West-Nijl virus

Het Westnijlvirus ofwel West Nile virus (WNV) wordt overgedragen door insecten. De belangrijkste overdragende muggensoorten komen veel in de warmere klimaatgebieden voor, maar zij komen ook in de gematigde klimaatzones voor. Veel soorten waaronder insecten, vogels, zoogdieren én mensen kunnen ermee geïnfecteerd worden.

Wat is het West-Nijl virus?

West-Nijl virus (WNV) is een insecten-overdraagbaar virus (arbo-virus) dat behoort tot het genus Flavirus binnen de familie van Flaviviridae. Er worden twee groepen (lineages) van WNV onderscheiden op basis van genetische verwantschap. WNV veroorzaakt de ziekte West-Nijl Fever ofwel West-Nijl koorts (WNF).

Besmetting

West-Nijl virus (WNV) veroorzaakt West-Nijl koorts (WNF) en wordt vooral door muggen van de Culex familie verspreid. Deze muggensoorten komen in heel Europa voor, maar vooral in het warmere Zuid-Europa worden besmettingen gerapporteerd. WNV vermeerdert zich vooral in vogels en vormen op deze manier een bron van virusverspreiding. Vele andere gewervelden waaronder zoogdieren, inclusief paarden en mensen, kunnen besmet worden. Ongeveer 10-20% van deze besmettingen leidt tot ziekteverschijnselen en slechts een zeer klein deel (1%) verloopt zeer ernstig. Besmette zoogdieren zijn ‘eindgastheren’, dat wil zeggen dat te weinig virus wordt gemaakt voor verdere verspreiding.

Verspreiding

De ziekte kwam oorspronkelijk alleen in Afrika voor. Vooral de laatste decennia is de verspreiding uitgebreid naar voormalig WNF-vrije gebieden en werd de ziekte endemisch in gebieden rond de Middellandse zee, India en Centraal- en Zuid-Afrika. Het meest opvallend is de introductie van WNV in The Bronx, een stadsdeel van New York, Verenigde Staten.

Razendsnelle verspreiding in de VS

In 1999 werd WNV voor het eerst in de Verenigde Staten aangetroffen. De verspreiding van WNF over het gehele continent in de daaropvolgende jaren is een recent voorbeeld van de zeer snelle verspreiding na de eerste introductie in een nieuw gebied. De jaren erna bleek dat WNV zich definitief op dit continent heeft gevestigd. WNV is waarschijnlijk via besmette vogels in New York binnengekomen.

WNF manifesteerde zich eerst door een grote sterfte in de kraaienpopulatie. Vervolgens werden ook mensen en paarden besmet en dat veroorzaakte veel ziekte en zelfs sterfte bij zowel mensen als paarden. Geïnfecteerde mensen en paarden ‘produceren’ onvoldoende WNV om door muggen opgenomen en verder verspreid te worden.

Verspreiding vanaf 1999 in Europa

WNV komt voor in Afrika, Europa, het Midden-Oosten, West- en Centraal-Azië, Oceanië. Tot ongeveer de eeuwwisseling kwamen sporadisch uitbraken voor in Zuid-Europa. Na de eeuwwisseling werden steeds vaker besmettingen in Zuid-Europese landen gerapporteerd en het gebied waar deze besmettingen werden aangetoond breidde zich steeds verder naar het noorden uit.

In 2018 werden voor het eerst besmettingen in Duitsland gerapporteerd. WNF is een serieuze bedreiging voor de gezondheid van mens en dier. Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) houdt de situatie nauwlettend in de gaten en is in overleg met Nederlandse instituten, zoals RIVM, Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en Universiteit Utrecht, ter voorbereiding op de eventuele komst van WNF.

Voorbereidingen door Europa

Sinds de eeuwwisseling is er dus een lichte toename van incidentele besmettingen in en aan de rand van Europa. Deze trend heeft in de laatste jaren doorgezet en in 2018 werden opvallend veel besmettingen gerapporteerd. Verontrustend is ook de uitbreiding naar Duitsland. Dit geeft aan dat WNV ook ons land zou kunnen bereiken. Een vaccin voor paarden is geregistreerd en virologische en serologische testen zijn operationeel om WNV-infecties aan te tonen.

Ziekteverschijnselen

Er zijn geen duidelijke klinische verschijnselen, ze lijken op die van griep. Verhoogde sterfte onder vogels is aanleiding voor nader onderzoek, ook op de aanwezigheid van het West Nile virus. Laboratoriumdiagnose is mogelijk door middel van serologisch onderzoek, maar kruisreacties met andere flavivirussen kunnen een probleem vormen.

Gevolgen voor mensen

Bij mensen vertoont de ziekte in de meeste gevallen geen of (milde) griepachtige verschijnselen van tijdelijke aard. De meest voorkomende klinische symptomen zijn hoge koorts, hoofdpijn, nekstijfheid en diverse neurologische klachten. Bij oudere mensen en mensen met een verminderde weerstand kan de ziekte echter gepaard gaan met ernstige verschijnselen zoals verlamming en blijvende zenuwaandoeningen. Dit kan soms leiden tot de dood. Tot nu toe zijn in de VS meer dan 1000 mensen overleden ten gevolge van WNV-infectie.

Infectie van paarden

Infectie van paarden in de VS met het West Nile virus leidde tot 2004 in ruim 15.000 gevallen tot de dood. Sinds 2004 is er voor paarden vaccinatie beschikbaar, waardoor de ziekte bij paarden sterk is teruggedrongen.

Vaccin

  • Voor paarden is er een vaccin beschikbaar. De deelname aan vrijwillige vaccinatie is erg wisselend en gebeurt vaak pas op het moment dat het virus circuleert.
  • Voor mensen is er geen vaccin beschikbaar; de ontwikkeling is in een vergevorderd stadium maar nog niet beschikbaar/toegelaten.