PPS Grasvelden, Klimaat en Biodiversiteit

Project

PPS Grasvelden, Klimaat en Biodiversiteit

In Nederland in het algemeen, en in de stedelijke omgeving in het bijzonder, liggen er uitdagingen op het gebied van klimaat en biodiversiteit. Naar schatting bestaat 4,5% (ca 151.500 ha) (Bron: CBS, 2015) van het Nederlands landoppervlak uit grasvelden. Dit landelijk onderzoeksprogramma (Privaat-Publieke Samenwerking Grasvelden, klimaat & biodiversiteit) kan daarom een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de uitdagingen op het gebied van klimaat (hittestress, wateroverlast en watertekort en koolstof vastlegging) en de teruglopende biodiversiteit.

PPS Grasvelden, klimaat & biodiversiteit

Een breed consortium aan partners uit de grasveldsector pakt de uitdaging op om bij te dragen aan oplossingen. Introductie van nieuwe rassen en grasmengsels en beter beheer van grasvelden en/of vegetaties met grotendeels gras zijn mogelijke oplossingsrichtingen.

Met het dieper onderzoeken van de relatie tussen bodem, grasvegetaties en gebruiksdoelen om de klimaat- en biodiversiteitsuitdagingen op te pakken, zorgt de PPS Grasvelden, klimaat & biodiversiteit voor innovatieve praktijkoplossingen, evenals wetenschappelijke output.

Beoogde resultaten

De beoogde resultaten en impact van deze PPS zijn:

  • Verhoogde kennis van relaties tussen het type en de samenstelling van verschillende grasvegetaties om de volgende onderdelen te verhogen/vergroten; droogtetolerantie, waterberging, tolerantie wateroverlast, verkoelend effect, biodiversiteit en koolstofvastlegging.
  • Kennis over de aanpassing van grasveldbeheer (in aanleg, gebruik en onderhoud) waarmee bereikt wordt dat de grasvelden meer klimaatbestendig en biodiverser worden, met behoud van de hoofdfunctie. Inclusief een inzicht in de kosten en baten van een aangepast grasveldbeheer.
  • Kennis over genetische variatie over ras-eigenschappen die bijdragen aan de realisatie van voorgenoemde doelen en verbeterde methoden om op betreffende eigenschappen te selecteren.
  • Verhoogde adoptie van maatregelen en aangepast beheer van grasvelden.
Rassenproef die wordt betreden (de strook/plot met weinig gras staat onder water)
Rassenproef die wordt betreden (de strook/plot met weinig gras staat onder water)

Binnen het onderzoeksprogramma wordt onder ‘grasvelden’ verstaan: sportvelden, golfbanen, recreatieterreinen, parken, gazons, bermen, dijken, taluds en natuurterreinen. Alle met een eigen ‘doel’ en bijbehorend verschil in gebruik en onderhoud, ofwel: alle terreinen met (grotendeels) gras die niet in eerste instantie bedoeld zijn voor (ruwvoer)productie.

Thema's

We gaan aan de slag met verschillende thema’s:

Klimaat en water (tekort)

In dit onderzoek kijken we naar de droogte tolerantie van grassoorten en andere planten. Ook worden er meetmethoden ontwikkeld en gebruikt om op eenvoudige manier de bewortelingsdiepte en -intensiteit te bepalen.

Met een toenemende kans op droogte en hogere temperaturen staan de kwaliteit en functiebehoud van grasvelden, zoals sportvelden, speel- en recreatieterreinen onder druk. Grassen gaan in rust of verkleuren geel, de bespelingstolerantie van sportvelden en de betredingstolerantie van speelvelden nemen bij droogte sterk af. Dieper wortelende onkruiden of droogte tolerante onkruiden hebben dan juist de gelegenheid om zich te ontwikkelen. De graszode die na het herstel ontstaat bevat meer onkruiden waardoor de kwaliteit van de graszode lager is. Met meer beregenen van b.v. sportvelden kunnen de droogte effecten worden tegen gegaan, maar dit is een ongewenste ontwikkeling.

We proberen antwoord te vinden op vragen als: ‘Is een andere vegetatie nodig als niet kan worden beregend?’, ‘Nemen in mengsels in droge perioden andere planten het over?’, ‘Komen de andere soorten weer terug na een droge periode?’, ‘Hoe is het competitief vermogen van de grassoorten ten opzichten van onkruiden na een droge periode?’.

Rasverschillen in verkleuring bij droogte bij veldbeemdgras
Rasverschillen in verkleuring bij droogte bij veldbeemdgras

Klimaat en water (overlast)

We brengen in kaart wat de waterbergingscapaciteit van verschillende grasvelden in vergelijking met andere terreinen is. Daarnaast brengen we de effecten in kaart van het tijdelijk onder water staan van grasvelden/grasvegetatie en we doen veldonderzoek met verschillende grassoorten die onder water gezet worden.

