tegen de schimmel Black Sigatoka met behulp van genetische modificatie (GM). Deze schimmelresistente banaan doorloopt op dit moment veiligheidsbeoordelingen en veldproeven. Kikulwe ging alvast na hoe de Oegandese bevolking deze GM banaan zal verwelkomen, mocht ie worden toegelaten.

Opleiding
Kikluwe concludeert dat consumenten negatiever oordelen over GM technologie naarmate hun opleiding en inkomen hoger is. De Oegandese tegenstanders van GM technologie, 42 procent, wonen voornamelijk in steden. De voorstanders, de andere 58 procent, wonen in landelijke gebieden. De plattelandsbewoners, met een laag inkomen en een groot huishouden, verwachten dat de ziektevrije banaansoort voor extra inkomsten zal zorgen. De beter verdienende stadsmensen vrezen de risico’s voor gezondheid en milieu. Onderwijs heeft een negatief effect op de bereidheid te betalen voor GM bananen, stelt Kikulwe.

Voorzichtig
Het onderzoek maakt duidelijk dat GM technologie vooral de arme mensen in Afrika ten goede komt, zegt Kikulwe. Ook concludeert hij dat de introductie van GM bananen gemiddeld voordelig zou zijn voor alle Oegandezen. Maar vanwege het verwachte verzet van stedelingen pleit hij voor voorzichtige introductie van de GM banaan na de veiligheidsbeoordeling.

Het onderzoek van Kikulwe is gefinancierd door de Rockefeller Foundation en de Belgische overheid. Hij promoveert op 19 maart bij milieueconoom Ekko van Ierland. Een dag eerder organiseert deze leerstoelgroep een symposium over de rol van GM technologie voor ontwikkeling.
Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl.

‘Ik wil de genetische veranderingen bij de soortvorming en domesticatie van het varken weten’, zegt Groenen van Wageningen University, onderdeel van Wageningen UR. Het DNA van 120 varkens gaat door een sequencer die de genenvolgorde bepaalt. ‘Dan krijgen we heel veel info. Het genoom van het varken is ongeveer 2,7 miljard basenparen groot en we willen elk basenpaar vier keer zien om de betrouwbaarheid te vergroten. Per dier bepalen we dus meer dan tien miljard basenparen. We gaan dus minstens honderdtwintig keer tien miljard basenparen vergelijken.’

Selectieproces
Negenduizend jaar geleden werd het varken gedomesticeerd door de mens. Wat is er toen tijdens het selectieproces veranderd in het genoom van het varken? Via DNA-fragmenten van een varken uit een archeologische opgraving hoopt Groenen het antwoord te vinden. De vergelijking tussen varkenssoorten in allerlei delen van de wereld moet inzicht bieden in het genetische proces van soortvorming. Ook wil Groenen weten wat het effect van de fokkerij is op het genoom van het varken. Daartoe gaat hij het DNA vergelijken van een varkenspopulatie van nu met dieren van dezelfde populatie van tien generaties geleden.

De enorme berg data die dat oplevert, gaat Groenen met twee promovendi, twee postdocs en bioinformaticaprogramma’s uitpluizen. ‘We willen nagaan in welke gebieden van het genoom veranderingen zijn opgetreden en welke genen daar bij betrokken zijn.’

Tweehonderd rassen
Wat helpt: de groep van Groenen weet al heel veel van het varkengenoom. In de afgelopen twee jaar heeft Fokkerij en Genetica al een deel van het DNA van ruim tweehonderd varkensrassen vergeleken. Met de kennis die dat opleverde kon Groenen een sterk onderzoeksvoorstel schrijven voor de European Research Council. Die honoreerde het voorstel in januari met een persoonsgebonden subsidie voor Groenen van 2,5 miljoen euro voor de komende vijf jaar. Zijn onderzoeksprogramma is op 1 maart gestart.

Exponentieel
Later dit jaar publiceert een consortium van onderzoekers, waaronder Groenen, de volledige DNA-volgorde van het varken. Dat biedt een hele goede basis voor vervolgonderzoek, zegt Groenen. Groenen wil bijvoorbeeld meer inzicht in de genetische achtergrond van de groei, vruchtbaarheid en weerbaarheid tegen ziekten van varkens.

Zes jaar geleden was hij medeauteur van de DNA-volgorde van de kip. De hoeveelheid DNA-informatie groeit exponentieel. ‘Je kunt steeds meer en steeds sneller genetische informatie scannen, tegen steeds lagere kosten. Elke vijf maanden verdubbelt de kennis over basenparen in de wereld. De toename aan kennis gaat sneller dan de toename aan rekenkracht van de computers.’ Groenen doet de komende jaren een duit in de genenpool met 1,2 biljoen basenparen van het varken. ‘We gaan de genetische variatie opsporen. Daar zijn we echt goed in.’ | Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl.

