De bruingemarmerde schildwants - heeft u hem al gezien?

De bruingemarmerde schildwants (Halyomorpha halys) is dit jaar voor het eerst waargenomen in Limburg. Deze schildwants komt oorspronkelijk uit Azië en heeft zich inmiddels gevestigd in Noord-Amerika en in Europa. Omdat de bruingemarmerde schildwants aanzienlijke schade kan veroorzaken in de fruitteelt is het opletten geblazen. Denkt u als fruitteler hem te zien in de boomgaard? Maak dan een foto en stuur die naar ons!

Tot nu toe is de bruingemarmerde schildwants (Halyomorpha halys) alleen in Limburg waargenomen. De monsters die in de afgelopen jaren zijn genomen in Midden-Nederland, op plekken waar we de soort het eerst verwachten, leverden nog geen treffers op. In Nederland bestaat echter geen officieel monitoringssysteem, waardoor er geen betrouwbaar beeld is. De schildwants komt inmiddels in een aantal Europese landen voor, waaronder Zwitserland, Frankrijk en Oostenrijk. In Duitsland zijn afgelopen jaar wantsen aangetroffen in Keulen en Düsseldorf. De verwachting is daarom dat het een kwestie van tijd is voordat hij ook in Nederland op meer plekken dan in Limburg gevonden zal worden.

Hoe herken je de bruingemarmerde schildwants?

bruingemarmerde-schildwants-nrs.JPG
  1. Zwartwit gestreepte antennes, wit zowel aan het eind van het vierde als ook aan het begin van het vijfde element
  2. Vijf lichte punten op het pronotum (halsschild)
  3. Zwart-witte poten
  4. Langwerpige, zwarte vlekken op de membraanvleugels
  5. Achterlijf is zwart-wit gezoomd

Hoe kun je de exotische bruingemarmerde schildwants onderscheiden van onze inheemse grauwe schildwants?

Beide wantsen horen tot de groep van de Pentatomidae of schildwantsen. Van boven bekeken lijkt hun vorm op een middeleeuws ridderschild. Ze worden ook wel stinkwantsen genoemd, omdat zij bij bedreiging uit klieren aan de zijkant van het borststuk een vies ruikende substantie afgeven. De inheemse - in Nederland inmiddels veel voorkomende - en onschadelijke grauwe schildwants (Raphigaster nebulosa) lijkt enigszins op de bruingemarmerde schildwants.

Links: grauwe schildwants (inheems) - Rechts: bruingemarmerde schildwants (exoot)
Links: grauwe schildwants (inheems) - Rechts: bruingemarmerde schildwants (exoot)
  • Het hoofd van de grauwe schildwants (links) is driehoekig; dat van de gemarmerde schildwants (rechts) is rechthoekig
  • De membraanvleugels van de grauwe schildwants (links) hebben zwarte stipjes
Links: grauwe schildwants (inheems); Rechts bruingemarmerde schildwants (exoot)
Links: grauwe schildwants (inheems); Rechts bruingemarmerde schildwants (exoot)
  • De onderkant van de grauwe schildwants (links) is bezaaid met zwarte stipjes; dat van de bruingemarmerde schildwants (rechts) heeft geen stipjes.
21_Halyomorpha_halys.jpg
  • Grauwe schildwants (links) heeft langwerpige, witte doorn aan de onderkant. Deze ontbreekt bij de bruingemarmerde schildwants (rechts).
23_Halyomorpha_halys.jpg
  • De kleuring van het vierde en vijfde antenne-element verschilt: bij de grauwe schildwants (onder) is het eind van het vierde antenne element donker en de helft van het vijfde licht gekleurd, bij de bruingemarmerde schildwants (boven) zijn einde vierde en basis vijfde element licht gekleurd.

Welke schade veroorzaakt de bruingemarmerde schildwants?

De wants is een planteneter en zuigt als nimf en volwassen dier sap uit bladeren en vruchten. De schildwants kent meer dan tweehonderd gerapporteerde waardplanten. Het is nog moeilijk om precies te schatten welke schade het insect hier zal veroorzaken. In de fruitsector in het buitenland zijn schades bekend aan onder andere appel, peer en kers, maar ook braam, framboos en groenten zoals tomaat, paprika en aubergine.

Peer met zuigschade door schildwantsen (Tim Haye)
Peer met zuigschade door schildwantsen (Tim Haye)

Wat is er bekend over de biologie van deze schildwants?

  • Hij overwintert als volwassen dier
  • In het voorjaar worden pas eitjes gelegd, als de dagen langer dan de nachten zijn en het warm genoeg is
  • Eitjes worden in groepen op onderkant van de bladeren gelegd
  • Er zijn vijf nymfale stadia
  • In de herfst zoekt de volwassen wants overwinteringsplek in huizen, schuren en in dode bomen
  • In het oorspronkelijk verspreidingsgebied komen vijf generaties per jaar voor. In Noord-Amerika een of twee generaties en in Zwitserland een generatie per jaar.

Waar komt deze schildwants vandaan?

De bruingemarmerde schildwants is inheems in China, Japan, Korea en Taiwan. Hij is in 1995 voor het eerst in Pennsylvania in Amerika gesignaleerd, vermoedelijk onbedoeld geïntroduceerd met verpakkingsmateriaal. Sindsdien heeft de soort zich in 41 deelstaten van de Verenigde Staten en in Canada succesvol gevestigd.

In 2004 is hij voor het eerst in Liechtenstein gevonden, en in 2007 in Zwitserland, Frankrijk, Italië en Duitsland. Deze zomer van 2018 waren de eerste waarnemingen in Nederland (Limburg).

Volwassen dieren kunnen zich vliegend verplaatsen. Verplaatsing over grotere afstanden gebeurt doordat de wants meelift in verpakkingsmateriaal of in goederen.

Hoe kan deze schildwants worden bestreden?

Er zijn tot nu toe geen afdoende maatregelen bekend. Mogelijk kunnen biologische bestrijders als sluipwespen en roofinsecten uitkomst bieden.
Kersen met zuigschade door schildwantsen (Foto: Tim Haye)
Kersen met zuigschade door schildwantsen (Foto: Tim Haye)

Met dank aan Tim Haye (CABI, Delémont, Zwitserland). Zie ook: www.halyomorphahalys.com. Foto’s: Tim Haye, CABI, Delémont, Zwitserland en Jean-Claude Streito, INRA, Frankrijk.