Veelgestelde vragen

Q&A: Alles over paling (Europese aal)

Hoe gaat het met de paling in Nederland en in Europa? Wat zijn de oorzaken van de achteruitgang van het palingbestand, en welke maatregelen kunnen we nemen? Antwoord op deze en andere vragen vind je in onderstaande Q&A.

Vraag: Hoe is de levenscyclus van de Europese aal?

De paling of Europese aal (Anguilla anguilla) paait eenmaal in zijn leven in de Sargassozee, een kilometers diepe zee in het noorden van de Atlantische Oceaan, in de buurt van de Bermuda-eilanden. De Atlantische Golfstroom neemt de larven van de aal mee richting de Europese kust. Na ongeveer tien tot dertig jaar gaan de volwassen vissen terug om te paaien, een tocht van bijna 6.000 kilometer.

Levenscyclus Europese aal
Levenscyclus Europese aal

Vraag: Waarom gaat het beheer van aal grotendeels via de Europese Unie?

Europese aal is één populatie met een groot verspreidingsgebied van Noorwegen tot Noord-Afrika. De paai van aal vindt plaats in de Sargassozee, waar alle volwassen schieraal uit het hele verspreidingsgebied naartoe trekt. De volwassen schieraal gaat na de paai dood en de jonge glasaal komen na een lange tocht weer bij  de Europese kusten aan. Hierdoor hangt herstel in Nederland niet alleen af van de situatie in Nederland. Herstel van de aal kan niet door één land worden bewerkstelligd, maar moet samen met alle landen uit het verspreidingsgebied worden gedaan.

Vraag: Hoe gaat het met de aal in Europa?

De stand van de Europese aal (Anguilla anguilla) is veel lager dan de stand in de jaren '60 en '70, toen de stand als gezond werd beschouwd.

ICES (International Council for the Exploration of the Sea) brengt jaarlijks vangstadviezen uit aan de Europese Commissie. Het meest recente advies stelt dat zowel glasaal en jonge rode aal sterk zijn achteruitgegaan vanaf 1980 tot ongeveer 2010. Vanaf 2011 is er een heel lichte stijging te zien, waarvan het onduidelijk is of deze standhoudt. De glasaalstand in de Noordzee (2018) is 1,9% van de stand van voor 1980 en de stand van de jong volwassen aal is 26,4% van de stand van voor 1980. Het laatste ICES advies (2019) was: “Als het voorzorgprincipe wordt toegepast voor Europese aal dan moet al het menselijk handelen dat de productie en uittrek van schieraal verkleint, in 2020 teruggebracht worden tot nul of zo dicht mogelijk bij nul; bij menselijk handelen gaat het om recreatieve en commerciële visserij, waterkrachtcentrales, pompen en gemalen en vervuiling van alle stadia van de aal.’ 

Figuur 1: Glasaal index tot en met 2019 voor glasaal die bij de Noordzee (‘North Sea’) aankomt en glasaal die bij andere gebieden aankomt (‘Elsewhere Europe’). De grijze stippellijn laat het gemiddelde voor de grote afname tussen 1960-1979 zien.
Figuur 1: Glasaal index tot en met 2019 voor glasaal die bij de Noordzee (‘North Sea’) aankomt en glasaal die bij andere gebieden aankomt (‘Elsewhere Europe’). De grijze stippellijn laat het gemiddelde voor de grote afname tussen 1960-1979 zien.
Figure 2: Index voor jonge rode aal in Europa tot en met 2013. De grijze stippellijn laat het gemiddelde voor de grote afname tussen 1960-1979 zien.
Figure 2: Index voor jonge rode aal in Europa tot en met 2013. De grijze stippellijn laat het gemiddelde voor de grote afname tussen 1960-1979 zien.

De Aal is in 2007 in Appendix II in de CITES-lijst geplaatst. CITES is een internationaal verdrag tussen landen die de handel in diersoorten en planten beperkt. Appendix II houdt in dat de soort “niet noodzakelijkerwijs wordt bedreigd, maar dat het verstandig wordt geacht de handel te reguleren opdat die handel geen bedreiging vormt voor de soort en van daaruit maatregelen worden genomen die de handel in aal beperkt”. Hierdoor mag er bijvoorbeeld geen export van Europese aal uit de EU zijn.

