Project

Het familiekuddeconcept

Het overall doel van dit project is het in de praktijk laten ontstaan van voorbeelden van een biologische melkveehouderij, waarbij nadruk ligt op natuurlijkheid door te werken met stabiele kuddes, kalf bij koe te laten, niet te onthoornen en voldoende ruimte te bieden voor natuurlijk gedrag. Hierbij wordt rekening gehouden met met randvoorwaarden ten aanzien van economische rentabiliteit, milieu, diergezondheid en bedrijfsmanagement. We noemen dit het Familiekudde concept.

Milestones in het project zijn:

  • Ontwerp (2008) en ontwikkeling (2009 en verder) van een innovatief jaarrond melkvee-houderijsysteem waarbij diergezondheid en welzijn centraal staat door dieren in een vaste familiegroep/kudde te houden, het kalf bij de koe te laten zogen en de dieren niet te onthoornen. 
  • State of the Art Notitie: Bundelen van state of the art veterinaire en zoötechnische kennis, praktische oplossingen en vaardigheden met betrekking tot de familiekudde op gebied van diergezondheid, voedselveiligheid en dierenwelzijn (aanzet 2008, uitwerking en specificering 2009, ervaringen van in praktijk gebrachte nieuwe systemen 2010 en verder) als kennisbouwsteen te gebruiken in het systeemonderzoek in de biologische melkveehouderij 2010
  • Netwerk: Begeleiden van een netwerk van biologische/biologisch dynamisch en gangbare boeren die geïnteresseerd zijn in toepassen van het Familiekudde concept of kernonderdelen (2008-2010) op hun eigen bedrijf
  • Leer en Experimenteer Strategie opzetten: Vanuit het Netwerk Familiekudde kansen en belemmeringen identificeren en samen naar mogelijke oplossingen zoeken om de haalbaarheid van en het vertrouwen in het nieuwe houderij concept te vergroten. Leer en Experimenteer strategie betrekt daarbij ketenpartijen, vertegenwoordigende en maatschappelijke instellingen en overheden met als doel kennis, begrip, vertrouwen en acceptatie van het familiekudde-concept te bevorderen. Uiteindelijk moet dit bijdragen aan realisatie van duurzame praktijken van melkveehouderij.

Aanpak en tijdspad:

Ontwerp strategie (2007-2009)

In 2007 is begonnen met het ontwerpen van concept-houderijsystemen, aan de hand van Methodisch Ontwerpen (Van den Kroonenberg en Siers, 1998). Deze aanpak is ook in projecten als “Houden van Hennen” en “ComfortClass” en “Kracht van Koeien” toegepast. In het ontwerpproces was veel ruimte voor creativiteit, en is naar conceptuele vernieuwing en oplossingsrichtingen gezocht. Daarbij is input geleverd door veehouders die geëxperimenteerd hebben met het houden van dieren met hoorns, het laten zogen van de kalf bij de koe en het zoveel mogelijk stabiel houden van de koppel (droge koeien en lacterende koeien in een groep). De biologische veehouders hebben zich in 2008 georganiseerd in een praktijknetwerk. Het netwerk is het ontwerpbrein. Ook is informatie uit de literatuur verwerkt. Er zijn drie ontwerpen gemaakt die als uitgangspunt kunnen functioneren voor een nieuw te bouwen stal. Deze zijn gepubliceerd in de brochure Familiekudde; De resultaten van het Netwerk zijn beschikbaar in de Jaarrapportage Netwerk familiekudde 2008 en 2009.

State of the Art

In 2009 ligt de nadruk op het schrijven van een "State of the Art Notitie" m.b.t. het totaalconcept en deelaspecten van Familiekudde (onthoornen, stabiele kuddes, kalven bij de koe en spenen, diergezondheid, en ruimte). Daarbij wordt gebruik gemaakt van kennis die binnen het project Familiekudde en in lopende (inter)nationale projecten is opgedaan. De lopende projecten betreffen Kracht van koeien (ASG), Nieuwe bodems voor melkvee (ASG), Hoornloos fokken (ASG), Welzijn melkvee (ASG/LBI), Weerstand melkvee (ASG/LBI), Kalf bij de Koe (LBI), Hieruit volgt hoe we met de huidige kennis de familiekudde het beste kunnen uitvoeren en welke mogelijke onderzoeksvragen er liggen op gebied van technisch inhoudelijke realisatie, economische en milieutechnische consequenties en welke belemmeringen er bestaan gedurende een realisatietraject.

Realisatie strategie (2009-2010):   

Netwerk

Vanaf 2008 t/m ten minste 2010 is wisselwerking met de praktijk geborgd door het project te laten aansluiten met het door LNV gefinancierde netwerk Familiekudde van melkveehouders. Binnen het netwerk concretiseren melkveehouders met bouwplannen het concept in een business plan. Tevens vormt het netwerk een platform om ervaringen te delen (zie Leer- en Experimenteerstrategie).

