Nieuws

Het varken als model voor bestuderen van Zikavirus

Gepubliceerd op
18 mei 2018

Het bestuderen van ziekteverwekkers in dieren kan belangrijke inzichten geven in ziekteontwikkeling bij de mens. Om meer inzicht te verkrijgen in het ziekteverwekkend vermogen van het Zikavirus zijn dan ook diverse diermodellen ontwikkeld.

Deze modellen kunnen vervolgens worden gebruikt voor het ontwikkelen van vaccins en antivirale therapieën. Omdat het varken belangrijke anatomische, fysiologische en immunologische eigenschappen met de mens deelt, werd onderzocht of deze dieren gebruikt kunnen worden als model voor de mens. Het Zikavirus is een door muggen overdraagbaar virus dat in 2015 een grote epidemie in Zuid- en Midden-Amerika veroorzaakte. Tijdens deze uitbraak werd het virus geassocieerd met microcefalie (onderontwikkeling van de grote hersenen en schedel) bij pasgeborenen en Guillain-Barré-syndroom bij volwassenen.

Paul Wichgers Schreur is één van de sprekers tijdens de NCOH Annual Scientific Meeting op 30 mei en is binnen Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) onderzoeker op het gebied van vector-overdraagbare virussen. Wichgers Schreur bespreekt deze dag de opzet en eerste resultaten van een Zikamodel gebaseerd op drachtige varkens. WBVR als onderdeel van Wageningen University & Research is partner van NCOH.

De eerste inzichten rond het Zikavirus kwamen voort uit onderzoek met muizen. De grote verschillen in fysiologie en anatomie en de ontwikkeling van het menselijk brein ten opzichte van dat van knaagdieren en het grote verschil in draagtijd (muizen ≈ 20 dagen) maken echter duidelijk dat resultaten verkregen met knaagdieren niet altijd kunnen worden vertaald naar de mens. Apen worden, door de vele overeenkomsten met mensen, als veel betere modellen voor de mens gezien bij het bestuderen van humane infectieziektes. Bij diverse onderzoeken naar het Zikavirus zijn deze dieren inderdaad zeer waardevol gebleken. Er zijn echter veel ethische bezwaren voor het gebruik van grote aantallen (drachtige) apen. Daarom is, op basis van ervaring binnen WBVR met grote landbouwhuisdieren en onderzoek aan andere vector-overdraagbare ziektes, gekeken of landbouwhuisdieren zoals het varken ook gevoelig zijn voor het Zikavirus.

Varkens delen veel anatomische en fysiologische kenmerken met de mens. Onze studie toont aan dat varkensfoetussen die zijn geïnfecteerd met het Zikavirus ernstige hersenafwijkingen ontwikkelen, vergelijkbaar als waargenomen in Zika virus geïnfecteerde humane foetussen. Het ontwikkelde model biedt mogelijkheden om interventies, zoals (preventieve) antivirale middelen te testen en draagt bij aan het begrijpen van Zikavirus geassocieerde hersenafwijkingen op de korte en lange termijn. Het onderzoek onderschrijft bovendien de laatste observaties uit het veld dat een Zikavirus-infectie kan resulteren in ernstige hersenafwijkingen zonder zichtbare achtergestelde groei van de hersenen. Door in vervolgstudies biggen die tijdens de dracht zijn geïnfecteerd voor langere tijd te volgen kan het lange termijn effect van een Zikavirus-infectie, in afwezigheid van microcefalie, verder in kaart worden gebracht.’

Volgens Wichgers Schreur is een ‘One Health’ benadering waarbij vector onderzoek, in vitro en in vivo modellen samenkomen essentieel om ziekteverwekkers zoals het Zikavirus tegen te kunnen gaan. Naast de presentatie van Wichgers Schreur op 30 mei gaat Ronald van Rij tijdens de NCOH Annual Scientific Meeting in op ‘Wat maakt een mug zo’n goede verspreider van virussen’. Registreren kan nog.

Impact Zikavirus

•      Zikavirus wordt overgedragen door Aedes muggen en werd voor het eerst geïsoleerd uit apen in Oeganda in 1947.

•      Het virus circuleert in Afrika, Noord- en Zuid-Amerika, Azië en de Pacific.

•      Een Zikavirus infectie tijdens de zwangerschap kan aangeboren hersenafwijkingen veroorzaken, waaronder microcefalie. Baby's worden geboren met abnormaal kleine hoofden en beperkte hersenontwikkeling.

•      Infectie van volwassenen kan resulteren in het Guillain-Barré-syndroom.

•      De infectie is in bijna 30 landen in verband gebracht met ernstige geboorteafwijkingen.

•      In mei 2015 werd het Zikavirus gedetecteerd in Brazilië en het heeft zich sindsdien snel verspreid. In Brazilië werden meer dan 2.100 gevallen van misvormingen van het zenuwstelsel gemeld. Meer informatie op World Health Organization

De sociale en economische kosten van de verspreiding van het Zika virus in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied bedragen naar schatting 7 tot 18 miljard dollar tussen 2015 en 2017. Bekijk het rapport

Achtergrond Paul Wichgers Schreur

Paul Wichgers Schreur verkreeg zijn doctoraat van de Universiteit van Utrecht, na zijn promotie onderzoek naar de interactie van het aangeboren immuunsysteem (innate) met de zoönotische bacterie Streptococcus suis. In 2012, maakte Paul de overstap naar de moleculaire virologie en startte als postdoc binnen de arbovirologie groep van Wageningen Bioveterinary Research (WBVR), voormalig CVI. Paul is momenteel senior onderzoeker in de groep van Prof. Jeroen Kortekaas en verantwoordelijk voor de dagelijkse supervisie van de labmedewerkers. Naast het opzetten van modellen om arbovirussen te bestuderen en het ontwikkelen van vaccins en antilichamen gebruikt hij verschillende technieken variërend van ‘single-molecule microscopy’ tot ‘bacterial superglues’ om de infectiecyclus van arbovirussen in kaart te brengen. Sinds 2017, is hij eveneens COO van Bunyavax, een spin-off van WBVR dat zich focust op het ontwikkelen van vaccins middels platform technologie. Paul heeft diverse artikelen op zijn naam staan en 2 patent aanvragen.