Herkomst en ontwikkeling van de varroamijt

Varroa verovert de wereld

Varroa destructor is een exotische parasiet. De mijtsoort komt uit Azië, waar hij wordt aangetroffen op de Indische honingbij (Apis cerana). Door het verplaatsen van Europese honingbijen (Apis mellifera) van en naar het verspreidingsgebied van de varroamijt kon de mijt overstappen van de Indische honingbij naar de Europese honingbij. De mens zorgde ervoor dat de mijt zich over de hele wereld kon verspreiden door bijenvolken besmet met varroa over geografische barrières te verplaatsen (zie kaartje). Varroa destructor wordt nu in alle werelddelen aangetroffen, behalve in Australië.

De verspreiding van varroa over de wereld (oranje: varroa waargenomen, blauw: varroa niet waargenomen, wit: situatie onbekend)
De verspreiding van varroa over de wereld (oranje: varroa waargenomen, blauw: varroa niet waargenomen, wit: situatie onbekend)

Het is niet precies duidelijk hoe de mijt in West-Europa terecht kwam. Er zijn verschillende manieren waarop dit zou kunnen zijn gebeurd. Mogelijk is een import van Apis cerana (met mijten) voor onderzoek uit Pakistan naar Duitsland hiervan de oorzaak. Een andere mogelijke route is de import van besmette volken uit Roemenië, Rusland of Griekenland naar Duitsland. Uiteindelijk werd varroa in Nederland voor het eerst aangetroffen in 1983. Ook zonder deze transporten was varroa in Nederland terecht gekomen. Het had waarschijnlijk wel een paar jaar langer geduurd. Nu varroa er eenmaal is, is het onwaarschijnlijk dat het ooit nog verdwijnt.

Tussen varroa en de oorspronkelijke gastheer, de Indische honingbij bestaat een stabiele relatie. Dit is het gevolg van jarenlange (duizenden jaren) co-evolutie. Zo plant varroa niet voort in het werksterbroed van de Indische honingbij en poetsen de bijen actief de mijten van zich af. Varroa is een relatief nieuwe parasiet voor de Europese honingbij, diedeze en andere aanpassingen nog niet heeft. De mens heeft ervoor gezorgd dat varroa over de wereld verspreid is geraakt. Zolang de gastheer-parasiet relatie niet stabiel is, is het aan de mens om honingbijen te helpen met deze ziekte om te gaan. Anderzijds belemmert dit helaas wel het natuurlijk ontstaan van een stabiele relatie.