De IUCN (organisatie met leden vanuit overheden en NGO's) heeft aal aangemerkt als “ernstig bedreigd” sinds 2009. Recentelijk is de situatie geherwaardeerd waarbij is besloten dat aal de status van ‘ernstig bedreigd’ blijft behouden.

Vraag: Gaat de stand van de Europese aal de laatste jaren vooruit?

Of er herstel is van de Europese aalpopulatie wordt binnen ICES beoordeeld door te kijken of er een toename is van de hoeveelheid glasaal die aankomt aan de kust. Na de achteruitgang van de glasaalindex is deze op dit moment nog maar een fractie van het niveau van voor 1980. Echter door middel van statistische analyse heeft ICES aangetoond dat er tussen 2011-2019 een lichte significant positieve stijging is waargenomen. Dit betekent dus dat de glasaalstand toeneemt sinds 2011. Echter, ICES zet een aantal kanttekeningen bij dit resultaat, zoals dat de analyses van 2019 niet compleet waren en dat de hoogste waargenomen waarde in 2014 was (en dus niet in 2019). De statistische robuustheid is ook nog zwak en zou zomaar anders kunnen uitvallen wanneer de missende data uit 2019 of data uit toekomstige jaren worden toegevoegd aan de analyses. De toekomst moet dus uitwijzen of de stijging standhoudt.

Vraag: Wat zijn de oorzaken van de achteruitgang van de Europese paling?

Dat weten we niet precies. Waarschijnlijk is er niet één enkele oorzaak, maar speelt een combinatie van factoren. Er zijn onvoldoende gegevens om te zeggen hoe groot dat effect per factor is.

Mogelijke oorzaken zijn:

  • Habitatverlies
  • Stuwen/gemalen/dijken die de trek hinderen
  • Vervuiling
  • Visserij (commerciële en recreatieve)
  • Zwemblaasparasiet
  • Veranderende zeestromen

Vraag: Welke maatregelen worden er genomen om de aalstand te verbeteren?

Voor het herstel van de aalpopulatie heeft De Raad van de Europese Unie in 2007 de EU Aalverordening vastgesteld (EC 1100/2007). Deze verordening verplicht de Europese lidstaten om met eigen nationaal aalbeheerplan te implementeren. Het doel van is als volgt omschreven: “Het verminderen van de antropogene sterfte, zodat er een grote kans bestaat dat ten minste 40% van de biomassa van schieraal kan ontsnappen naar zee, gerelateerd aan de beste raming betreffende de ontsnapping die plaats zou hebben gevonden indien de mens geen invloed had uitgeoefend op het bestand. De beheersplannen voor aal worden opgesteld met het oog op het bereiken van die doelstelling op lange termijn.

Lidstaten zijn verplicht om elke drie jaar over de voortgang van de nationale aalbeheerplannen te rapporteren aan de Europese Commissie. In 2009 hebben de meeste EU-landen aalbeheerplannen ingevoerd en beschermingsmaatregelen genomen. Deze plannen variëren per land qua opzet en aanpak. De belangrijkste elementen zijn: beperking van de visserij (recreatief en beroeps), onder meer door gesloten tijden en gesloten gebieden, het verbeteren van doortrekmogelijkheden bij barrières en de uitzet van glasaal. De maatregelen die de Nederlandse overheid heeft in het aalbeheerplan heeft opgenomen staan in onderstaande tabel.

Maatregelen in het Nederlands aalbeheerplan
Terugzetten van aal (a) op zee en (b) op binnenwater door sportvissers (2009).
Verbod op recreatieve visserij, gebruikmakend van professionele vistuigen (2011).
Gesloten aal visseizoen 1 september tot 1 december (2009). In Friesland is er een pilot met een quotum vanaf 2011 (decentraal aalbeheer).
Stoppen met uitgave van peurvergunningen op Staatswateren (2009).
Onderzoek naar het kweken van aal in gevangenschap (doorlopend).
Oplossen van migratieknelpunten bij sluizen, gemalen en andere kunstwerken (2015-2027).
Aangepast turbinebeheer bij de drie grote waterkrachtcentrales, verminderen sterfte met minstens 35 procent.
Visserijvrije zones in gebieden die belangrijk zijn voor aal migratie (2011).
Uitzet van glas- en pootaal (2010-nu).
Sluiten van de aalvisserij in de belangrijkste grote rivieren, met als aanleiding dioxineverontreiniging (2011).

