Overzicht methoden Grondwaterdynamiek

Wageningen Environmental Research (Alterra) kan verschillende kaarten met grondwaterstandsinformatie leveren.

Hieronder worden de kaarten kort beschreven, de mogelijkheden en beperkingen van de verschillende kaarten worden aangegeven.


Grondwatertrappen

Het grondwaterstandsverloop wordt gekarakteriseerd met de Gemiddeld hoogste (GHG), de gemiddelde voorjaars- (GVG) en de gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) GHG's en GLG's worden gecombineerd tot zogeheten grondwatertrappen (Gt's), die op kaarten worden weergegeven (Van der Sluijs, 1990).


De Grondwatertrappen (Gt) kaart van Nederland, schaal 1 : 50 000

De Bodem- en Gt-kaart, schaal 1 : 50 000, is tussen 1962 en 1990 per kaartblad gekarteerd en geeft landsdekkend de Gt weer in kaartvlakken (Steur en Heijink, 1991). De vlakken op de 1 : 50 000 kaart hebben een oppervlakte van tenminste 10 ha . De kaart is gebaseerd op een boringsdichtheid van één beschreven boring per 4 tot 10 ha. Bij elke boring zijn de GHG en GLG geschat. Bij veldschattingen van de GHG en GLG wordt gelet op de hoogteligging van een locatie ten opzichte van zijn omgeving, de aanwezigheid van sloten of begreppeling, en de hydromorfe kenmerken (roest- en reductievlekken). De veldschattingen worden geverifieerd met schattingen op basis van waargenomen grondwaterstanden in buizen en boorgaten. De Gt-vlakken worden vervolgens afgegrensd op basis van een beoordeling van profielkenmerken en landschappelijke kenmerken zoals drainagedichtheid en relatieve hoogteligging.


De landsdekkende kaart is vervaardigd volgens een uniforme werkwijze. De belangrijkste beperking bij het gebruik van deze kaarten is de actualiteit: omdat de kartering over een periode van meerdere decennia heeft plaatsgevonden. Daar staat echter de landsdekkende beschikbaarheid en uniformiteit tegenover. De kaarten worden tot op heden hoofdzakelijk toegepast op regionale of landelijke schaal. Voor lokale toepassing is de Gt-kaart, schaal 1 : 50 000, niet bruikbaar.

De Gt-kaart, schaal 1 : 50 000, kan in combinatie met de bodemkaart of apart tegen verstrekkingskosten en een bedrag per hectare als digitaal bestand bij Wageningen Environmental Research (Alterra) worden besteld. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Folkert de Vries

Gtkaartnlw503.jpg

Grondwatertrappen in detailkarteringen

Vanaf 1970 wordt het grondwaterstandsverloop ook in detail gekarteerd (schaal 1 : 10 000 tot schaal 1 : 25 000). Vóór die tijd werden de gronden alleen aangeduid met “nat” en “droog”. De meeste detailkarteringen zijn uitgebracht op schaal 1 : 10 000. De Gt's zijn geschat op basis van boringen en veldschattingen. Bij deze kaartschaal hoort een boringsdichtheid van één beschreven boring per ha. Door gebruik te maken van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) als hulpinformatie kunnen sinds 2000 ook bodem- en Gt-kaarten worden gemaakt met een lagere boringsdichtheid (1 boring per 2 tot 3 ha). Bij veldschattingen van de GHG en GLG wordt voornamelijk gelet op de hoogteligging van een profiel ten opzichte van zijn omgeving, de aanwezigheid van sloten of begreppeling en de hydromorfe profielkenmerken (roest- en reductievlekken). Tijdens de kartering wordt het permanente net van peilbuizen aangevuld met tijdelijk geplaatste peilbuizen waarin grondwaterstanden worden gemeten. De GHG en GLG in beide typen peilbuizen wordt uit de waarnemingen geschat, en gebruikt bij het toetsen of bijstellen van de veldschattingen. Vanaf 1985 worden ook “gerichte opnames” uitgevoerd. Dit zijn grondwaterstandsmetingen in boorgaten op twee tijdstippen: één als de grondwaterstanden zich rond GHG-niveau bevinden en één als de grondwaterstanden zich rond GLG-niveau bevinden. Voor de locaties van de gerichte opname worden met regressieanalyse de GHG en GLG geschat (Te Riele en Brus, 1991). Detailkarteringen van na 1990 zijn in digitale vorm beschikbaar en bedekken ongeveer 10% van het Nederlandse landoppervlak. Deze kaarten worden hoofdzakelijk gebruikt voor agrarische toepassingen, zoals beoordeling van bodemgeschiktheid en bepaling van de ruilwaarde van gronden. De laatste jaren wordt de Gt-informatie ook veel gebruikt bij natuurontwikkeling (Van Delft et al. , 2007). Omdat het hierbij vaak gaat om kleinere gebieden is het schaalniveau doorgaans 1 : 5 000 of gedetailleerder.