Foto: Wortelknobbelaaltjes zorgen voor misvorming van de wortels. De planten kunnen daardoor geen water en voedingsstoffen meer opnemen, waardoor ze zelfs volledig dood kunnen gaan.

• Rapport: "Biologische beheersing van wortelknobbelaaltjes in de biologische teelt van groenten en bloemen onder glas"

Bij het onderzoek werden technieken en methoden zoals biofumigatie, afwijkende teeltsysteem en de inzet van biologische bestrijders naast elkaar gezet. Volgens de coördinator van het onderzoek, André van der Wurff, bestaat de oplossing voorlopig nog uit een pakket aan maatregelen, waarbij telers een aanpak kiezen op basis van het soort wortelknobbelaaltje, het geteelde gewas, het bedrijfstype en de bodemsamenstelling.

Van der Wurff, medewerker van Wageningen UR Glastuinbouw van de Plant Sciences Group: “Op dit moment wordt het stomen van de grond gezien als de meest effectieve manier om de wortelknobbelaaltjes (meloidogyne-soorten) te bestrijden. Maar die techniek heeft grote nadelen: ook het andere bodemleven wordt gedood en er is veel energie nodig. Het onderzoek richtte zich daarom op alternatieve technieken voor de beheersing van de schade die door de aaltjes wordt aangericht.”

De onderzoekers toetsten een groot aantal middelen voor de biologische bestrijding van wortelknobbelaaltjes. Alleen borium en enkele nog niet toegelaten plantenextracten waren in zekere mate effectief, maar geen enkel middel was in staat om de aaltjes volledig te bestrijden.

Het onderzoek naar biologische grondontsmetting liet zien dat het onttrekken van zuurstof aan de grond, door het onderwerken van vers organisch materiaal, de best voorspelbare resultaten leverde. Biofumigatie, door vrijkomend isothyonaat-gas na het onderwerken van bijvoorbeeld koolbladeren, leidt niet eenvoudig tot voorspelbare resultaten. Dat wordt veroorzaakt door de grote invloed van bijvoorbeeld de leeftijd van de bladeren en de gebruikte koolsoort.

De inzet van de biologische bestrijder Pasteuria penetrans, een uit Japan afkomstige bacterie, bleek effectief te zijn tegen verschillende soorten wortelknobbelaaltjes. Zo werden de aaltjessoorten Meloidogyne javanica en Meloidogyne incognita in het onderzoek goed bestreden. Maar de pasteuria-bacterie bestrijdt niet alle aaltjes goed genoeg. Daarnaast is het gebruik van de bacterie in Nederland nog niet toegestaan.

Ook het gebruik van speciale teeltsystemen kan bijdragen aan het beheersen van de problemen met wortelknobbelaaltjes. Het zogenoemde Baijens teeltsysteem bleek goede mogelijkheden te bieden voor het bestrijden van de aaltjes tijdens de teelt van komkommers. Bij dit teeltsysteem wordt het aantal komkommerplanten van twee rijen in één rij geplant, waarna de planten boven de grond uit elkaar worden geleid. Zo blijven er tussen de rijen veel bredere stroken grond over, die daardoor beter gebruikt kunnen worden voor maatregelen voor de beheersing van de problemen met de aaltjes, bijvoorbeeld door de teelt van aaltjesbestrijdende planten of door biologische grondontsmetting tijdens de teelt.

Alle uitkomsten overziend, concluderen de onderzoekers dat er voor de biologische glastuinbouw geen kant-en-klare methode of techniek beschikbaar is voor de beheersing van de problemen met wortelknobbelaaltjes. Van de Wurff: “Biologische telers zullen hun eigen situatie goed moeten analyseren en kunnen dan veelal het beste een aanpak kiezen waarbij meer dan één techniek gebruikt wordt.”

Wageningen UR (University & Research centre) gaat starten met de bouw van AlgaePARC (Algae Production And Research Centre) op Wageningen Campus. AlgaePARC is een faciliteit voor onderzoek naar duurzame en economisch rendabele micro-algenteeltsystemen. Het onderzoekscentrum op pilotschaal slaat een gewenste brug tussen het fundamentele onderzoek op laboratoriumschaal en de industriële productie van algen. De biomassa uit algenteelt is de basis voor biobrandstoffen en is een bron van eiwitten voor voedsel en chemicaliën.

