Win-Wind: medegebruik van windmolenparken op zee haalbaar en winstgevend maken

Nieuws

Win-Wind: medegebruik van windmolenparken op zee haalbaar en winstgevend maken

Gepubliceerd op
1 april 2019

Windmolens op zee in Offshore Windparken (OWPs) worden momenteel gezien als een belangrijke maatregel voor de overgang naar duurzame energie en om minder afhankelijk te worden van energie van derden. Een consortium van Wageningen University & Research en vissers onderzoekt hoe medegebruik van OWPs in de Noordzee ecologisch inpasbaar én economisch rendabel te maken is, door het combineren van OWPs met visserij met vaste vistuigen.

OWPs in de Noordzee hebben voor- en nadelen. De palen en stenen anti-scouring (bescherming tegen uitschuren van de bodem) van de OWPs bieden kansen voor natuurversterking, zoals een aanhecht- en vestigingsplek voor de platte oester, extra aangroeimogelijkheden en woonplek voor allerlei diersoorten op dit harde substraat en daarmee extra voedsel voor onder andere vissen. Daarnaast zijn binnen de OWPs alternatieve vormen van visserij en aquacultuur mogelijk. Denk aan het kweken van en het vissen op krabben, kreeften, wulken, mosselen en oesters.

Nadelen van OWPs zijn de risico's voor zeevogels en vleermuizen om met de wieken te botsen. Ook hebben zeezoogdieren, vissen en ander zeeleven mogelijk last van lawaai en elektromagnetische straling tijdens de constructie (heien) en operationele fase.

Medegebruik stimuleren 

Door uitbreiding van OWPs op de Noordzee neemt de beschikbare ruimte voor andere gebruikers, met name beroepsvissers, sterk af. De overheid wil daarom waar mogelijk meerdere gebruiksfuncties binnen een OWP combineren, ook wel medegebruik genoemd. Hoe? Dat onderzoekt ons consortium in het door TKI Wind op Zee (Topsector Energie) gesteunde project 'Win-Wind'. Wageningen University & Research en de visserij bekijken samen de mogelijkheden voor medegebruik van OWPs door vissers, met als eerste focus de kreeften- en krabvisserij.

Vissen binnen OWPs 

Vissen, werken en manoeuvreren binnen OWPs is heel anders dan erbuiten op de Noordzee. Er zijn aanvullende voorwaarden en hoge eisen om andere activiteiten in OWPs toe te staan. Ook is kennis nodig over nieuwe doelsoorten, innovatieve of aangepaste vangstmethoden en kennis van de risico's die kunnen optreden bij bijvoorbeeld het uitzetten van vangstkooien in een OWP. Het reduceren van operationele risico's bij vissen in OWPs heeft met het oog op veiligheid en aansprakelijkheid een hoge prioriteit. Dit is niet de eerste keer dat onderzoek en visserij in relatie tot wind op zee samen optrekken. In het voorgaande project 'Vissen voor de wind' heeft een aantal vissers al een eerste verkenning gedaan naar de mogelijkheden van medegebruik. Onderzoekers vanWageningen University & Research waren hier ook bij betrokken. Potten- en kooienvisserij op krabben en kreeften kwam naar voren als een goed haalbaar alternatief. Daarbij werd het restocken van kreeften (het uitzetten van jonge kreeftjes om daarmee de meest kwetsbare levensfase te ondervangen) benoemd als zeer innovatief en kansrijk.

Het initiatief Win-Wind vloeit deels voort uit het eerdere North Sea Energy Lab (NSE Lab), een multi-stakeholder platform van Topsector Energie (Maatschappelijk Verantwoord Innoveren programma), TKI Wind op Zee en RVO.nl, met als doel de maatschappelijke innovaties voor een duurzame toekomst van de Noordzee te identificeren en te ondersteunen. Eén van de aanbevelingen van het NSE Lab was om meervoudig ruimtegebruik op de Noordzee te stimuleren, door een serie pilots, onderzoek en experimenten.

Ondertussen heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een gedragscode, dat wil zeggen regels en veiligheidstips voor varen door OWPs vrijgegeven. Hierdoor mogen kleine schepen door huidige OWPs varen en niet-bodem-beroerende activiteiten uitvoeren. Bepaalde vormen van visserij kunnen daardoor, zij het onder zeer strikte voorwaarden, binnen OWPs worden onderzocht.

Lange termijn aanpak 

Het consortium Win-Wind wil een langetermijnprogramma voor meervoudig gebruik in OWPs ontwikkelen. Als eerste stap zal aan de hand van theoretisch én praktisch onderzoek inzicht worden gegeven in de operationele-, ecologische- en economische aspecten van de kreeft– en Noordzeekrabvisserij in een OWP. In overleg met (ervarings)deskundigen zullen onder meer risicoanalyses worden gemaakt en feiten worden verzameld wat betreft aanwezigheid van krabben en kreeften in OWPs en zo ja, in welke mate? Hieraan gekoppeld worden exploitatieberekeningen en -modellen gemaakt, waarmee geïnteresseerde visserijondernemers verantwoorde beslissingen kunnen nemen. Belangrijk subdoel van het project is het bereiken van samenwerking tussen sectoren. De belangen zijn voor de betrokken partijen zeer groot en in aanvang tegenstrijdig. Met een stap voor stap benadering probeert het project koudwatervrees weg te nemen om met verschillende sectoren en op nieuwe manieren samen te werken. Er moet immers anders en met andere partijen worden samengewerkt. Wat kunnen we hier van leren voor nu, in de toekomst en voor andere plaatsen in de wereld?

Wat levert het op?

Het consortium pretendeert niet een generieke oplossing te kunnen vinden voor het verlies van visgronden. Dit verlies is dermate groot dat het door vissers als zeer bedreigend wordt ervaren. Wel wil het project de vissers helpen die een toekomst zien in hun aangepaste bedrijfsactiviteiten te verleggen naar de OWPs. Daarbij zijn dit project en deze vorm van vissen een voorbeeld en een blauwdruk voor een mogelijke aanpak. Daarnaast zal de exploitatiedruk op het resterend gebied minder worden als vissers die toekomst weten te vinden in OWPs.

In groter verband kan commerciële voedselproductie in OWPs bijdragen aan het realiseren van de zogenaamde Blue Growth speerpunten van zowel de Stichting Wageningen Research als van de Nederlandse Noordzeestrategie 2030. Hiermee wordt beoogd een duurzame natuur-inclusieve exploitatie van de zee en een duurzame voedselproductie te realiseren.

Win-Wind heeft de ambitie de in Nederland aanwezige kennis (maritiem, visserij) en unieke samenwerking (groot/klein, praktijk, wetenschap, overheid, sectoren, NGO's) in te zetten om oplossingen te vinden voor medegebruik van OWP's. Hier is wereldwijd vraag naar.

Meer informatie

Het consortium Win-Wind bestaat uit Stichting Wageningen Research (Wageningen Marine Research en Wageningen Economic Research) en een visserijcluster van Cramer Noordwijk Beheer BV (Rems Cramer), Noordzee Charters (Arjan Korving) en Rederij W. van der Zwan & Zn BV.

Dit project Win-Wind is mede mogelijk gemaakt door Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI) Wind op Zee.

Het eerdere onderzoek naar kreeften- en Noordzeekrabbenvisserij werd mede mogelijk gemaakt door investeringen van het Europese Visserij Fonds en het Ministerie van Economische Zaken.