Verspreiding vogelgriep, aviaire influenza (AI)

Verspreiding vogelgriep, aviaire influenza (AI)

Hoog pathogene vogelgriep (vogelpest) of aviaire influenza (HPAI) is een ziekte die opspeelt in veel delen van de wereld met desastreuze gevolgen voor de pluimveehouderij en die een bedreiging vormt voor de volksgezondheid vanwege het risico van een nieuwe pandemie.

Hoe lopen vogels het virus op?

Wilde vogels vormen vaak de bron voor vogelgriep virussen. Vogels, inclusief pluimvee, kunnen op diverse manieren vogelgriep oplopen:

  • Via direct of indirect contact met besmette vogels; besmette vogels verspreiden het virus via luchtwegen, oogvocht en uitwerpselen
  • Via besmet materiaal zoals voer, kratten, transportmiddelen en mensen die via hun schoenen of kleding in contact zijn geweest met het virus
  • Via stof uit een besmette stal (die door de lucht wordt verspreid)
Verspreiding van vogelgriep

Direct contact mens met besmette vogel

Vroeger werd aangenomen dat besmet pluimvee alleen door tussenkomst van het varken kon leiden tot infecties bij de mens. Sinds de epizoötie bij pluimvee in Hongkong in 1997 is duidelijk dat direct contact met besmet pluimvee kan leiden tot ernstig verlopende infecties bij mensen.

Risico's in Nederland

Voor Nederland blijft vogelgriep een voortdurende en onvoorspelbare bedreiging. Bij de introductie vormt vooral pluimvee dat buiten wordt gehouden een belangrijk risico, omdat deze dieren in direct of indirect contact kunnen komen met mogelijk besmette wilde (water)vogels. Aangezien steeds meer pluimvee buiten wordt gehouden, zal het risico op een introductie van vogelgriep in Nederland toenemen. Daarnaast vormt de (illegale) import van siervogels een belangrijk risico. Omdat import van pluimvee, broedeieren en onbehandelde pluimveeproducten in Europa verboden is lijkt de introductie via deze route vermoedelijk klein. Echter onbekende factor in deze is de illegale handel in deze producten.

Meer informatie over de verspreiding

Mogelijke vogelgriep pandemie

Er bestaat het gevaar dat de overstap van HPAI-virus via besmet pluimvee naar de mens kan leiden tot een nieuwe influenzapandemie, als het vogelvirus zich aanpast aan zijn nieuwe gastheer of als genoomsegmenten van een vogelvirus en menselijk griepvirus gemengd worden. Dit is hoogstwaarschijnlijk ook gebeurt bij eerdere pandemieën, zoals de Spaanse griep in 1918, de Aziatische griep in 1957 en de Hongkong griep in 1968. Pandemieën die miljoenen mensen het leven kostten.

Infecties van mensen met HPAI H5N1-virus in Azië in 1997, 2003 en vanaf 2004 en van een HPAI H7N7 in Nederland in 2003 gingen gepaard met sterfte. Door de ontwikkelingen in Azië en recent ook in het Nabije Oosten en Afrika wordt er serieus rekening mee gehouden dat het moment van een nieuwe pandemie nabij is. Dit wordt versterkt door de verdere verspreiding in Europa.

Introductie H5N1-epidemie in pluimvee (dit type is gevaarlijk voor de mens)

H5N1 is het type virus dat gevaarlijk is voor de mens.

Primaire verspreiding

Voor de H5N1-epidemie brachten de volgende routes infectierisico’s met zich mee:

  • Migrerende vogels

Door de hoge infectiedruk van H5N1 in vele regio’s in het verre en nabije Oosten, Rusland, Oekraïne, etc. is het risico op een introductie in Europa en dus ook in Nederland door illegale import van levende exotische vogels en pluimvee toegenomen. Ook pluimveeproducten afkomstig van pluimvee gehouden in de getroffen gebieden kunnen een risico vormen. Dit risico ontstaat vooral indien dergelijke producten tegen de geldende regels in door pluimveevoer worden gemengd.

Secundaire verspreiding

  • Transport van levende vogels
  • Transportmiddelen
  • Via lucht

Verloop verspreiding: voorbeeld H7N7 in Nederland 2003

De virusinfectie begint bij een eerste dier op een eerste bedrijf (indexbedrijf). Voordat het duidelijk is dat er sprake is van een besmetting door het optreden van massale sterfte (incubatie varieert van 10 dagen tot wel 3 weken en is afhankelijk van dier, soort en omstandigheden), scheiden deze dieren wel het virus uit. Er is dus al geruime tijd onopgemerkt een besmettingsbron aanwezig. Dit bedrijf infecteert vervolgens de eerste ‘contactbedrijven’, de zogenaamde eerste generatie bedrijven.

Op het moment dat het indexbedrijf wordt gevonden, wordt een begin gemaakt met bestrijdingsmaatregelen waaronder een totale 'stand still'. Deze eerste generatie bedrijven kan mogelijk al andere bedrijven hebben besmet. Deze tweede generatie bedrijven vormt dan de tweede golf. Een derde golf kan bij een strakke aanpak van de uitbraken mogelijk worden voorkomen, met name ook omdat de grootste kans op besmetting ligt in contacten die zijn beperkt door het vervoersverbod.

Onderzoek naar het H5N8 virus in 2016-2017 in Nederland

Eind 2016 en begin 2017 werd Nederland getroffen door het H5N8 vogelgriepvirus. Er werden veel dode wilde vogels gevonden, en verschillende pluimveebedrijven raakten besmet. Uit onderzoek van Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) blijkt dat wilde trekvogels uit Rusland deze vogelgriep naar Nederland brachten.

Daarnaast blijkt uit een studie van WBVR en het Erasmus MC dat dit hoog pathogene virus zich kan vermenigvuldigen in de darmen van ten minste vier verschillende soorten wilde vogels (smient, kuifeend, kokmeeuw en ekster). Dit in tegenstelling tot het eerdere hoog pathogene H5N1 virus, dat zich alleen kon vermenigvuldigen in de luchtwegen van wilde vogels. Het H5N8 virus lijkt daardoor meer op laag pathogene vogelgriepvirussen die van nature voorkomen bij wilde vogels, en waarvan bekend is dat ze zich in zowel de luchtwegen als darmen vermenigvuldigen.

Vogelgriepvirussen worden overgedragen wanneer watervogels foerageren in water dat besmet is met ontlasting van geïnfecteerde vogels. Mogelijk heeft het H5N8 virus zich beter kunnen verspreiden in de wilde vogelpopulatie doordat het virus zich vermenigvuldigt in de darmen en er daardoor waarschijnlijk meer virus aanwezig was in de ontlasting van besmette vogels. Lees het volledige artikel in Veterinary Research (september 2020).