Nieuws

Veterinair epidemioloog te gast bij Poolstation Spitsbergen

Gepubliceerd op
26 juli 2018

Armin Elbers van Wageningen Bioveterinary Research was van 9 juli tot 9 augustus te gast bij het Nederlands Poolstation. Dit bevindt zich op het eiland Spitsbergen, circa 565 km ten noorden van Noorwegen. De veterinair epidemioloog hielp bij onderzoeken, zoals brandganzen tellen en pootringen aflezen en verrichte zelf oriënterend onderzoek naar de knut (een soort mug). In deze blog staan zijn belevenissen.

Veilig thuis voor de sternen (8 augustus)

Opstaan met prachtig weer, een blauwe hemel en felle zon. “Het is on-arctisch weer” en lijkt wel voorjaar zoals in de Europese Alpen. Vandaag maken Ronald en Armin de bescherming van de afrastering af, waar ze gisteren mee waren gestart. Zodat de vos er zich niet meer onderdoor kan wurmen om sternen te vangen. Als de klus geklaard is, wordt het resultaat aanschouwd vanaf een stoel. Twee sternen komen heel dichtbij op het hek zitten. Dat gebeurt nooit, want normaal zijn ze heel defensief. Het is net of ze beseffen dat er een veilige omgeving is gemaakt.

Sternen.jpg

Er zullen misschien mensen zijn die denken: laat de natuur gewoon zijn gang gaan, de vos moet ook eten en die kan door de klimaatsverandering geen robbenjongen meer eten. Daarop zijn twee dingen te zeggen.

  1. We willen meer te weten komen over de sternen en dat kan alleen in een veilige omgeving, zodat ze ook nestgedrag kunnen vertonen en hun jongen kunnen grootbrengen. Bij deze locatie dichtbij het dorp kunnen we sternen bestuderen en bijvoorbeeld voorzien van geo-locators.
  2. Wij zorgen maar voor een beperkte beschermde omgeving. Buiten het omheinde oliebunkerterrein, nestelen nog tientallen andere sternenfamilies onbeschermd op de grond. Hun nesten vallen wel ten prooi aan de vos.

Aan alles komt een eind, en met het maken van deze afrastering sluit Armin zijn bezoek aan het poolstation af.

Ik hoop dat komend jaar de sternen plezier hebben van hun beschermde broedomgeving bij het oliebunker terrein. Het was een bijzondere, en op veel momenten, magische tijd om hier te mogen zijn.
Armin Elbers

Fjordtelling tussen immense gletsjers en Beluga’s (3 augustus)

Er staat een Fjordtelling op het programma: vogels tellen die zwemmen langs de kustlijn van de Kongsfjorden. Deze tocht is een van de hoogtepunten om mee te maken op Spitsbergen. Met een stevige aluminium boot vaart de groep onderzoekers circa 20 km. Door de gunstige windrichting kunnen ze bij vrijwel alle gletsjers heel dicht tot de rand komen. Armin noteert wat de tellers zien: 1355 Kittiwakes, 64 Arctic terns, 76 Eider ducks, 230 Bl. Guillemots, 11 Murre, 582 Fulmars, 85 Glaucous gulls, 4 Little Auks, 4 Arctic Skuas, 4 Great Skuas, 66 Puffins en 64 Barnacle geese.                                                                          

De gletsjers zijn overweldigend, ze toornen als flatgebouwen boven je uit en hebben prachtige vormen en structuur. Bijzonder is ook het gletsjerwater dat het zeewater instroomt. Daar ontstaat een gelaagdheid tussen zout en zoet water, waar veel voedsel aanwezig is voor vogels.

En dan verschijnen er plotseling circa 15 Beluga walvissen. Witte walvissen die als schijfjes Mozzarellakaas in het bruin-rode water (met sediment) af en toe met de rug boven komen en adem halen. En dat op soms maar 20 meter afstand!