Detailkarteringen zijn geschikt voor toepassing op lokale en regionale schaal. De methode van kartering is uniform, al kan er extra, gebiedsspecifieke, informatie op een kaart zijn vermeld.

De detailkarteringen worden in opdracht gemaakt. Bestaande detailkarteringen kunnen tegen verstrekkingskosten en een bedrag per ha als digitaal bestand bij Alterra worden besteld. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Fokke Brouwer


Grondwaterdynamiek (Gd) kartering

Sinds 1997 maakt Wageningen Environmental Research (Alterra) kaarten van de grondwaterdynamiek (Gd). Deze kaarten zijn gemaakt om verouderde informatie van 1 : 50 000 Gt-kaarten te actualiseren. Voor de landbouwkundig gebruikte zand- en lössgronden zijn Gd-kaarten vervaardigd voor de mestwetgeving. Voor een deel van de zandgronden met natuur en een aantal kleine gebieden met kleigronden zijn ook Gd-kaarten beschikbaar. Kartering vindt plaats op basis van gerichte opnamen van de grondwaterstand. Met regressieanalyse wordt een verband gelegd tussen de gerichte opnamen en langlopende meetreeksen van grondwaterstanden. De waarnemings­dichtheid van de huidige Gd-kaarten is ongeveer één waarneming per km2. Met geostatistische interpolatie worden gebiedsdekkende kaarten gemaakt, waarbij naast de gerichte waarnemingen ook gebiedsdekkend beschikbare informatie over maaiveldshoogte en ontwatering wordt gebruikt. De kaarten die hiermee worden gemaakt geven voor rastercellen de grondwaterdynamiek uitgedrukt in GHG, GVG, GLG, Gt-klasse, duurlijnen en regimecurves (Finke et al. , 2004).


Een belangrijke meerwaarde ten opzichte van de Gt-kaarten is dat bij de Gd-kartering ook de nauwkeurigheid van de gekarteerde GHG, GVG en GLG wordt aangegeven. Uit validatie blijkt dat de nauwkeurigheid van Gd-kaarten groter is dan van de 1 : 50 000 Gt-kaarten, maar logischerwijs minder nauwkeurig dan Gt-informatie uit een recente detailkartering (Hoogland et al. , 2003; Pleijter et al. , 2003).

Actuele kaarten van de grondwatersituatie worden bij waterschappen en provincies gebruikt bij het vaststellen van het Gewenst Grond- en Oppervlaktewater Regime (GGOR) en voor regionaal waterbeheer. In het landelijke beleid is deze informatie nodig voor het vaststellen van uitspoelingsgevoelige gronden in het kader van de mestwetgeving (De Gruijter et al ., 2004; Van Kekem et al ., 2005).

De Gd-kaart kan tegen verstrekkingskosten als digitaal bestand bij Wageningen Environmental Research (Alterra) worden besteld. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Tom Hoogland.


Gdmethodenartw503.jpg

Grondwatertrappen op basis van karteerbare kenmerken

Op basis van gegevens van de bodemkaart 1 : 50 000, het AHN (25x25 m-grid) en grondwaterstandsinformatie uit profielbeschrijvingen is de GxG (GHG, GLG en GVG) geactualiseerd. Uit de GxG's die voor meetlocaties zijn geschat is een kansverdeling geschat voor GxG per Gt. Daarnaast is voor ieder kaartvlak van de bodemkaart een kansverdeling van de maaiveldshoogteverdeling geschat. Door de kansverdeling van de maaiveldshoogte binnen een Gt-vlak van de bodem- en Gt-kaart, schaal 1 : 50 000, te transformeren naar een kansverdeling voor de bijbehorende GxG zijn nieuwe kaarten gemaakt van de GxG. Op deze manier zijn op basis van beschikbare informatie op eenvoudige wijze actuele GxG's neergeschaald naar gridcellen van 25 bij 25 meter. Door deze werkwijze blijft de samenhang tussen de bodemkundige en Gt-patronen intact, waardoor ruimtelijke verschillen in bijvoorbeeld de doorlatendheid van de bovengrond herkenbaar zijn. Er is op basis van de 1 : 50 000 bodem- en Gt-kaart een landsdekkend bestand vervaardigd en deze kaart is beschikbaar. De kaart is in het kader van een onderzoek in het beheergebied van Waterschap Regge en Dinkel gevalideerd en vergeleken met andere GxG kaarten. De kaart heeft een gebruiksschaal van naar schatting 1 : 50 000 (Van der Gaast et al ., 2006).


De Gt-kaart op basis van karteerbare kenmerken kan tegen verstrekkingskosten als digitaal bij Wageningen Environmental Research (Alterra) worden besteld. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Harry Massop

actueleGtkaartnlw504.jpg

Publicaties