De kans op het optreden van heftige regenbuien met bijbehorende waterlast in met name de zomerperiode worden steeds groter. Aan de behoefte aan waterberging in stedelijk gebied kunnen grasvelden een bijdrage leveren, zowel in het bodemprofiel van de grasvelden zelf als in lager gelegen grasvelden die tijdelijk als waterberging kunnen dienen. De waarde van beworteling en organische stof in het vasthouden van water in sportvelden en andere grasvelden is bekend, maar gaat in tegen de wens om water zo snel mogelijk af te voeren vanwege de bespeelbaarheid. Het is niet goed bekend hoe lang verschillende grassoorten en mengsels (die geschikt zijn voor grasvelden) onder water kunnen staan, zodat ze snel en goed kunnen herstellen en het grasveld weer in gebruik kan worden genomen. Hierbij is snelheid van infiltratie en beperking van afstroming van water van belang.

Brede grasstrook langs de weg voor wateropvang en kansen voor biodiversiteit
Brede grasstrook langs de weg voor wateropvang en kansen voor biodiversiteit

Klimaat en temperatuur

We brengen het verkoelende effect in kaart van verschillende grasvegetaties in vergelijking met andere terreinen. Tevens kijken we naar het verkoelend effect van grasvegetatie bij verschillende beheermethoden.

Vegetatie heeft ten opzichte van verhardingen (steen, asfalt en beton) een duidelijk verkoelend effect op de omgeving door verdamping van vocht en schaduwwerking (bomen). De waarde van bomen in temperatuurverlaging is goed bekend. De waarde van grasvelden (met name sportvelden en parken) in de verlaging van de temperatuur in de stad is in deze PPS onderwerp van onderzoek.

Een speelveldje met gras geeft een beter verkoelend effect dan een betegeld schoolplein
Een speelveldje met gras geeft een beter verkoelend effect dan een betegeld schoolplein

Grasvegetaties en biodiversiteit

We bekijken hoe we de biodiversiteit van grasvegetaties (met behoud van functie) binnen het stedelijk landschap kunnen verhogen met betrokkenheid van gemeenten en graszaadleveranciers. Door middel van case studies bij verschillende gemeenten onderzoeken we hoe in de praktijk gemeenten omgaan met hun gemeentelijk groen (hoe wordt het beheerd? hoe is de biodiversiteit nu? wat voor maatregelen worden al ondernomen om de biodiversiteit te verhogen?). Vervolgens worden workshops georganiseerd om kennis te delen tussen gemeenten, onderzoekers en gras/kruidenzaad leveranciers. In onderlinge afstemming van wensen en mogelijkheden (met betrekking tot zaaizaad en beheer) worden maatregelen opgesteld om de biodiversiteit binnen gemeentegroen te verhogen.

Groenstrook met gras en kruiden
Groenstrook met gras en kruiden

Koolstofvastlegging van grasvelden

Permanente grasvelden leggen organische stof en daarmee CO2 vast. Kengetallen voor koolstofvastlegging zijn nauwelijks beschikbaar voor de verschillende grasvegetaties. In dit (literatuur)onderzoek kijken we naar verschillen in koolstofvastlegging tussen grassoorten en mengsels en relevante kruiden, waarbij onderscheid wordt gemaakt in verschillende typen grasvelden. De relatie tussen functie en beheer wordt meegenomen, omdat zowel de ondergronds (bodem en wortels) als bovengronds (maaisel) organische stof van belang zijn. Aanvullend worden in het lopende rassenonderzoek (CGO) en bestaande grasvelden soorten en mengsels bemonsterd om verschillen in koolstofvastlegging tussen soorten en wellicht rassen te bepalen.

Koolstofopslag in grasvelden zit zowel in de in ondergrondse delen (bodem en wortels) als in de bovengrondse delen
Koolstofopslag in grasvelden zit zowel in de in ondergrondse delen (bodem en wortels) als in de bovengrondse delen

Communicatie

De uitvoering van de communicatie zal onder de noemer van de PPS gebeuren door de verschillende partners in deze PPS.

Onderzoeksresultaten en nieuwtjes vanuit de lopende onderzoeken vanuit deze PPS zullen zowel op deze pagina gecommuniceerd worden als via de websites van de PPS-partners. Plantum en haar leden werken momenteel aan een speciale natuurgras-website; zodra deze gereed is zullen we hier een link plaatsen.

Binnen de grasveldsector worden daarnaast jaarlijks tal van landelijke en regionale activiteiten georganiseerd; de PPS Grasvelden, Klimaat & Biodiversiteit zal daarbij aanhaken en aangepast aan de doelgroep een bijdrage (presentatie, factsheet, leaflet of artikel) leveren. Zodra hierover meer bekend is zal dit onder het kopje ‘Agenda’ (in de rechterkolom) te zien zijn. Informatie over de kwaliteit en gebruikswaarden van de verschillende grasrassen en grassoorten in Nederland vindt u in de grasgids.

Partners

Branchevereniging Sport en Cultuurtechniek
Koninklijke Nederlandse Golf Federatie
Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit
Plantum en haar leden:
DLF
DSV Zaden Nederland b.v.
Limagrain
Barenbrug
Wageningen Environmental Research
WUR - Centre for Crop Systems Analysis
WUR - Open teelten