20180801_152857.jpg

Bezoek aan de vogelklif (1 augustus)

Het is een bijzondere dag: met de boot naar de vogelklif met Kittiwakes (drieteenmeeuwen) en Guillemots en daar aan land. Het groene gras op de bergwand bestaat doordat de guano (vogelpoep) van de nesten naar beneden valt en de grond vruchtbaar maakt. Na een verkeerde afslag en twee keer zo lang lopen, komen de klimmers eindelijk aan bij de ingang van de vogelklif op de berg. Het weer slaat om naar een blauwe hemel en stralende zon en het wordt een van de warmste dagen in Ny-Ålesund sinds jaren. Op de immens grote vogelklif nestelen honderden vogels op richels, veilig voor de ijsbeer.

Vanaf het strand met de boot langs de kust gevaren door gletsjerijs, wat een prachtige, natuurlijk gevormde sculpturen. Het is alsof de tijd stil staat, een immense stilte met af en toe een gedonder als er een stuk van de gletsjer afbreekt en in de zee valt. Vogels die dobberen op het spiegelvlakke water, een zeerob die ligt te zonnen op een ijsschots. Als er ergens een hemel op aarde bestaat, dan maken wij daar op dat moment even deel van uit, het was magisch.

IMG_20180730_182132.jpg

Observaties vanaf Storholmen (29 juli)

Samen met andere onderzoekers en studenten gaat Armin met de zodiac boot naar het eiland Storholmen om sternen en brandganzen te tellen. Onderweg is het oppassen voor de ijsbergjes, deze mistige dag. De ramen van de observatiehut zijn vernield door een ijsbeer en gebarricadeerd. De aarddonkere hut wordt met theelichtjes en kaarsen verlicht. Ze zien naast ganzen en sternen verschillende andere vogels, waaronder de grote burgemeester meeuw, kleine en grote (jager) skua, en prachtige ijssculpturen in het zeewater. Bij de hut liggen ook wat karkassen van brandganzen, waarschijnlijk jonkies die nog niet konden vliegen en door een ijsbeer zijn gepakt.

29 juli.jpg

De grote ganzendrijfactie (24 juli)

Vandaag vindt de grote ganzenvangactie plaats. Twee personen in bootoverlevingspak drijven 55 ganzen in het water van het meer. Aan de andere kant van het meer verbergen zich drie anderen. Zodra de ganzen arriveren, komen zij tevoorschijn om de vogels naar de zijkant te drijven, richting fuik. Dit plan verloopt niet vlekkeloos, wat erg uitputtend is voor de in de modder zwoegende drijvers. Gelukkig lukt het de tweede keer wel, en gaan de ganzen aan land op de juiste plek (op eentje na die wegvloog, terwijl de ganzen toch echt nog in de rui zijn). Daar worden ze zo gedreven dat ze de fuik inlopen. Armin blijft twee uur bij de ganzen om ze te kalmeren. Daarna wordt elke kans gemeten, gewogen, en wordt de ring afgelezen of krijgt de gans een ring. Ook wordt gekeken hoe snel de ganzen een tunnel uitkomen, om te bepalen of er verschil zit tussen vrouwtjes en mannetjes. Een sluwe vos kijkt ondertussen mee naar de lekkere hapjes. Met moeite behoeden de onderzoekers hem ervan een gans te pakken.

20180724_211652.jpg

Hoe wreed de natuur kan zijn (22 juli)

Tijdens een rondje door en langs het dorp voor tellen van ganzen en uitlezen pootringen spot Armin zeehonden op de droog gevallen zeehondenrots. Daarna wordt voorbereid op een grote vangst van ganzen bij het meertje nabij het dorp, in het kader van een weeg- meet- en ringactie.
Voor het slapen gaan is er een langdurig gekrijs, afkomstig van de sternenkolonie bij het omheinde bunkerolie terrein. Een vos is onder het gaas van de omheining gekropen. Bij aankomst heeft hij minstens drie kuikens in z’n bek. Door stenen te gooien weet Armin hem weg te jagen. Normaal eet de poolvos de jongen van de ringelrob op het poolijs, maar omdat het ijs in de zomer snel verdwijnt, is hij genoodzaakt ander voedsel te zoeken. De volgende ochtend treffen de onderzoekers een lege kiezelstenenwoestijn aan bij de oliebunkers: alle eieren, kuikens en volwassen sternen zijn weg...

