Situatieschets Bluetongue

Situatieschets Blauwtong

Blauwtong komt bijna overal in de wereld voor. Besmette gebieden worden vooral begrensd door het verspreidingsgebied van knutten die het virus lokaal verspreiden. In de verschillende delen van de wereld wordt het virus door specifieke knuttensoorten verspreid. Slechts enkele soorten zijn daartoe in staat (competent), terwijl er >1000 knuttensoorten bestaan.

Vanaf het einde van de vorige eeuw werd steeds meer Blauwtong gerapporteerd in landen aan de Middellandse Zee en op de Balkan. Tot 2006 bleef dit beperkt tot Zuid-Europese landen, maar uitbreiding naar het noorden werd verwacht door onder andere klimaatsveranderingen, global warming, etc.

In de extreme warme zomer van 2006 werd op 17 augustus Blauwtong geconstateerd in Limburg, eerst bij schapen en daarna ook bij runderen. De buurlanden meldde daarna ook besmettingen van Blauwtong op verschillende rundvee- en schapenbedrijven, België op 19 augustus en Duitsland op 21 augustus, en later ook in het noorden van Frankrijk. De besmettingen werden veroorzaakt door blauwtongvirus serotype 8, een serotype dat niet eerder in Europa was aangetoond. Het virus bleek ‘te overwinteren’ en dit tot nieuwe besmettingen in juli 2007 en enorme verspreiding van de ziekte over vele Noordwest-Europese landen. Blauwtong serotype 8 bereikte in 2007 ook landen als Denemarken, Tsjechië, Spanje en Italië en zelfs het overzeese Groot-Brittannië. Alleen al in Nederland werden in 2007 meer dan 6.000 bedrijven officieel besmet verklaard! In 2008 werd Blauwtong serotype 8 zelfs in Zweden en Hongarije aangetroffen.

Overzichtskaart van Europese toezichtgebieden voor verschillende serotypen van blauwtongvirus. November 2010 (bron: OIE)
Overzichtskaart van Europese toezichtgebieden voor verschillende serotypen van blauwtongvirus. November 2010 (bron: OIE)

In mei 2008 ging een vaccinatiecampagne van start in meerdere getroffen landen en ook in Nederland. Mede door vaccinatie, maar ook vanwege de hoge natuurlijke immuniteit door besmettingen in 2007, daalde in 2008 het aantal besmettingen sterk. In Nederland werden in 2008 nog ongeveer 60 besmettingen door serotype 8 gerapporteerd. Daarnaast waren er een klein aantal besmettingen in Oost-Nederland, die veroorzaakt werden door blauwtongvirus serotype 6. Hierna meldde ook Duitsland in het grensgebied met Nederland ongeveer 30 serotype 6 besmettingen. België meldde in 2008, naast serotype 8, ook enkele besmettingen veroorzaakt door serotype 11. Beide nieuwe serotypen waren niet eerder in Europa gerapporteerd. Dit bleken vaccinvirussen te zijn die in Zuid-Afrika geproduceerd. Deze vaccinvirussen werden na de winter van 2008/2009 zonder maatregelen niet meer aangetroffen. Blijkbaar waren deze vaccinvirussen niet in staat om ‘te overwinteren’.

Na een aantal jaren zonder nieuwe besmettingen werden Nederland, Duitsland, België en Luxemburg op 15 februari 2012 officieel blauwtongvrij verklaard. Sinds 1 maart 2012 werd ook Zwitserland weer vrij van Blauwtong verklaard. Ook vele andere Noordwest Europese landen waren weer vrij van Blauwtong. De situatie in Zuid-Europa bleef echter veranderlijk. Zuid-Italië en Spanje hebben grote moeite om de situatie voor verschillende serotypen onder controle te krijgen, deels door herintroducties vanuit Noord-Afrika.

Overzichtskaart van Europese toezichtgebieden voor verschillende serotypen van blauwtongvirus. Juni 2014 (bron: OIE)
Overzichtskaart van Europese toezichtgebieden voor verschillende serotypen van blauwtongvirus. Juni 2014 (bron: OIE)

In juni 2014 werd een nieuwe variant van serotype 4 in Griekenland gevonden die zich in korte tijd verspreidde naar en over de Balkan en na enkele jaren zelfs via Italië ook Frankrijk bereikte. In 2015 werd Frankrijk ook opgeschrikt door besmettingen met hetzelfde blauwtongvirus serotype 8, die de gigantische blauwtonguitbraak had veroorzaakt. Tot op heden blijkt dit virus door onbekende oorzaak veel minder snel te verspreiden en zijn de klinische verschijnselen ook veel minder, maar bereikte in 2018 wel Duitsland en Zwitserland. In 2017 werd bovendien een nieuw serotype, serotype 3, op Sicilië en in 2018 ook op Sardinië aangetroffen. Dit serotype kwam, net als eerdere serotypen 1, 2 en 4 uit Noord-Afrika, in dit geval Tunesië.

Overzichtskaart van Europese toezichtgebieden voor verschillende serotypen van blauwtongvirus. Januari 2019 (bron: OIE)
Overzichtskaart van Europese toezichtgebieden voor verschillende serotypen van blauwtongvirus. Januari 2019 (bron: OIE)

Door de verhoogde alertheid bij dierhouders en autoriteiten, de vergrote kennis, intensieve surveillanceprogramma’s en verbeterde onderzoeksmogelijkheden werden in het afgelopen decennium nieuwe serotypen ontdekt. Meerdere van deze nieuwe serotypen werden in Zuid-Europa gevonden, zoals serotype 25 in Zwitserland, en 27 op Corsica. Andere nieuw serotypen buiten Europa zijn serotype 26 in Kuwait, 28 in Jordanië, 29 in Zuid-Afrika en mogelijk meerdere nieuw serotypen in Mongolië. Deze nieuwe serotypen komen alleen bij kleine herkauwers en veroorzaken nauwelijks ziekte en worden mogelijk verspreid zonder tussenkomst van knutten. Daarom worden dit atypische blauwtongvirussen genoemd.