AlgaePARC faciliteit
AlgaePARC start met vier verschillende systemen van 25 m²: open vijver, twee typen buizenreactoren en plasticfolie bioreactoren, en een aantal kleinere systemen om nieuwe technologieën te testen. AlgaePARC zal eind 2010 in gebruik worden genomen. Maria Barbosa, projectleider AlgaePARC van Food & Biobased Research: "Het unieke aan deze faciliteit is dat het de eerste in zijn soort in de wereld is. We kunnen de productiviteit van de verschillende systemen gedurende het jaar nauwkeurig vergelijken onder identieke omstandigheden. Tegelijkertijd doen we kennis op voor het ontwikkelen van nieuwe fotobioreactoren en het ontwerpen van systemen op productieschaal".
Voor de bouw van AlgaePARC is 2,25 miljoen euro beschikbaar gesteld door het ministerie van LNV (1,5 miljoen) en de Provincie Gelderland (0,75 miljoen).

Micro-algen
Micro-algen worden op dit moment gezien als een veelbelovende bron voor biodiesel en chemische bouwstoffen, die gebruikt kunnen worden in verf en plastics. Biomassa uit algen biedt een duurzaam alternatief voor producten en brandstoffen uit de petrochemische industrie. Dit draagt bij aan een biobased economy doordat algen helpen de koolstofdioxide-uitstoot (CO₂) te verminderen en maken de economie minder afhankelijk van aardolie. René Wijffels, hoogleraar Bioprocestechnologie van Wageningen University: "De productiviteit van algen is veel hoger dan die van landbouwgewassen en bovendien kunnen algen op zeewater groeien. Wij doen onderzoek naar productie van algen. Met AlgaePARC kunnen we de sprong maken van laboratoriumonderzoek naar toepassing. Wij willen laten zien dat de beloftes waargemaakt kunnen worden".

AlgaePARC onderzoek
Kosten van de biomassa uit algen voor biobrandstoffen zijn nog 10 keer te hoog om te concurreren met huidige brandstoffen. Bij het bedrijfsleven leeft de vraag hoe dit goedkoper kan zodat het economisch haalbaar wordt. Bedrijven uit de energie-, voedsel-, olie- en chemische industrie, ministerie van LNV, Provincie Gelderland, Oost NV en Wageningen UR werken samen in of dragen bij aan het unieke algenonderzoekscentrum AlgaePARC om antwoord te geven op die vraag.

Gert Kema van Plant Research International van de Plant Sciences Group: “We zien het als onze verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat deze waardevolle gele roest-collectie, met onder andere hele oude fysio’s van de schimmel, optimaal gebruikt kan worden in het onderzoek. Het onlangs opgerichte Global Rust Reference Center is een prima plaats voor onze collectie. Vanuit dat centrum kan het onderzoek en de training van onderzoekers uitstekend gefaciliteerd worden”. Mogens Støvring Hovmøller, directeur van het Global Rust Reference Centre: "De Wageningse collectie is een zeer belangrijke aanwinst voor de collectie van het reference centre. De isolaten van de Puccinia-schimmel die door Wageningen bewaard en gekarakteriseerd zijn, kunnen onze gebruikers nu en in de toekomst helpen om de problemen met de ziekte te verminderen"

Gele roest op een blad van een tarwe-plant

De Wageningse collectie van de gele roestschimmel bevat vele unieke ‘oude’ fysio’s van de schimmel. Deze stammen van de schimmel zijn afkomstig uit de tijd dat de schimmel bij zijn groei en verspreiding in Europa en vele ontwikkelingslanden nog niet of nauwelijks gehinderd werd door resistente tarwerassen. Vanwege deze oude fysio’s is de collectie uitstekend geschikt voor het doen van DNA-onderzoek naar de genetische verschillen tussen fysio’s en naar het ontstaan van fysio’s. Kema: “Dankzij de recente biologische en technologische ontwikkelingen in het DNA onderzoek, is het binnenkort haalbaar om het genoom van tientallen fysio’s volledig in kaart te brengen. Die kennis kan een enorme stimulans geven aan de ontwikkeling van tarwerassen met nieuwe resistenties die lastig door de schimmel te omzeilen zijn.”

Door de mircoscoop is goed zichtbaar dat de gele roest-schimmel in het blad groeit.

Gele roest is wereldwijd een van de belangrijkste ziektes in tarwe en in minder mate ook in gerst. Plantenveredelaars ontwikkelen daarom rassen met resistentie tegen de schimmel die de ziekte veroorzaakt: Puccinia striiformis f.sp. tritici. De schimmel probeert op zijn beurt de resistentie te omzeilen. Dat is de belangrijkste reden waarom er over de hele wereld allerlei zogenoemde fysio’s ontstaan.