omgeving.jpg

Fuik voor de dorpsganzen (20 juli)

Deze regenachtige ochtend wordt gebruikt om de dorpsganzen vangactie voor te bereiden. Samen met Maarten en Jelle maakt Armin een vangkooi en een fuik waarin ze de ganzen gaan drijven. De ganzen zitten in het dorp en zijn gewend aan mensen. Het is nu het goede moment om ze vangen omdat de jongen nog niet kunnen vliegen en de ouders in de rui zijn, zodat zij ook nog niet kunnen vliegen. Met een snelle actie weten de drie onderzoekers de ganzen in de fuik te drijven en uiteindelijk in het vanghok. De 10 ouderganzen en 10 jongen worden vervolgens gewogen, gemeten, geringd als ze nog geen ring hebben en er wordt bloed afgenomen.

20180720_114911.jpg

Vang de stern (19 juli)

Er moet een specifieke stern (zeevogel) gevangen worden die sinds 2016 een geo-locater aan de pootring heeft. De stern vormt onderdeel van een paar dat een nest heeft gemaakt op de grond. Er is kans dat de vogels ten prooi vallen aan een ronddwalende vos. Daarom is het belangrijk om de geo-locater uit te lezen.

Na het ontbijt wordt een netval gezet bij het nest. Vanaf de val loopt een koord van circa 15 meter naar de vogeltent waar Armin verscholen zit. Op deze ijskoude dag is er een flinke portie geduld nodig, maar aan het einde van de middag vindt er gelukkig een succesvolle vangst plaats. Met de geo-locater is goed de pendel te zien die deze stern van noord- naar zuidpool heeft gemaakt!

20180719_121455.jpg

Flora op Spitsbergen in beeld (18 juli)

Onderzoekers Nadia en Eefje brengen de flora op Spitsbergen in kaart. De poging vorig jaar met een camera onder een drone mislukte, want de aansturing van de drone interfereerde met frequenties van GPS. Nu proberen ze de onderzoekscamera met twee Helium-gevulde ballonen in de lucht te krijgen aan een lijn. Armin is aanwezig om de dames tijdens het onderzoek te beschermen tegen eventuele ijsberen. Het weer is deze dag uitstekend en er zijn goede opnames gemaakt door met de ballon langs een pad uitgezet met GPS te lopen.

20180718_085456.jpg

Poolvos spotten tijdens de grasmeting (17 juli)

Samen met student Marlon meet Armin graslengte van 12 perceeltjes die wel of niet begraasd zijn. Op elk perceel is rond een grasgroepje een gekleurd plastic hulsje geplaatst, zodat je door de tijd heen dezelfde sprieten meet. Onderweg komen ze een poolvos tegen die de omgeving afstruint op eieren en vogeljongen.

20180717_090056.jpg

Insecten uit rendieruitwerpselen (16 juli)

Vandaag werkt Armin aan zijn eigen onderzoek(je); een experiment om insecten te kweken uit rendieruitwerpselen. Rendieren zijn al tientallen jaren aanwezig op Spitsbergen. Ze kunnen een goede gastheer zijn voor bloedzuigende insecten, zoals de knut. De uitwerpselen verzamelt Armin rondom het dorp. Vervolgens doet hij ze, inclusief stukje ondergrond (veelal mos), in een bak met een plastic zak als ondergrond. Deze zogeheten ‘breeding dome’ wordt bij huiskamertemperatuur in een overdekte ruimte gezet. De hogere temperatuur versnelt de ontwikkeling van larf naar insect.

