De vis: gezondheid, gedrag en habitat

De vis: gezondheid, gedrag en habitat

De samenleving heeft steeds meer aandacht voor de invloed van de mens op het welzijn van de vis. Menselijke activiteiten hebben een sterke impact op de gezondheid, het gedrag en de habitat van vissen, zowel op zee als in binnenwateren. Een goed begrip van effecten die de mens heeft op de vis is van belang om weloverwogen beleidsbeslissingen en praktische beheermaatregelen te kunnen nemen. Wageningen Marine Research doet onderzoek naar deze effecten en adviseert over te voeren beleid. Daarnaast onderzoeken we de invloed van natuurlijke processen op het gedrag en habitat. Denk aan de gevolgen van klimaatverandering op vishabitat, visbestanden en vismigratie.

Migratie van paling

Door de jaren heen heeft de mens allerlei blokkades en gevaren opgeworpen in het leefgebied van vissen. Paling is een vissoort die tijdens zijn leven met behoorlijk wat menselijke invloeden te maken krijgt. Wageningen Marine Research doet veel onderzoek naar deze vissoort. Zo brengen we de precieze effecten van migratiebarrières in kaart en ontwikkelen we oplossingen waardoor palingen deze barrières kunnen omzeilen. Denk aan vispassages bij sluizen en waterkrachtcentrales of aan visvriendelijke gemalen of aanpassingen in waterbeheer. Dit soort maatregelen dragen bij aan de oplossing van knelpunten in de routes tussen zoet en zout en zorgen ervoor dat de vis weer beter kan migreren. Dit is een essentiële voorwaarde voor de cyclus van de vis.

Vismigratie en menselijke activiteiten op zee

We onderzoeken ook de effecten van menselijke activiteiten op zee. Zo willen we weten welk effect onderwatergeluid door heiwerkzaamheden hebben op gedrag en bewegingen van vissen (vismigratie). Zijn windmolens op zee eenmaal gebouwd, dan voelen sommige vissoorten, zoals kabeljauw, zich aangetrokken tot de harde structuren die onder water rondom de palen zitten. Kabeljauwen blijken uit onderzoek evenzeer aangetrokken tot windmolens die door storing buiten bedrijf waren als tot windmolens die wel in bedrijf waren. Of vissen zich storen aan het geluid van windparken of er snel aan wennen, is nog niet goed bekend, maar we hebben geen aanwijzingen dat windparken die al in werking zijn een groot probleem vormen voor vissen.

In ander onderzoek hebben we aangetoond dat kunstriffen op zee sommige vissoorten kunnen helpen bij de verspreiding naar verafgelegen plaatsen. Om de migratiestromen van vissen in kaart te brengen, gebruiken we geavanceerde zendertechnieken. Deze zijn ook interessant voor vissers, omdat daarmee de bewegingen van vissen onder water zichtbaar kunnen worden gemaakt.

Overlevingskansen teruggezette vis

Onderzoekers van Wageningen Marine Research doen ook samen met vissers onderzoek naar bijvoorbeeld de overlevingskans van ondermaatse vis. Hoeveel ondermaatse vis overleeft het proces van terugzetten in zee (discarding)? En kun je de overlevingskans tijdens het vangstproces in het net of aan boord vergroten? Het onderzoek levert kennis aan voor Europese beleid gericht op discards.

Meten van impact microplastics en toxines op de gezondheid van vis, mosselen en garnalen

Ons instituut heeft de kennis in huis om de effecten te meten van microplastics en toxines in zee op de gezondheid van vis, mosselen en garnalen.

Ecologische effecten van zandsuppleties op functie ondiepe kustzone

Door nieuw zand aan te brengen (zandsuppletie), wordt de kustlijn op zijn plek gehouden, blijft de natuur in beweging en wordt de mens beschermd. Het is belangrijk om effecten van kustsuppleties te monitoren, omdat ze de natuur ook kunnen schaden. Hoe beïnvloedt suppletie bijvoorbeeld de ecologische functie van de ondiepe kustzone (kinderkamerfunctie voor vis)? Welke kenmerken van deze veelal nog onbekende habitat zijn daarbij van belang en hoe hangen die samen met suppleties? Onderzoekers bekijken hiertoe welke dieren in de bodem en het water leven. Wageningen Marine Research draagt met kennis en monitoring samen met 11 andere partners van het platform ‘Natuurlijk veilig’ zo bij aan ontwerpcriteria voor Rijkswaterstaat die ervoor zorgen dat toekomstige zandsuppleties de natuur zoveel mogelijk ontziet.

Invloed van klimaatverandering op vis

Wageningen Marine Research heeft ook de invloed van klimaatverandering op visbestanden onderzocht. Te verwachten valt dat er ‘noordelijke’ soorten in de noordelijke wateren gaan in aantal gaan afnemen ten gunste van ‘zuidelijke’ soorten als mul, inktvis en zeebaars. Dit zou betekenen dat vangstrechten opnieuw verdeeld moeten worden. In de binnenvisserij is de paling waarschijnlijk een van de verliezers van klimaatverandering. Ook de schelpdiervisserij krijgt daardoor waarschijnlijk te maken met teruglopende opbrengsten.

Dit biedt Wageningen Marine Research

Onderzoek in de praktijk

Showcase: Wat doet onderwatergeluid met de kabeljauw?

Kabeljauwen zijn net als andere vissen gevoelig voor geluid. Maar over de invloed van onderwatergeluid door activiteiten van de mens, is nog niet veel bekend. Wageningen Marine Research doet hier onderzoek naar.

In ons onderzoek kijken we naar de effecten van seismische surveys van de olie- en gasindustrie op kabeljauw.
Floor Soudijn, onderzoeker bij Wageningen Marine Research

Seismisch onderzoek

“In ons onderzoek kijken we naar de effecten van seismische surveys op kabeljauw”, vertelt Floor Soudijn van Wageningen Marine Research. “De olie- en gasindustrie gebruikt dit om aan de hand van teruggekaatste geluidsgolven vast te stellen of er ergens olie of gas in de zeebodem zit.” In een breed onderzoeksprogramma wordt gekeken of gedragsverandering van kabeljauw door geluiden effect kunnen hebben op de stand van de kabeljauw in de Noordzee. Daarnaast is het doel om een tool te ontwikkelen waarmee mogelijke effecten te voorspellen zijn.

Het programma wordt gefinancierd door het Exploration and Production Sound and Marine Life Joint Industry Programme. Wageningen Marine Research werkt hierin samen met de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Leiden en het VLIZ. Het bestaat uit een gedragsstudie met wilde kabeljauw, een veldexperiment en een onderzoek met een populatiemodel. Voor dit laatste is Soudijn verantwoordelijk. Uit het model blijkt dat verstoring van voedselinname en energieverbruik een effect kan hebben op de populatie.

Vervolgonderzoek nodig

Het onderzoek vindt plaats op een moment dat het herstel van de kabeljauwstand in de Noordzee traag verloopt ondanks forse beperkingen aan de visserij. Vervolgonderzoek is nodig om via metingen aan vrij zwemmende vis te weten te komen hoeveel verstoring het geluid van seismisch onderzoek echt veroorzaakt.