Verspreiding vogelgriep, aviaire influenza (AI)

Verspreiding vogelgriep, aviaire influenza (AI)

Hoog pathogene vogelgriep (vogelpest) of aviaire influenza (HPAI) is een ziekte die opspeelt in veel delen van de wereld met desastreuze gevolgen voor de pluimveehouderij en die een bedreiging vormt voor de volksgezondheid vanwege het risico van een nieuwe pandemie.

Hoe krijgen vogels het virus?

Wilde vogels vormen vaak de bron voor vogelgriep virussen. Vogels, inclusief pluimvee, kunnen op diverse manieren vogelgriep oplopen:

  • Via direct contact tussen vogels; besmette vogels verspreiden het virus via luchtwegen, oogvocht en mest
  • Via besmet materiaal zoals voer, kratten, transportmiddelen en mensen die via hun schoenen of kleding in contact zijn geweest met het virus
  • Via stof uit een besmette stal (die door de lucht wordt verspreid)
Verspreiding van vogelgriep

Direct contact mens met besmette vogel

Vroeger werd aangenomen dat besmet pluimvee alleen door tussenkomst van het varken kon leiden tot infecties bij de mens. Sinds de epizoötie bij pluimvee in Hongkong in 1997 is duidelijk dat direct contact met besmet pluimvee kan leiden tot ernstig verlopende infecties bij mensen.

Risico's in Nederland

Voor Nederland blijft vogelgriep een voortdurende en onvoorspelbare bedreiging. Bij de introductie vormt vooral pluimvee dat buiten wordt gehouden een belangrijk risico, omdat deze dieren in direct of indirect contact kunnen komen met mogelijk besmette wilde (water)vogels. Aangezien steeds meer pluimvee buiten wordt gehouden, zal het risico op een introductie van vogelgriep in Nederland toenemen. Daarnaast vormt de (illegale) import van siervogels een belangrijk risico. Omdat import van pluimvee, broedeieren en onbehandelde pluimveeproducten in Europa verboden is lijkt de introductie via deze route vermoedelijk klein. Echter onbekende factor in deze is de illegale handel in deze producten.

Meer informatie over de verspreiding

Mogelijke vogelgriep pandemie

Er bestaat het gevaar dat de overstap van HPAI-virus via besmet pluimvee naar de mens kan leiden tot een nieuwe influenzapandemie, als het vogelvirus zich aanpast aan zijn nieuwe gastheer of als genoomsegmenten van een vogelvirus en menselijk griepvirus gemengd worden. Dit is hoogstwaarschijnlijk ook gebeurt bij eerdere pandemieën, zoals de Spaanse griep in 1918, de Aziatische griep in 1957 en de Hongkong griep in 1968. Pandemieën die miljoenen mensen het leven kostten.

Infecties van mensen met HPAI H5N1-virus in Azië in 1997, 2003 en vanaf 2004 en van een HPAI H7N7 in Nederland in 2003 gingen gepaard met sterfte. Door de ontwikkelingen in Azië en recent ook in het Nabije Oosten en Afrika wordt er serieus rekening mee gehouden dat het moment van een nieuwe pandemie nabij is. Dit wordt versterkt door de verdere verspreiding in Europa.

Introductie H5N1-epidemie in pluimvee (dit type is gevaarlijk voor de mens)

H5N1 is het type virus dat gevaarlijk is voor de mens.

Primaire verspreiding

Voor de H5N1-epidemie brachten de volgende routes infectierisico’s met zich mee:

  • Migrerende vogels

Door de hoge infectiedruk van H5N1 in vele regio’s in het verre en nabije Oosten, Rusland, Oekraïne, etc. is het risico op een introductie in Europa en dus ook in Nederland door illegale import van levende exotische vogels en pluimvee toegenomen. Ook pluimveeproducten afkomstig van pluimvee gehouden in de getroffen gebieden kunnen een risico vormen. Dit risico ontstaat vooral indien dergelijke producten tegen de geldende regels in door pluimveevoer worden gemengd.

Secundaire verspreiding

  • Transport van levende vogels
  • Transportmiddelen
  • Via lucht

Verloop verspreiding: voorbeeld H7N7 in Nederland 2003

De virusinfectie begint bij een eerste dier op een eerste bedrijf (indexbedrijf). Voordat het duidelijk is dat er sprake is van een besmetting door het optreden van massale sterfte (incubatie varieert van 10 dagen tot wel 3 weken en is afhankelijk van dier, soort en omstandigheden), scheiden deze dieren wel het virus uit. Er is dus al geruime tijd onopgemerkt een besmettingsbron aanwezig. Dit bedrijf infecteert vervolgens de eerste ‘contactbedrijven’, de zogenaamde eerste generatie bedrijven.