Ieder fysio is in staat om een bepaald aantal tarwe-rassen aan te tasten. Wélke tarwe-rassen aangetast kunnen worden, is kenmerkend voor het fysio. Voor veredelingsonderzoekers is het daarom belangrijk om goed gekarakteriseerd schimmelmateriaal te kunnen gebruiken in hun onderzoek en hun veredelings- en selectieprogramma.

Het vroegere DLO-Instituut voor Plantenziektenkundig Onderzoek nam het initiatief voor de collectie naar aanleiding van het onderzoek van de gerenommeerde Wageningse hoogleraar Jan Carel Zadoks, die in 1961 promoveerde op onderzoek naar de epidemiologie van de schimmel. De collectie en het onderzoek aan de collectie kreeg wereldwijde bekendheid toen de Wageningse onderzoekers ir. Ron Stubbs (overleden) en dr. Cor van Silfhout en hun medewerkers samen met het internationale onderzoekinstituut CIMMYT in Mexico, duizenden schimmel-monsters van over de hele wereld verzamelden en karakteriseerden. De collectie is sindsdien intensief gebruikt voor onderzoek en voor het trainen van onderzoekers.

Tegen het einde van de vorige eeuw nam het aantal Nederlandse tarwe-veredelinsgbedrijven sterk af. Mede als gevolg daarvan verminderde in Wageningen ook het onderzoek aan gele roest. Daarom besloot Plant Research International de collectie over te dragen aan het in 2008 opgerichte Global Rust Reference Center. Dat centrum is een gezamenlijk initiatief van de Universiteit van Aarhus, Denemarken, en de internationale onderzoekinstituten ICARDA in Syrië en CIMMYT in Mexico. 

De Wageningse collectie is in een speciale container met vloeibare stikstof naar Denemarken vervoerd.	De Wageningse collectie krijgt zijn definitieve plaats in de opslag van het Global Rust Reference Centre in Aarhus, Denemarken

Het transport van de collectie van Wageningen naar Aarhus is verzorgd door de firma Linde Gas, die daarvoor de expertise en apparatuur heeft.

In Europa veroorzaken fytoplasmas vooral in de druiventeelt grote schade. Ook in Nederland veroorzaken fytoplasmas schade. Martin Verbeek en Annette Dullemans (PRI) werken daarom inmiddels ruim twee jaar aan fytoplasmas in respectievelijk de fruit- (appelheksenbezem) en aardbeiteelt. Maarten de Kock en Khan Pham (PPO) werken aan fytoplasma’s in bolgewassen, peer en perzik.

Fytoplasma’s zijn bacterie-achtige plantparasieten die zich in een plant nestelen. Fytoplasma’s kunnen zich goed verstoppen in een plant waardoor hun aanwezigheid moeilijk is aan te tonen. Veel fytoplasma’s zijn zogenaamde quarantaineorganismen: zeer schadelijke organismen die niet of in beperkte mate mogen voorkomen in Europese landen omdat ze grote economische schade kunnen veroorzaken.

De fytoplasma COST-actie wordt geleid door Prof. Dr. Assunta Bertaccini van de Universiteit van Bologna and Dr. Mogens Nicolaisen van de Universiteit van Aarhus. Beiden zijn trekker van het fytoplasma werkpakket in het Europese QBOL-project waarvan Peter Bonants (PRI) projectleider is. QBOL brengt DNA-barcodes in kaart van bestaande collecties quarantaine-organismen, waaronder ook fytoplasmas.

Meer informatie over de fytoplasma COST-actie: www.costphytoplasma.eu

Ronny Joosen, onderzoeker bij de leerstoelgroep Plantenfysiologie binnen de Plant Sciences Group, is een van de ontwikkelaars van het Germinator-systeem en is eerste auteur van het artikel in The Plant Journal. Joosen: “Germinator is een slimme combinatie van drie onderdelen. Ten eerste wordt de proefopzet ontworpen en de administratie aangemaakt die nodig is voor een bepaald onderzoek, zodat de monsters in voldoende herhalingen en ‘gerandomiseerd’ onderzocht worden. Ten tweede gebruikt Germinator beeldanalyse om op een snelle en betrouwbare manier het aantal niet gekiemde zaden te bepalen. Daarvoor hoeven de zaden niet precies gepositioneerd te worden. Vooral daarin onderscheidt Germinator zich van andere systemen. Door deze grote flexibiliteit is het systeem effectief in te zetten bij grootschalige experimenten.
Ten derde berekent het systeem snel en eenvoudig honderden kiemcurves, waardoor de kiemeigenschappen van vele zaadmonsters met elkaar vergeleken kunnen worden.”