De aalsector in Nederland – beroepsvisserij en kweek, verenigd in Stichting DUPAN (Duurzame Paling Nederland) – onderneemt in samenwerking met de overheid ook diverse acties gericht op het herstel van de aal:

  • Uitvoering van de uitzet van glasaal zoals bepaald in het aalherstelplan
  • Aal over de dijk zetten om te voorkomen dat dijken en gemalen een blokkade bij de trek terug naar zee vormen
  • Investeren in onderzoek naar de voortplanting van de aal om in de toekomst niet meer afhankelijk te zijn van wildvang voor kweek en uitzet

Sportvisserij Nederland vraagt van haar leden dat zij gevangen aal altijd levend terugzetten.

Vraag: Is het uitzetten van glasaal uit andere landen effectief?

Onderdeel van de aalverordening is het uitzetten van glasaal die meestal is gevangen in Frankrijk of Engeland en soms in Spanje of Portugal. Dit heeft geleid dat in veel lidstaten het uitzetten van glasaal in de nationale aalbeheerplannen is opgenomen. Zo ook in het Nederlandse aalbeheerplan, wat leidt tot een groter aalbestand in Nederland.

De gedachte achter het verplaatsen van glasaal is dat de aalstand in Europa verbetert als glasaal wordt weggehaald uit gebieden waar de kans kleiner is dat de aal tot schieraal uitgroeit en succesvol paait in de Sargassozee dan in het gebied waar hij wordt uitgezet. Vooralsnog is er bekend dat uitgezette glasaal opgroeit tot volwassen aal. Echter, over of ze succesvol kunnen paaien is nog onvoldoende bekend.

ICES adviseert over de glasaaluitzet: “Er zijn aanwijzingen dat uitgezette aal kan bijdragen aan de productie van rode aal en schieraal in de wateren waar deze wordt uitgezet, maar bewijs van een bijdrage aan het daadwerkelijk paaien ontbreekt als gevolg van het algemene gebrek aan kennis over de paai van aal. Internationaal gecoördineerd onderzoek is nodig om het netto voordeel van glasaal uitzet op de algehele populatie te bepalen, inclusief schattingen van de draagkracht van de wateren waar glasaal wordt gevangen en gedetailleerde sterfteschattingen in elke stap van het uitzetproces." Zie ook ICES evaluatie glasaaluitzet en WMR evaluatie glasaaluitzet.

Vraag: Kan ik met een gerust hart paling eten?

Wageningen Marine Research geeft geen adviezen over de consumptie van aal. Onze opdracht is om consumenten, retailers, overheid, NGO’s en de visserijsector van goede betrouwbare informatie te voorzien zodat iedereen daarmee een eigen afweging kan maken.

Wageningen Marine Research ziet het wel als een taak om te wijzen op wat in dit soort dossiers het belangrijkst is:

  • Maatregelen nemen in Europees verband: acties in Nederland alleen zijn weinig zinvol.
  • De plannen moeten worden geëvalueerd, dat wil zeggen: goed kijken wat de resultaten zijn en of die voldoende zijn.

Een goede evaluatie van de in Europees verband genomen maatregelen is noodzakelijk. Als de effecten onvoldoende blijken, moet daarop actie worden ondernomen.

Vraag: Wat is kweekpaling?

Kweekpaling is aal waarbij de hele levenscyclus in gevangenschap kan worden volbracht (van ei tot paai). Er is nog geen kweekpaling voortgekomen uit aal die in zich in gevangenschap heeft voortgeplant. Er is wel onderzoek naar voortplanting binnen gevangenschap: de internationale samenwerking binnen het internationale Eel Reproduction Innovation Centre (EELRIC)

Meer informatie over palingkweek