Virus van sluipwesp beschermt sluipwesp en plant, maar verraadt sluipwesp ook aan zijn vijanden

Nieuws

Virus van sluipwesp beschermt sluipwesp en plant, maar verraadt sluipwesp ook aan zijn vijanden

Gepubliceerd op
30 april 2018

Virussen van sluipwespen die biologische bestrijders zijn van rupsen van koolwitjes kunnen sluipwespenlarven beschermen tegen het afweersysteem van de rups en planten beschermen tegen rupsen, maar de virussen verraden sluipwespen ook aan hun vijanden. Dat betekent dat dergelijke virussen die in insecten aanwezig zijn, de ontwikkeling en toepassing van biologische bestrijding extra ingewikkeld kunnen maken. Onderzoekers van Wageningen University & Research publiceren dit nieuwe inzicht vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

Insecten worden, net als mensen, continu belaagd door allerlei micro-organismen zoals virussen en bacteriën. Sommige micro-organismen zijn nuttig voor de insecten, net als onze darmbacteriën, andere maken ze ziek. Maar daarmee zijn we er niet. Er zijn ook micro-organismen die op een heel bijzondere - indirecte - manier invloed hebben op het leven en welzijn van de insecten.

Micro-organismen van sluipwespen onderzocht

Onderzoekers van Wageningen University & Research werken aan sluipwespen omdat sluipwespen kunnen helpen bij het duurzamer maken van de landbouw. De sluipwespen leggen namelijk eitjes in bijvoorbeeld rupsen van koolwitjes. Die rupsen worden dan door de larven van de sluipwesp opgegeten, een duurzaam alternatief voor chemische gewasbescherming. Die aanpak wordt biologische bestrijding genoemd.

Bij hun onderzoek naar de biologische bestrijding van schadelijke insecten stuiten de onderzoekers soms op micro-organismen die de ontwikkeling en toepassing van biologische bestrijding extra ingewikkeld zouden kunnen maken. De Wageningse onderzoekers bekeken het effect van een virus dat in een sluipwesp leeft, op de biologische bestrijding van koolwitjes door die sluipwesp.

Virus beïnvloedt koolplant

De effecten van het virus bleken heel divers en complex. Ten eerste zorgt het virus er voor dat het afweersysteem van de rups de larven van de sluipwesp die in de rups groeien, ongemoeid laat. Daardoor kunnen de larven goed uitgroeien, volwassen worden en voor nageslacht zorgen.

De onderzoekers zagen ook een heel ander effect. Als het virus van de sluipwesp in de rups van het koolwitje actief wordt, verandert de enzym-samenstelling van het speeksel van de rups. Die verandering beïnvloedt de koolplant waarvan de rups eet.

De veranderde samenstelling van het speeksel van de rups zorgt er voor dat de koolplant bepaalde geurstoffen gaat aanmaken. De onderzoekers ontdekten tot hun verbazing dat die geurstoffen twee effecten hadden. Koolmotjes vinden de planten minder aantrekkelijk om er eitjes op te leggen, dat is dus gunstig voor de koolteler. Tegelijkertijd werden de geurstoffen van de planten extra aantrekkelijk voor de natuurlijke vijand van de sluipwespen: sluipwespen die hun eieren in de sluipwespen van de rupsen leggen (ook wel hypersluipwespen genoemd).

Elk voordeel heeft zijn nadeel

De onderzoekers vonden dat het virus van de sluipwesp en niet de sluipwesplarven zelf het speeksel van de rups veranderde en dat het rupsenspeeksel van virus-geïnfecteerde rupsen zorgde voor de veranderde geur van de plant. Die geuren worden op hun beurt weer door de vijand van de sluipwesp gebruikt om de sluipwesp larven in de rups te vinden.

Dat laatste effect zou nadelig kunnen uitpakken voor de biologische bestrijding van koolwitjes met sluipwespen. De natuurlijke vijanden van de sluipwesp zullen er namelijk voor zorgen dat er minder sluipwespen komen. De rupsen zijn echter al dood als de poppen van de sluipwesp door de natuurlijke vijand wordt geparasiteerd. Dat rupsen van het koolwitje nog altijd massaal ten prooi vallen aan sluipwespen laat zien dat de sluipwespen niet het loodje leggen in deze ecologische wapenwedloop.

De virussen zijn belangrijk voor de sluipwespen: ze maken het mogelijk dat de sluipwespen zich überhaupt kunnen ontwikkelen in de rupsen. Dat een deel van de sluipwespen daarbij ten prooi valt aan de vijanden van de sluipwespen is de prijs die de sluipwespen betalen. Ook bij insecten heeft elk voordeel zijn nadeel.