Kiemkracht is een heel belangrijke eigenschap van plantenzaden. Zaden die niet goed kiemen, zorgen bijvoorbeeld voor een minder goede start van het gewas. Dat zorgt uiteindelijk voor een lagere opbrengst of een lagere kwaliteit van de opbrengst.  Het kiempercentage van zaden is zelfs zo belangrijk, dat zaadpartijen er op kunnen worden afgekeurd. Zaadpartijen die door worden afgekeurd, zijn onverkoopbaar en daarmee een enorme verliespost voor zaadbedrijven.

De onderzoekgroep die Germinator ontwikkeld heeft, doet onder andere onderzoek naar de genetische achtergrond van zaadkwaliteit met behulp van de zandraket (Arabidopsis thaliana). Zandraket is een modelplant die veel wordt gebruikt voor biologisch onderzoek. De zaden van de zandraket zijn erg klein en het handmatig tellen van de kieming verhinderde tot nu toe grootschalige experimenten. Met de ontwikkeling van Germinator behoort dit tijdrovende en geestdodend proces tot het verleden. Veel zaad-laboratria zijn nu al aan het overgaan tot het gebruik van Germinator.

Naast zandraket is Germinator inmiddels ook gebruikt voor het meten van koolzaad, maar de verwachting is dat de Germinator voor veel meer plantensoorten geschikt is. Het berekenen van de kiemcurves is een losse module en werkt daardoor voor alle plantensoorten.

De onderzoekers hebben Germinator ook al gebruikt in hun eigen onderzoek. Zo hebben ze het systeem met succes toegepast in het onderzoek naar de natuurlijke variatie voor zout-tolerantie bij de zaadkieming van zandraket. Joosen: “We hebben daarbij  laten zien dat één enkele persoon met het nieuwe systeem per dag gemakkelijk duizend kiemtesten kan beoordelen. We kunnen ons nu eindelijk ook richten op zeer grootschalige experimenten”

• Het gehele pakket inclusief instructie is kostenloos beschikbaar via:
  www.wageningenseedlab.nl/germinator
• Publicatie:"germinator: a software package for high-throughput scoring and curve fitting of Arabidopsis seed"

***************************************************

Weijers onderzocht de aanleg van het wortelmeristeem in het embryo van de modelplant Arabidopsis thaliana. Dat begint met het programmeren van één cel als ‘hypofyse’, die de stamcellen in de wortel reguleert. Bekend was al dat de aanleg van de hypofyse wordt gestuurd door de genschakelaar Monopteros. Tot op heden was niet bekend hoe deze schakelaar vanuit naburige cellen de hypofyse-aanleg kan regelen.

Hypofyse
Weijers isoleerde in het jonge embryo van Arabidopsis de genen die door Monopteros worden aangeschakeld, de zogenaamde Target Of Monopteros (TMO) genen. Zo vond hij het gen TMO7, dat codeert voor een klein eiwit dat naar de toekomstige hypofyse wordt getransporteerd. Het signaal dat door de omliggende cellen wordt uitgezonden om de hypofyse vast te leggen, is dus een eiwit. Eerder had zijn onderzoeksgroep al laten zien dat het plantenhormoon auxine, dat de schakelaar Monopteros activeert, ook naar de toekomstige hypofyse wordt getransporteerd. Er worden dus tenminste twee signalen naar de naburige cel gestuurd om deze als hypofyse te definiëren.

‘De meristemen zijn de sleutel tot de plantengroei’, zegt Weijers. ‘Als je die sleutel begrijpt, dan opent dat mogelijkheden tot onderzoek om planten beter te laten groeien. Hoe weten plantencellen in het jonge embryo wat ze moeten worden? We weten nu: de buurcellen vertellen het hen door het sturen van een genschakelaar. We hebben nu direct bewijs van de communicatie tijdens de embryogenese, de vorming van het embryo na de bevruchting.’ Deze communicatie zorgt ervoor dat de meristemen op de juiste plek zitten, zodat de stamcellen op deze plek wortels kunnen aanmaken.

VIDI-beurs
De Nature publicatie is het resultaat van onderzoek dat Weijers startte aan de universiteit van het Duitse Tübingen en dat hij grotendeels in Wageningen  uitvoerde. Eerste auteur is zijn Duitse promovenda Alexandra Schlereth, tweede auteur de Wageningse promovenda Barbara Möller. Weijers ontving voor dit onderzoek in 2006 een VIDI-beurs van NWO en is sinds kort lid van de Jonge Akademie van de KNAW. | Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl Zie ook www.resource.wur.nl

Zijn promovendus Haisheng Nie bestudeerde diverse embryo’s en organen van kippen en ging na welke genen op welk moment tot expressie kwamen. ‘We konden met micro-arrays nagaan: staan de genen aan of staan ze uit? En wanneer komen de genen tot expressie?’, vraagt copromotor Richard Crooijmans zich af. Tijdens die zoektocht vonden Nie en Crooijmans dat de actieve genen op het chromosoom vaak dicht bij elkaar liggen.