Naar aanleiding van verschenen artikelen in vakbladen en presentatie op de BioVAK 2009, is ook interesse vanuit de zoogkoeienhouderij voor Familiekudde getoond, o.a. via het netwerk “blaarkoppen” welke een zoogkoeienhouderij met blaarkoppen heeft opgezet. Daardoor is het netwerk uitgebreid met enkele veehouders vanuit de (biologische) zoogkoeienhouderij. Ook hier wordt gezocht naar oplossingen voor het goed/beter houden van rundvee.

Leer en Experimenteer Strategie.   

Startend in 2009 en doorgaand in 2010 en 2011 willen enkele van de deelnemende veehouders aan het netwerk Familiekudde het systeem of onderdelen daarvan gaan toepassen op hun bedrijven. De voorgestelde onderzoeksaanpak kan worden omschreven als een Leer en Experimenteer Strategie. Deze aanpak is door ASG ontwikkeld in het kader van systeeminnovatie-onderzoek. Bij systeeminnovatie gaat het om drastische veranderingen waarbij op meerdere dimensies tegelijk vernieuwingen worden toegepast. Het gaat niet alleen om technologische vernieuwing maar ook om nieuwe organisatie en werkvormen, nieuwe functies, nieuwe vormen van gedrag en consumptie, nieuwe wet- en regelgeving.

De centrale doelstelling van de experimenteer- en leerstrategie is om de Familiekudde als alternatieven in praktijksituaties uit te proberen om te kunnen nagaan of de combinatie van technische én maatschappelijke verandering ook in de praktijk werkt en hoe omgegaan kan worden met nieuwe problemen, die eventueel ontstaan.

Leren en experimenteren is echter niet het einddoel maar onderdeel van een strategie die uiteindelijk moet leiden tot grootschalige veranderingen in de sector, tot systeeminnovatie in de praktijk. De essentie van het bovenstaande is dat een dergelijke ‘uitrol’ bij systeeminnovaties pas bevorderd moet worden als eerst voldoende is geleerd over de praktische mogelijkheden en eventuele nieuwe problemen rond een diversiteit aan alternatieven. Daarom worden praktijkexperimenten op bestaande bedrijven met veehouders die voorop willen lopen georganiseerd.

Communicatie:

Doelstellingen van de communicatie rond familiekudde zijn:

  1. informeren en overtuigen: het overbrengen van de het concept familiekudde en het creëren van bekendheid en erkenning.
  2. betrekken en verbinden: het werven van deelnemers voor praktijkpilots en het verbinden van de juiste partijen (in heterogene netwerken) voor realisatie ervan.
  3. leren: uitwisseling van kennis over de pilots, bijdragend aan de ontwikkeling van een duurzame veehouderij.

    De beoogde producten van communicatie staan bij de resultaten vermeld.

Resultaten:

Resultaten Familiekudde:

Eindrapportage (December 2010)

Inhoudelijk verslag met de volgende onderwerpen:

Technische onderwerpen

  • Ventilatie aspecten in een ronde familiekudde stal
  • Welke bodem kan het beste worden gebruikt in de vrijloopstal
  • Hoe manage je de vrijloopstal (instrooitechnieken, bewerkingen etc)
  • Welke logistieke indeling kan het beste worden toegepast (diermanagement, looplijnen, Hoe worden kalveren uit de melkstal gehouden)
  • Inpassen van beweiding
  • Technische oplossingen voor het verschaffen van juiste rantsoenen voor alle dieren binnen de totale kudde

Gezondheidsaspecten

  • Wat is de meest optimale speentechniek van de kalveren (moment van spenen, voldoende voeropname, groeivoorsprong behouden)
  • Hoe kunnen we paratuberculose en andere dierziekten beheersen binnen het systeem (een specifiek dierziektepreventieplan voor de familiekudde ism de GD)
  • Effect van familiekudde op productie en vruchtbaarheid

Welzijnsaspecten

  • Beschrijving van gedrag van dieren binnen de familiekudde
  • Effecten van hoorns (verwondingen – conflicten)

Economische aspecten

  • Berekening van economisch effect van familiekudde
  • Wat is de kostprijs en mogelijke toegevoegde waarde
  • Uitwerking van familiekudde met maatschappelijke/educatieve rol
  • Familiekudde in je eigen businessplan

Milieu-aspecten

  • Effect van vrijloopstal op stikstofhuishouding en emissies.

Resultaten Netwerk           

  • Concept leergeschiedenis (learning history) van het netwerk (december 2010), wat de gemeenschappelijke leerervaringen weergeeft, expliciet maakt en aan derden beschikbaar stelt.
  • Veehouders (4) hebben hun eigen familiekudde-businessplannen samengesteld voor de toekomst 

Communicatie               

Websites worden bijgehouden bij actuele ontwikkelingen en nieuwsberichten worden verspreid via attentiemails:

Waar mogelijk worden koppelingen aangebracht

  • Artikel vakpers (gereed juni 2010)
  • Persberichten en benutting van free publicity (publieke media) n.a.v. spontane reacties.
  • Film van lopende familiekuddebedrijven: visueel maken van het concept wat hardware (bouw en logische indeling) en software (management en invulling van het concept) betreft, in de  2e helft 2010.

Publicaties