Sensorisch voedingsonderzoek / Onderzoek naar eetgedrag

Bij de METC-WU wordt regelmatig voedingsonderzoek ingediend waarbij deelnemers bepaalde producten moeten consumeren, en waarover enkele vragen worden gesteld. In veel gevallen wordt hier ook de ad libitum inname vast gesteld. In het verleden is er bij het opstellen van het onderzoeksprotocol en het ABR formulier verwarring opgetreden tijdens de beoordelingsprocedure van de METC.

Het ging hierbij om de volgende punten:

* de grens tussen observationeel en interventie onderzoek is in dit soort onderzoek niet altijd helemaal helder;
* de deelnemers worden soms niet op de hoogte gesteld van het doel van het onderzoek, omdat dit de belangrijkste uitkomstmaat (bijv. ad libitum inname) kan beïnvloeden.

Indien u voornemens bent om sensorisch onderzoek of voedingsonderzoek gericht op eetgedrag te laten toetsen bij de METC-WU, zijn de volgende twee zaken van belang:


1) Karakterisering onderzoeksdesign:

Wanneer er bij een studie voedingsmiddelen worden verschaft door de onderzoekers met als doel de ad libitum inname van deze producten of meningen/ervaringen ten aanzien van deze producten vast te stellen, dan gaat het in principe om een interventie onderzoek (dit geldt dus ook als het gaat om een single meal met commercieel beschikbare voedingsmiddelen). Een interventiestudie heeft per definitie een controle of referentiegroep. Wanneer de studie is opgezet om bijvoorbeeld twee producten met elkaar te vergelijken, dan is het voor de onderzoeksvraag niet eenduidig welk van de twee producten het controle product is. Toch is het zaak om een van de producten aan te duiden als controle of referentie groep. Dit dient zowel in het onderzoeksprotocol als in het ABR formulier als zodanig aangegeven te worden. Besloten kan worden om het product(groep) waarbij het kleinste effect verwacht wordt, als referentie te nemen.


2) Informeren van deelnemers:

Cognitie heeft een belangrijke invloed op voedingsinname. Wanneer er in voedingsonderzoek vermeld wordt dat de inname van de deelnemers wordt gemeten, zal dit de inname zelf kunnen beïnvloeden, los van de interventie. Daarom kan een onderzoeker besluiten dat het voor het onderzoek beter is om de deelnemers niet te vertellen wat het uiteindelijke doel is. Volgens de WMO dienen deelnemers echter wel volledig geïnformeerd te worden. Daarom vind de METC-WU dat het niet volledig informeren van de deelnemers alleen toelaatbaar is, wanneer hiervoor in het onderzoeksprotocol een valide onderbouwing wordt gegeven, waarbij wetenschappelijke argumenten expliciet worden gemaakt. Dit betekent dat in elk protocol opnieuw uitgebreid toelichting moet worden gegeven, waarom de onderzoekers van mening zijn dat de deelnemers niet geïnformeerd moeten worden over het doel van de studie. Daarnaast moeten de deelnemers na het onderzoek “debriefed” worden. Met andere woorden ze moeten achteraf het daadwerkelijke onderzoeksdoel van de studie te horen krijgen.


De volgende voorbeeldtekst kan worden opgenomen in het protocol (aangepast aan de onderzoeksvraag):


Aim of the study and aim towards the participants
The aim of our study is to determine the effect of oral processing time of a product on ad libitum food intake. However, in the information the participant receives the aim is formulated as follows: “the aim of our study is to test the pleasantness of a number of snacks. To create a realistic setting the study is performed in the cinema”. We keep the participants naïve to the primary outcome to avoid cognitive factors coming into play since ad libitum intake of the product is easily influenced by the participant. Keeping participants naïve is common in appetite research (see for instance literature [1-5]) since the outcome of the study can be easily influenced. Furthermore in this study the products that will be tested are not blinded to the participants, thus if participants are aware of our exact study aim they might behave differently and eat less or more of the products. Therefore we choose to keep the participants naïve on the exact aim of the study. However after the end of the study participants will be debriefed on the exact aim.

1. DellaValle et al. Does the consumption of caloric and non-caloric beverages with a meal affect energy intake? Appetite 2005; 44: 187-93.
2. Holt, S.H., N. Sandona, and J.C. Brand-Miller, The effects of sugar-free vs sugar-rich beverages on feelings of fullness and subsequent food intake. Int J Food Sci Nutr, 2000; 51: 59-71.
3. Mattes, R.D., Dietary compensation by humans for supplemental energy provided as ethanol or carbohydrate in fluids. Physiol Behav, 1996; 59:179-87.
4. Rolls, B.J., E.L. Morris, and L.S. Roe, Portion size of food affects energy intake in normal-weight and overweight men and women. Am J Clin Nutr, 2002. 76: 1207-13.
5. Wansink, B., J.E. Painter, and J. North, Bottomless bowls: why visual cues of portion size may influence intake. Obes Res, 2005;13: 93-100.