Ordening
‘De genen zitten niet zomaar achter elkaar, maar hebben een bepaalde ordening’, zegt Groenen. Hij vermoedt dat het samen clusteren van genen die hoog tot expressie komende de toegankelijkheid van deze genen verhoogt en daardoor efficiënt is voor de cel.

De inzichten leiden niet direct tot praktische voordelen bij het fokken van kippen. ‘Maar met meer kennis van het genoom kunnen we wel gerichter selecteren en keuzes maken of we genen met zowel positieve als negatieve eigenschappen in het fokkerijproces willen meenemen’, zegt Crooijmans.
Haisheng Nie promoveerde op 8 maart bij prof. Groenen. | Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl.

Torres Salvador, verbonden aan het Laboratorium voor Plantenveredeling, presenteerde zijn onderzoek dinsdag tijdens het symposium A world in Transition, ter gelegenheid van de 92e dies van Wageningen University. Torres Salvador bestudeert hoe je de niet eetbare delen van maïs geschikt maakt voor energiewinning. Hij richt zich vooral op de celwanden van de plant. ‘Die bestaan voor een groot deel uit cellulose dat je via vergisting kunt omzetten in alcohol’, licht hij toe. ‘Cellulose is het meest voorkomende biologische materiaal op aarde; het potentieel is daarom enorm.’

Peulenschil
De kosten om celwanden in alcohol om te zetten zijn momenteel nog te hoog. De bottleneck is de eerste stap van dit proces: het ontsluiten en afbreken van de cellulose in de celwanden. Cellulose is een lange, stevige keten van suikermoleculen, die je met dure enzymen van elkaar los kunt maken. De rest van het proces is dan een peulenschil: de losse suikermoleculen zijn eenvoudig te vergisten tot bio-alcohol, een geschikte brandstof. Torres Salvador zoekt daarom naar methoden om maïsplanten zodanig aan te passen aan de wensen van de industrie dat de afbraak van cellulose efficiënter verloopt. ‘Ik richt me op eigenschappen van de celwand die van invloed zijn op het afbraak- en vergistingsproces’, legt de promovendus uit. ‘Daarnaast is het heel belangrijk dat we de genen in kaart brengen die de celwandeigenschappen bepalen.’ Met deze aanpak hoopt hij de maïsplant zodanig te veranderen dat uiteindelijk bio-alcohol kan concurreren met fossiele brandstoffen.

Oerbossen
Gentechnologie is volgens Torres Salvador een ander hulpmiddel om efficiënter energie uit maïs te winnen: ‘Het zou ideaal zijn als we een plant konden maken die enzymen produceert die de eigen celwand afbreken, maar dat zal niet gemakkelijk zijn.’ Ondanks de enorme mogelijkheden kleven er ook bezwaren aan het gebruik van landbouwgronden voor de productie van brandstof betoogden enkele toehoorders tijdens het symposium: de teelt van alcoholgewassen kan ten koste gaan van voedselproductie en een stimulans zijn voor de kap van oerbossen. Torres Salvador wil dit probleem onder meer ondervangen door planten geschikt te maken voor marginale gronden, waar weinig anders wil groeien. ‘Ondanks mogelijke problemen moeten we optimistisch zijn’, vindt hij. ‘Mijn belangrijkste boodschap is dat plantenverdeling een geweldige bijdrage kan leveren aan de overgang naar een duurzame, biobased economy.’ | Hans Wolkers

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl.

De aardappel Amflora is niet geschikt voor menselijke consumptie, maar bedoeld voor de productie van zetmeel als grondstof van papier en veevoer. Daartoe maakt de aardappel extra veel van het zetmeel amylopectine.
 
Haverkort denkt dat ook de gentechaardappel Modena van Avebé binnenkort wordt toegelaten. Ook die produceert amylopectine. ‘BASF heeft het extra gen ingebracht met een antibiotica-merker. Avebé heeft een modernere, merkervrije techniek gebruikt. Ik verwacht nog minder beperkingen voor de aardappel van Avebé.’ Akkerbouwers mogen de Amflora aardappelen alleen verbouwen als ze goed worden afgescheiden van gewone aardappels.

Phytophthora
Zweden, Duitsland, Nederland en Tsjechië zouden interesse hebben de transgene aardappel te verbouwen. ‘Dit is de eerste toekenning van een transgeen gewas dat speciaal voor de Europese markt is ontwikkeld’, zegt Haverkort.
 