20180711_091353.jpg

114 ganzen tellen en grazende rendieren (15 juli)

Ganzen tellen en pootringen uitlezen is deze dag best een uitdaging, want ze bevinden zich nu buiten de grens van het dorp. Uiteindelijk lukt het om met een 60x vergroting van de veldtelescoop 43 pootringen te lezen van in totaal 114 ganzen. De gegevens worden toegevoegd aan de reeksen die in de afgelopen tientallen jaren zijn verzameld. Zo ontstaat er over een uniek lange periode een beeld over de dynamiek van deze ganzenpopulatie.

Bij terugkomst in het dorp wordt het gezelschap bij het Poolstation verrast door twee rendieren die tussen de huisjes door sprinten en dan op 10 meter afstand onverstoorbaar verder gaan met grazen.
Bij terugkomst in het dorp wordt het gezelschap bij het Poolstation verrast door twee rendieren die tussen de huisjes door sprinten en dan op 10 meter afstand onverstoorbaar verder gaan met grazen.

CO2 productie van land en uitstapje sternenparadijs (13 juli)

Links Armin, rechts Matteo
Links Armin, rechts Matteo

Op deze bitterkoude dag helpt Armin student Matteo bij een veldexperiment. Hij onderzoekt het verschil in CO2 productie van een aantal stukjes land die wel of niet zijn begraasd door ganzen. Ook meten ze de bodemtemperatuur en de vochtigheid van de bodem. ’s Avonds volgt een uitstapje naan het eiland Blomstrandhavoya, op 25 minuten varen van Ny Alesund. Het eiland bevat ijzeren restanten van een oude marmermijn én een grote sternenkolonie. Deze succesvolle kolonie broedt op twee kleine eilandjes in een meertje op het eiland. Ze hebben daar een veilige broedplaats, onbereikbaar voor vossen.

Brandganzen tellen en ringen lezen (11 juli)

Armin bezoekt het eiland Stormholmen om brandganzen te tellen en ringen aan de poten te lezen. Op dit eiland zijn in het verleden vaker ijsberen gezien, dus er gingen ook twee geweren en drie flare guns mee. Met de Zodiac opblaasboot met buitenboordmotor vertrekt het gezelschap tussen de ijsbergen door naar het eiland. Daar bevinden zich ook twee rendieren die vanuit Ny Alesund zijn overgezwommen voor het lekkere gras.

Als kers op de taart zien de onderzoekers later die dag nog Beluga´s, een soort walvis, in de baai nabij het Poolstation.

Met de boot naar Stormholmen om brandganzen te tellen en ringen te lezen.
Met de boot naar Stormholmen om brandganzen te tellen en ringen te lezen.

Stap 1: training ijsbeer afschrikken (10 juli)

Eén van de eerste dingen die onderzoekers zoals Armin in Spitsbergen doen is de cursus `Polar bear and weapon-for-protection´ volgen. Dit is nodig voordat onderzoekers het veld ingaan.

De laatste jaren zijn er zeer regelmatig ijsberen rond en in het onderzoekdorp gesignaleerd. Dit heeft te maken met het verlies van zee-ijs als gevolg van klimaatsverandering. Normaal jaagt de ijsbeer op zeehonden en robben op het zee-ijs, maar omdat het zee-ijs tegenwoordig al snel verdwijnt, kan de ijsbeer niet meer zijn normale jaaggewoonten uitvoeren. Hij is daarom op zoek naar ander voedsel, dat tegenwoordig o.a. bestaat uit broedende vogels en hun eieren.

In het uiterste geval kan het zijn dat je als onderzoeker een geweer moet gebruiken.
In het uiterste geval kan het zijn dat je als onderzoeker een geweer moet gebruiken.

In de cursus leren onderzoekers over het gedrag van de ijsbeer en het gebruik van middelen om hem weg te jagen. Zoals afschrikken met geluid, je zo groot mogelijk maken, het gebruik van een flare-gun die een patroon afschiet dat met veel lawaai ontploft. En in laatst instantie ook het gebruik van een geweer, als de ijsbeer op je af blijft komen. Dit kan in uiterste gevallen nodig zijn, want een ijsbeer kan in 10-12 seconden namelijk een snelheid van 40 km/uur bereiken.