Op het moment dat het indexbedrijf wordt gevonden, wordt een begin gemaakt met bestrijdingsmaatregelen waaronder een totale 'stand still'. Deze eerste generatie bedrijven kan mogelijk al andere bedrijven hebben besmet. Deze tweede generatie bedrijven vormt dan de tweede golf. Een derde golf kan bij een strakke aanpak van de uitbraken mogelijk worden voorkomen, met name ook omdat de grootste kans op besmetting ligt in contacten die zijn beperkt door het vervoersverbod.

    Uitbraken in Nederland vanaf 2014

    Onderstaande tabel bevat uitbraken van hoog- en laagpathogene vogelgriep bij commercieel pluimvee in Nederland.

    Jaartal Type Hoog- of laagpathogeen Plaats
    1. 2014 H5N2 LP Bruchem (GD)
    2. 2014 H5N1 LP Swifterbant (FL)
    3. 2014-2015 H5N8 HP Hekendorp (UT), Ter Aar (ZH), Zoeterwoude (ZH), Kamperveen 2x (OV)
    4. 2015 H5N2 LP Milheeze (NB)
    5. 2015 H7N7 LP Tzummarum (FR), Barneveld (GD)
    6. 2016 H7N9 LP Hiaure (FR)
    7. 2016 H5N2 LP Deurne (NB)
    8. 2016-2017 H5N8 HP Biddinghuizen (FL, 3x), Abbega (FR), Kamperveen (OV), Hiaure (FR), Boven-Leeuwen (GD), Stolwijk (ZH), Zoeterwoude (ZH)
    9. 2017 H5N2 LP Sint Philipsland (ZL)
    10. 2017-2018 H5N6 HP Biddinghuizen (FL), Oldekerk (GR), Kamperveen (OV)
    11. 2018 H5N3 LP Veeningen (DR)

    Deze tabel is voor het laatst bijgewerkt op: 11-09-2019

    Wereldwijde uitbraken sinds 1959

    Onderstaande tabel bevat wereldwijde uitbraken van hoogpathogene aviaire influenza (HPAI) bij commercieel pluimvee.

    Jaar Subtype Diersoort Land/regio
    1. 1959 H5N1 kip Schotland
    2. 1963 H7N3 kalkoen Engeland
    3. 1966 H5N9 kalkoen Canada
    4. 1975 H7N7 kip Australië
    5. 1979 H7N7 kip Duitsland
    6. 1979 H7N7 kalkoen Engeland
    7. 1983-1984 H5N2 kip USA
    8. 1983 H5N8 kalkoen Ierland
    9. 1985 H7N7 kip Australië
    10. 1991 H5N1 kalkoen Engeland
    11. 1992 H7N3 kip Australië
    12. 1994 H7N3 kip Australië
    13. 1994-1995 H5N2 kip Mexico
    14. 1994-1995 H7N3 kip Pakistan
    15. 1997 H7N4 kip Australië
    16. 1997 H5N2 kip Italië
    17. 1997-heden H5N1 kip Eurasia, Afrika (panzoötie)
    18. 1999-2000 H7N1 kalkoen Italië
    19. 2001 H7N3 kip Pakistan
    20. 2002 H7N3 kip Chili
    21. 2003 H7N7 kip België, Nederland, Duitsland
    22. 2004 H7N3 kip Pakistan
    23. 2004 H5N2 kip USA
    24. 2004 H7N3 kip Canada
    25. 2004 H5N2 struisvogel Zuid-Afrika
    26. 2005 H7N7 kip Noord-Korea
    27. 2006 H5N2 struisvogel Zuid-Afrika
    28. 2007 H7N3 kip Canada
    29. 2008 H7N7 kip Engeland
    30. 2009 H7N7 kip Spanje
    31. 2011-2013 H5N2 struisvogel Zuid-Afrika
    32. 2012 H5N2 kip Taiwan
    33. 2012-heden H7N3 kip Mexico
    34. 2012 H7N7 kip Australië
    35. 2013-2014 H7N2 kip Australië
    36. 2013 H7N7 kip Italië
    37. 2014-2015 H5N1 kip USA, Canada, Eurasia
    38. 2014-2015 H5N2 kip USA, Canada, Eurasia
    39. 2014-2015 H5N3 kip USA, Canada, Eurasia
    40. 2014-2015 H5N8 kip USA, Canada, Eurasia
    41. 2014-2015 H5N6 kip, eend China, Laos, Vietnam
    42. 2015 H7N7 kip Engeland, Duitsland
    43. 2015-2016 H5N1, H5N2, H5N9 kip, eend, gans Frankrijk
    44. 2016 H7N7 kip Italië

    Gedocumenteerde hoog-pathogene vogelgriep in pluimvee sinds de ontdekking van het virus als de veroorzaker van vogelpest in 1955, gemodificeerd Swayne et al (Swayne, D.E., D.L. Suarez, and L.D. Sim. Influenza. In Diseases of Poultry, 13th Edition David E. Swayne (Editor-in-Chief), John R. Glisson, Larry R. McDougald, Lisa K. Nolan, David L. Suarez, Venugopal L. Nair,2013, pp. 181.).