Hij ziet meer hoopvolle ontwikkelingen. Deze zomer gaat de Europese Commissie bepalen welke genetische technieken nog onder het regime van genetische modificatie komen te vallen. Haverkort is benieuwd of het door Wageningse plantenwetenschappers bepleitte cisgenese – modificeren met soorteigen genen – wordt bestempeld als genetische modificatie.
 
Zijn onderzoeksgroep is betrokken bij de ontwikkeling van een cisgene aardappel met resistentie tegen de ziekte phytophthora. In het onderzoeksprogramma Durph werkt PRI aan ziekteresistentie met drie á vier genen tegelijk. Het instituut sloot onlangs een overeenkomst met het internationale aardappelinstituut CIP in Peru en Cornell University in de VS om een cisgene aardappel in Afrika te maken. ‘De introductie van trans- en cisgene aardappels is een traag proces, maar er zit beweging in.’ |  Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl

De sluipwesp A. matricariae deed het altijd goed tegen rode luis en groene perzikluis in kassen met tomaat, aubergine en paprika. Maar met de katoenluis in komkommer-achtigen wist zij zich geen raad. In de jaren negentig kampten de telers met ernstige resistentieproblemen bij bladluizen. Als antwoord hierop werd A. colemani geïntroduceerd, die beide typen bladluizen parasiteert. A. matricariae werd in de ban gedaan.

'Inmiddels liggen de kaarten anders', zegt Pierre Ramakers van Wageningen UR Glastuinbouw. 'Uitsluitend biologische bestrijding van katoenluis in komkommer blijkt onvoldoende effectief. Komkommertelers kiezen voor nieuwe, selectieve insecticiden.'

Een vergelijkend warenonderzoek van zijn collega Gerben Messelink brengt nu aan het licht dat A. matricariae toch echt de beste luisbestrijder is in Solanaceae gewassen als paprika en tomaat. Messelink vergeleek een stuk of zes soorten sluipwespen die in verschillende delen van de wereld worden ingezet tegen bladluis op tuinbouwgewassen. Op paprika en tomaat presteerde A. matricariae duidelijk het beste.

Koppert, marktleider in biologische bedstrijding, brengt de ouwe getrouwe sluipwesp (en mogelijk nog andere soorten) terug op de markt, om het verloren terrein bij de natuurlijke plaagbestrijding terug te winnen. | Albert Sikkema

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl.

Het bestuur van het Wageningen Universiteits Fonds heeft besloten de Persprijs 2010 toe te kennen aan zowel documentairemaker ir. Barend Hazeleger als aan journalist en redacteur ir. Arend Jan Voortman. Beide winnaars ontvingen een oorkonde, een geldbedrag van 2500 euro en een replica van het kunstwerk 'De Wageningse Boom' tijdens de viering van de 92e dies natalis van Wageningen University op 9 maart.

De jury is van oordeel dat beide inzenders ruimschoots voldoen aan de criteria die aan de inzendingen werden gesteld, zoals journalistieke kwaliteit, toegankelijkheid en verbinding met het wetenschappelijk onderzoek van Wageningen UR (University & Research centre).

Barend Hazeleger
Met zijn zesdelige documentaire productie ”Stakeholders’ views on biological containment” heeft Barend Hazeleger op toegankelijke wijze de visies vastgelegd van zes relevante stakeholders, waaronder de wetenschapper, de activist en de lobbyist, op de problematiek van het uitkruisen van genetisch gemodificeerde gewassen met conventionele en biologische teelten. Hij maakt een moeilijk onderwerp als co-existentie en de rol van deze ‘biologische inperking’ voor een breder publiek duidelijk en belicht deze problematiek op integere wijze vanuit verschillende invalshoeken. De productie heeft geleid tot veel reacties en debat en heeft daarmee de maatschappelijke discussie over dit onderwerp verbreed.

Ir. Barend Hazeleger (1956) studeerde in 1983 af aan Wageningen University in de Cultuurtechniek. Daarna werkte hij elf jaar als journalist en opleidingscoördinator voor internationale ontwikkelingsorganisaties, zoals Novib/Oxfam. Vanaf 1994 is hij werkzaam als onafhankelijk communicatieadviseur, tekstschrijver en filmmaker. Barend Hazeleger runt een eigen bureau: Agrapen dat onder meer tekstproducties en documentaires produceert en regisseert. Tenslotte is hij editor voor Landschap, een wetenschappelijk tijdschrift voor landschapsecologie en omgevingswetenschappen.

