Gezonde leefomgeving, biodiversiteit en gezondheid

We werken aan een gezonde leefomgeving met voldoende voedsel en behoud van biodiversiteit. Het onderzoek aan multifunctioneel landgebruik en biodiversiteit richt zich op aanpassingen in het landgebruik en de effecten daarvan op biodiversiteit en op de landbouwkundige productie en bedrijfsvoering.

De focus in het onderzoek ligt op functionele agrobiodiversiteit, agrarisch natuurbeheer, kruidenrijke graslanden, akkervogelbeheer en vergroening van het Europese Gemeenschappelijke landbouwbeleid (GLB). De onderbouwing van een afweging tussen ecologie en economie met relevante data is vooral van belang bij behoud van natuurlijk kapitaal en bij het leveren van ecosysteemdiensten.

Ook onderzoeken we de functie van een groene leefomgeving in bijvoorbeeld zorglandbouw, burgerinitiatieven en burgerbetrokkenheid bij het beheer van groen. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om planten in te zetten om schadelijke emissies uit industrie te monitoren en de rol van beplantingen om de verspreiding van fijnstof uit stallen en van wegverkeer te beperken.

Biomonitoring: planten meten luchtkwaliteit

Industrieën die stoffen in de lucht uitstoten moeten voldoen aan door de overheid vastgestelde strenge emissienormen. Toch vragen omwonenden zich regelmatig af of uitgestoten stoffen misschien toch in hun omgeving terechtkomen. Biomonitoring – het gebruik van planten voor het meten van luchtkwaliteit – komt tegemoet aan de zorgen van zowel de agrariërs als omwonenden.

Planten als indicator

Sommige planten zijn erg gevoelig voor de luchtkwaliteit en reageren met zichtbare, specifiek toewijsbare, symptomen. Met deze ‘indicatorplanten’ is het mogelijk om de luchtkwaliteit te monitoren in risicogebieden. Planten kunnen stoffen ook ook uit de lucht opnemen en opslaan zonder zichtbare symptomen, zogenaamde ‘accumulatoren’. Na de oogst kunnen deze worden geanalyseerd op bijvoorbeeld zware metalen, PAK’s, dioxines en PCB’s. Biomonitoring is een krachtig instrument gebleken bij het monitoren van luchtkwaliteit rond afvalverbrandingsinstallaties, ertsverwerkende industrieën en vliegvelden.

Preventief inzetten van biomonitoring

Biomonitoring is ook ingezet om de situatie rond Lelystad Airport in kaart te brengen. Tegelijkertijd zijn toekomstige gevolgen van de geplande uitbreiding van Lelystad Airport op gewassen in de directe omgeving bepaald, door metingen in de buurt van vliegveld Bremen. Deze luchthaven is qua drukte vergelijkbaar met het toekomstige Lelystad Airport. Daaruit bleek dat de uitstoot van de uitlaatgassen van de vliegtuigen geen nadelig effect heeft op de kwaliteit van de gewassen in de directe omgeving van vliegveld Bremen.

Wilt u weten wat biomonitoring voor u kan betekenen?

Multifunctioneel landgebruik

Ruimte is schaars in Nederland. Verschillende functies zoals landbouw, woningbouw, infrastructuur, natuur en recreatie zijn in competitie om die ruimte. Multifunctioneel landgebruik is de zoektocht om verschillende functies op hetzelfde stuk grond te combineren.

In afgelopen jaren is daarbij veel aandacht besteed aan de gevolgen van vergroening van het nieuwe Europese Gemeenschappelijke landbouwbeleid (GLB), met name in de zogenaamde Ecologische aandachtsgebieden.

In regio Winterswijk hebben we ondersteuning geboden bij gebiedsprojecten gericht op Meervoudig duurzaam landgebruik, Boeren met landschap en natuur en een pilot-project gericht op het ervaring opdoen met het nieuwe GLB.

meer weten over de mogelijkheden van multifunctioneel landgebruik?

Biodiversiteit en agrarisch natuurbeheer

Ons Wageningse wetenschappelijk onderzoek heeft veel kennis opgeleverd over het beheer van halfnatuurlijke graslanden, met name de aanleg, ontwikkeling en beheer van soortenrijke graslanden. Ervaringen uit meerjarige experimenten in graslandbeheer op klei-, zand- en veengronden hebben geleid tot adviezen voor agrarisch natuurbeheer.

Ossekampen grasland experiment

Een bijzonder proefveld waar waardevolle gegevens voor beheer aan ontleend worden is het Ossekampen Grasland Experiment. De kennis is ook getoetst en in de praktijk gebracht op proefbedrijf De Marke en op praktijkbedrijven. Op De Marke hebben we een netwerk van natuurelementen gerealiseerd en met elkaar verbonden. Het geheel is ontsloten voor het publiek door een 5km-lang natuurwandelpad: het Markepad.

Soortenrijke graslanden

Van de circa 1 miljoen ha grasland in Nederland is nog slechts 3% als kruidenrijk grasland te noemen. Begin jaren ’50 was dat nog meer dan 50%. De biodiversiteit in het agrarisch cultuurlandschap is daarmee sterk afgenomen. Kruidenrijke graslanden vormen een belangrijk habitat voor flora en fauna. In het weidevogelbeheer zijn kruidenrijke graslanden essentieel om voldoende voedsel (insecten) te bieden voor weidevogelkuikens. Kruidenrijk gras levert ook een gezond, mineraal- en structuurrijk ruwvoer dat uitstekend ingepast kan worden in het rantsoen van melkvee.

Agrarisch natuurbeheer

Agrarisch natuurbeheer is een van de belangrijkste instrumenten om de biodiversiteit in het agrarisch gebied te behouden en te verbeteren. Het richt zich onder meer op de belangrijke weide- en akkervogelgebieden, botanisch graslandbeheer en beheer van randen en houtige elementen. De effectiviteit van agrarisch natuurbeheer kan worden vergroot door de ruimtelijke samenhang of wel de groenblauwe dooradering ervan te verhogen.

Agrarisch natuurbeheer moet resultaatgerichter, efficiënter en kosteneffectiever worden. Samenwerkingsverbanden van agrarisch natuurverenigingen (collectieven) gaan het agrarisch natuurbeheer nieuwe stijl vormgeven. Wageningen University & Research is als adviseur nauw betrokken bij het collectief VALA (Vereniging Agrarisch Landschap Achterhoek).

meer weten over agrarisch natuurbeheer en biodiversiteit?

Zorglandbouw

Sommige boeren openen hun deuren voor mensen die baat hebben bij een verblijf in een groene omgeving. Deze boeren vervullen een belangrijke maatschappelijke verantwoordelijkheid door hun groene omgeving aan anderen ter beschikking te stellen en het levert hen extra inkomsten op.

Zorgverlener en boer

De combinatie van landbouw en zorg ligt voor de hand - er zijn immers honderden zorgboerderijen in Nederland - maar hun prestaties zijn niet altijd voldoende. Zorgboeren hebben verschillende ambities en vaardigheden in hun rol als verzorger. Klanten hebben verschillende (meer of minder ernstige) zorgbehoeften en gezondheidsautoriteiten eisen garanties met betrekking tot effectiviteit en kostenefficiëntie.

Onderzoek vanuit verschillende perspectieven

In ons onderzoek pakken we deze problemen aan, zowel vanuit het perspectief van de zorgboer, de klant als de zorgverlener. We werken samen met verschillende organisaties. Naast de landbouw richten we ons steeds meer op burgerinitiatieven in het beheer van groene ruimten, zelfs in de stedelijke omgeving.

meer weten over zorglandbouw?

Voorbeelden van projecten