Burgerinitiatieven

In de maatschappij groeit de behoefte onder burgers aan meer grip op besluitvormingsprocessen en meer directe zeggenschap over hun leefomgeving. Dit uit zich bijvoorbeeld in het ontstaan van burgerinitiatieven in het publieke domein. Overheden willen hier graag ruimte aan geven en deze initiatieven faciliteren, maar zoeken nog naar de nieuwe samenwerking tussen overheid en burgers in het publieke domein. Belangrijke vragen die daarbij naar voren komen zijn: “hoe democratisch zijn burgerinitiatieven en passen ze in ons huidige representatieve democratische systeem”?

Algemeen geldende democratische waarden zijn vrijheid, gelijkheid, broederschap en good governance. Burgerinitiatieven geven daar, net als overheidsbeleid, inhoud aan, maar op een eigen manier. Zo zijn recht op eigen initiatief en ruimte voor directe zeggenschap bij burgerinitiatieven een belangrijke invulling van vrijheid. Overheidsbeleid biedt voor dergelijke vrijheid weinig ruimte. Gelijkheid speelt bij burgerinitiatieven niet per se een belangrijke rol. Daar zijn vooral de eigenheid en de kracht van het verschil bepalend. Het overheidsbeleid is er juist op gericht om willekeur en ongelijkheid te voorkomen door middel van uniformiteit en gelijke behandeling.  

Door de verschillende invulling van democratische waarden  kunnen overheidsbeleid en burgerinitiatieven elkaar goed aanvullen en elkaars tekortkomingen deels wegnemen. In het natuurdomein betekent dat bijvoorbeeld dat overheden ruimte geven aan ‘pop up’ natuur die burgerinitiatieven spontaan op bepaalde plekken realiseren. Op andere plekken waar zij dit nodig vinden kunnen overheden zelf een stabiele basiskwaliteit van natuur realiseren. Een ander voorbeeld is dat overheden ruimte bieden aan kleinschalige natuur die burgerinitiatieven vanuit lokale gebiedsidentiteit willen realiseren. Overheden verzorgen daarbij zelf grootschalige samenhangende natuur vanuit biodiversiteitsdoelen.

Op deze wijze kunnen overheden ruimte geven aan natuurdoelen van burgerinitiatieven en tegelijk ook hun eigen beleidsdoelen realiseren. Een samenspel tussen overheden en burgerinitiatieven is nodig om allerlei soorten natuurwaarden en natuurdoelen te realiseren die de samenleving belangrijk vindt. Daarbij kunnen overheden meerdere rollen spelen, zoals het faciliteren van, of actief deelnemen aan burgerinitiatieven. Ook kunnen ze met burgerinitiatieven een gezamenlijk doel nastreven in de vorm van co-creatie.