Arend Jan Voortman
Hoofdredacteur Arend Jan Voortman van het tijdschrift Spil verdient volgens de jury de Persprijs voor zijn bijzondere, jarenlange journalistieke activiteiten voor het kritische tijdschrift. Hij neemt als hoofd- en eindredacteur van Spil een stimulerende en constructieve houding aan ten aanzien van maatschappelijke kwesties. Enerzijds door zijn eigen, vaak kleurrijke visie op actualiteiten te geven, anderzijds door prominente en veelal gezaghebbende wetenschappers en auteurs aan het blad te binden. Spil stimuleert het maatschappelijk debat en biedt daarmee een platform voor het andere geluid. Dankzij de volhardende trekkersrol van Arend Jan Voortman is Spil uitgegroeid tot een medium, waarvan de invloed veel verder reikt dan de relatief bescheiden oplage doet vermoeden.

Arend Jan Voortman (1930) is in 1957 afgestudeerd aan Wageningen University in de Economie met accent op sociaal-economische geschiedenis. Hij was lang werkzaam bij de toenmalige Rijksdienst voor het Nationaal Plan. Meer dan tien jaar was hij parlementslid voor de PvdA en ondermeer woordvoerder voor landbouw en voor wetenschapsbeleid. Na zijn politieke carrière kwam hij weer in Wageningen terecht bij Recht- en Staatswetenschappen. Hierna is hij een zelfstandig bureau begonnen en gestart met het tijdschrift Spil. Hij is de jarenlange hoofdredacteur van het blad. Spil is al ruim dertig jaar een kritisch tijdschrift over productie van voedsel, grondstoffen en energie, voedselveiligheid, relaties tussen stad en land, landbouw- en plattelands-ontwikkeling en landschaps-, natuur- en milieubeheer.

WUF
Het Wagenings Universiteits Fonds (WUF) looft de Persprijs uit sinds 1978 voor de beste populair-wetenschappelijke uiting die de kennisvelden van Wageningen UR toegankelijk maakt voor een breed publiek. De jury, bestaande uit vier vertegenwoordigers vanuit de wetenschap en journalistiek, beoordeelde het materiaal van dertien inzenders, waaronder veel producties van hoge kwaliteit. 

Winnaars uit voorgaande jaren zijn:
2006: Peter de Jaeger, freelance journalist
2002: Televisieprogramma “Noorderlicht” (VPRO) met de uitzending over ‘Genetisch Goud’
1998: Peter Vermij, wetenschapsjournalist van Het Parool
1994: Radioprogramma “Vroege vogels”, VARA
1990: Legien Kromkamp, NCRV-programma “Op goede gronden”
1986: Marion de Boo, freelancer Intermediair en bijlage Wetenschap & Onderwijs NRC/Handelsblad.
1983: Dr. Jan Blom, voor bijlage Wetenschap en samenleving, de Volkskrant
1980: Regisseur H.J. van der Kolk en redacteur G. Beukema van NOS tv-programma “Oogst in beeld”
1978: Alfred van Dijk, “Aardappelzaden worden niet ziek” in 19NU.

Foto: WUF-voorziitter ir. Jan Karel Mak (links) overhandigt de oorkondes aan de Persprijswinnaars Barend Hazeleger (midden) en Arend Jan Voortman (rechts). Foto: Bart de Gouw.

“I especially value the opportunity to talk to like minded, inspiring persons with
different backgrounds.”
Heleen Klinkert – Wageningen University, 2009 participant

The course is built on two blocks. The first week consists of lectures, taught by the best experts from the field, self-study hours by the participants, group assignments and case presentations on international politics and policy, law and diplomacy, and negotiation and management. In the second week, participants will join the existing International Programme on the Management of Sustainability (IPMS), which has been organized by SCF in the
Netherlands for more than 16 years, and taught by Fletcher staff and other international faculty . This program consists of negotiation theory and tools, consensus building exercises, simulation games and actual case discussions.

The course takes place on location (Wageningen and Zeist, The Netherlands). Participants are expected to stay in all-inclusive accommodation for the entire two weeks. The venue will fulfill the highest standards in terms of surroundings and comfort.

The Estimated fee: 10,500 Euro for professionals. Accepted students will receive a grant (besides paying a contribution of 250 Euro).

10-12 November 2010, Wageningen
 "Towards a New Knowledge for Scale Sensitive Governance of Complex Systems"

On Wednesday November 10, 2010 a pre-conference will be held for PhD students.

The conference is organized by Wageningen UR as part of the Scaling & Governance Investment Program. The Global Land Project and the Earth System Governance Project endorse the conference.

Abstract submission:
Due date for abstract submission: May 31, 2010.

>> For more information please visit: www.scalinggovernance.wur.nl/UK/Conference

Kijk hier voor meer informatie over deze dag!

Daarnaast kun je ook individueel of met z'n tweëen met een student een dagje meelopen. Als je je daarvoor opgeeft neemt een student van de opleiding contact met je op. Daarover lees je hier meer.