Nieuws

In memoriam Adel den Hartog

Gepubliceerd op
3 oktober 2012

Een belangrijk deel van zijn professionele leven is Adel werkzaam geweest aan de Vakgroep Humane Voeding van Wageningen Universiteit, destijds onder leiding van Jo Hautvast. In 1977, kwam Adel vanuit Rome, waar hij werkzaam was bij de FAO als ‘nutrition project officer’, naar Wageningen. Eerder was hij eveneens voor de FAO actief in Ghana, waar zijn grote belangstelling en betrokkenheid voor Afrika is versterkt.

Als sociaal geograaf bracht Adel een heel nieuw aspect binnen in het Wageningse voedingsonderzoek en -onderwijs. Niet alleen de gezondheidskant van de voeding, maar ook de cultuur rond het eten, de maatschappelijke aspecten van de voeding en het historisch perspectief kreeg met Adel’s komst een duidelijke plaats in het curriculum en het onderzoek.

Adel’s proefschrift over de opkomst van de melkconsumptie in Indonesië, zijn boek over de maatschappelijke aspecten van voeding, en zijn colleges over de sociaal-wetenschappelijke aspecten van de voeding zijn daar prachtige illustraties van.

Veel van Adel’s onderzoek is uitgevoerd in West - en Oost Afrika. Adel was coördinator van grote samenwerkingsprogramma’s met Benin en Burkina Faso. Het ging daarbij om het opbouwen van onderwijs- en onderzoekcapaciteit rond de voeding van moeder en kind. Zijn promovendi Marti van Liere en Inge Brouwer deden, in samenwerking met het Afrika Studiecentrum, onderzoek naar voedseltekorten en gebrek aan brandhout om te koken in plattelandsdorpen in Benin en Malawi. Onder Adel’s begeleiding promoveerde Alice Mwangi van het Applied Nutrition Program van de Universiteit van Nairobi samen met Hilda van ’t Riet op onderzoek naar voedsel dat op straat werd verkocht en de effecten  daarvan op de voedingsstatus van de kopers.

De destijds ingezette nauwe samenwerking met de universiteiten in Kenia en Benin bestaat nog steeds. Beide universiteiten zijn bijvoorbeeld nu ook partners in het grote door de EU gefinancierde onderzoeksproject INSTAPA. Daarnaast zijn er een aantal PhD studenten van deze universiteiten gepromoveerd in Wageningen of zijn op dit moment nog bezig met hun promotie onderzoek.

De onderzoeksopzet en het veldwerk in de Tropen is lastig en luistert nauw. Samen met Wija van Staveren en Inge Brouwer heeft Adel daartoe een ‘Manual for Field Studies’ geschreven, dat in binnen- en buitenland wordt gebruikt in het onderwijs en bij de planning en uitvoering van onderzoek in dit soort omstandigheden.

Zoals gezegd, Adel’s hart lag in Afrika. Tijdens enkele van zijn studiereizen in een ‘four-wheel drive’ van Ouagadougou naar Tamele en naar Bobo Dioulasso heb ik dit zelf mogen ervaren. Adel voelde zich dan thuis en was helemaal in zijn element; hij nam je mee naar kleine gezellige eetgelegenheden; naar de hut van het dorpshoofd; hij vertelde van zijn tropenervaringen; wist heel veel over land en volk; en had wijze woorden over hoe de mensen daar een beter leven zouden kunnen krijgen. Dat deed hij altijd met veel respect voor de mensen daar en dat maakte hem zeer geliefd bij alle lagen van de bevolking. Ook ging hij graag bij zijn PhD studenten op bezoek om het veldwerk te zien en te beleven. Ofschoon niet zijn gewoonte, sliep hij zo nu en dan in een tent in de Afrikaanse hitte. Hij stelde het dan wel op prijs om de avond af te sluiten met een glaasje jenever.

Adel was cultuur-historisch de meest belezen man op de vakgroep. Zijn betogen zijn altijd erg gewaardeerd, en we hebben er veel van geleerd. Als je bijvoorbeeld iets over de achtergronden van een culturele omwenteling wilde weten, dan was de uitleg van Adel een verademing en een genot. Tijdens de jaarlijkse uitstapjes van de vakgroep wees Adel ons altijd op de details van de omgeving, of het nu Utrecht of Leiden was, hij kon er altijd boeiend over vertellen. Hij heeft velen van ons verrijkt.

Adel heeft een grote bijdrage gehad aan het Wageningse voedingsonderwijs en –onderzoek. In 2001, na 24 jaar actief te zijn geweest als universitair hoofddocent, is hij met welverdiend pensioen gegaan. De afgelopen jaren kwam Adel af en toe nog langs en bij jubilea en het jaarlijkse kerstdiner was hij samen met Frida een trouwe gast. We konden dan weer genieten van zijn heerlijke humor (hij noemde zichzelf graag het deftige heertje uit Bennekom), zijn uitgesproken politieke overtuiging, zijn altijd geïnteresseerd zijn in de mens achter de wetenschapper, zijn betrokkenheid bij de minder bedeelden.

Het is heel droevig dat we nu definitief afscheid moeten nemen van Adel. Namens Jo en Marlou Hautvast en ook namens Inge Brouwer, die helaas vandaag niet aanwezig kunnen zijn, en namens alle collega’s en (oud)collega’s van de Afdeling Humane Voeding wil ik Adel den Hartog bedanken voor zijn inzet, betrokkenheid, en vooral voor zijn warme persoonlijkheid. Frida en de overige familie wensen wij heel veel sterkte toe in deze moeilijke tijd.



Prof. Frans J Kok, Hoofd Afdeling Humane Voeding, Wageningen Universiteit

Wageningen, 3 oktober 2012