Antibioticaresistentie controleren

Nieuws

Antibioticaresistentie controleren

Gepubliceerd op
2 oktober 2018

Een complex probleem in de dierhouderij is antibioticaresistentie. Antibiotica zijn onmisbaar in de (dier)gezondheidszorg, maar de keerzijde is dat gebruik kan leiden tot resistente bacteriën. Dik Mevius, expert op het gebied van antibioticagebruik in de veehouderij, coördineerde in een groot Europees consortium de monstername en dataverzameling voor het onderzoek naar antibioticaresistentie in de voedselketen en de overdracht van dier naar mens. 20 Europese onderzoeksgroepen werkten vijf jaar lang samen aan het EFFORT-onderzoeksproject (zie kader).

Wereldwijd is antibioticaresistentie een toenemend probleem bij zowel mensen als dieren. Daarom staat dit onderwerp hoog op de agenda bij organisaties als de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Food en Agricultural Organization (FAO) en World Organisation for Animal Health (WAO/OIE).

Europese samenwerking

In het EFFORT-project coördineerde Dik Mevius samen met zijn team binnen Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) in nauwe samenwerking van het Institute for Risk Assessment Sciences van de Universiteit Utrecht, de monstername bij diverse diersoorten (waaronder kippen, varkens, (vlees)kalveren, kalkoenen, wilde zwijnen, vissen, gezelschapsdieren en vlees) in negen landen. Ook verzamelden ze bedrijfsgegevens over bedrijfskarakteristieken en management en antibioticagebruik.

Volgens Mevius is dit een dynamische samenwerking met een enthousiaste groep onderzoekers: “Een groot en complex samenwerkingsproject van 20 onderzoeksgroepen uit 10 landen vraagt allereerst om standaardisatie van werkwijzen. Er moesten veel gegevens worden verzameld: hoeveel en welke antibiotica krijgen dieren, hoe hygiënisch werken veehouders, de ligging van boerderijen en wijze van bedrijfsvoering. Deze informatie werd gecombineerd met analyses van verzamelde mestmonsters die aangeven welke resistentiegenen er in de dierhouderij worden aangetroffen.”

Dit onderzoek levert een belangrijk inzicht op in de effecten per land, diersector en bedrijfsniveau. En daarmee komen we dichter bij het antwoord: hoe kunnen we antibioticaresistentie controleren?

Resistente bacteriën in darmen gerelateerd aan antibioticagebruik

De eerste resultaten die gepubliceerd zijn, waren resultaten over darmbacteriën. Uit het onderzoek blijkt dat de hoeveelheid en type resistentiegenen (het resistoom) aanwezig in de darmen verschillen per diersoort en land. Per diersoort moet dan ook verder bekeken worden welke factoren hiervoor bepalend zijn. In de darm van varkens komen meer resistentiegenen voor dan bij kuikens, terwijl bij kuikens weer meer verschillende resistentiegenen voorkomen. De uitkomsten van dit onderzoek zijn niet alleen relevant voor dieren, maar ook voor mensen. Mensen worden namelijk via voedsel aan resistentiegenen blootgesteld. 

Nieuwe resultaten en publicaties

Er zijn nog veel meer gegevens verzameld en geanalyseerd waarvan de resultaten volgen in toekomstige publicaties. Belgische collega’s van Universiteit Gent analyseren in detail het antibioticagebruik en de verschillen daarin tussen diersoorten en landen. Deze gegevens worden gerelateerd aan het voorkomen van resistentie van E. coli bacteriën per diersoort en per land. Het IRAS onderzoekt welke bedrijfskarakteristieken het verschil in resistentie bepalen. Ook volgen de resultaten van onderzoek bij mensen werkzaam in de voedselproductieketen (bijvoorbeeld werkzaam in de slachtlijn), waarbij de ontlasting van deze groep mensen is onderzocht op resistentiegenen en vergeleken met deze van de algemene bevolking. Het doel hiervan was om de effecten van beroepsmatige blootstelling vast te stellen.

De gebruikte op sequentie-analyse gebaseerde technieken (metagenome analyse) en standaardisatie van DNA-isolatie en bioinformatica analyse in dit onderzoek bieden een referentiekader voor toekomstig onderzoek en monitoring van antibioticaresistentie in de toekomst.

Restrictief gebruik en insleep voorkomen

In Europa, en Nederland specifiek, zijn we vrij ver in de aanpak van antibioticaresistentie. Alertheid rond introductie van antibioticaresistentie vanuit verschillende bronnen en andere werelddelen blijft nodig. Voorkomen van insleep is een belangrijke uitdaging voor veehouders. Voor bedrijven is het dan ook belangrijk om restrictief antibioticagebruik (alleen als nodig!), goede hygiëne en biosecurity toe te passen.

Resultaten voor beleidsmakers

In november 2018 presenteren de onderzoekers de resultaten van dit onderzoek. Ook delen topsprekers als Louise Fresco (landbouw- en voedseldeskundige en voorzitter Raad van Bestuur Wageningen University & Research). en Mark Woolhouse (hoogleraar infectieziekten epidemiologie Edinburgh) hun visie op de ontwikkeling van de landbouw in de wereld en het effect van verantwoord antibioticagebruik. Lees verder over de EFFORT conferentie (Engels).