Biodiversiteit in voedselsystemen

Terwijl we worstelen met de vraag hoe we onze groeiende wereldbevolking van voedsel kunnen voorzien zonder dat dit ten koste gaat van onze planeet, zien we dat er steeds meer aandacht is voor de rol van biodiversiteit in voedselsystemen. Biodiversiteit op zowel genetisch, soorten- als ecosysteemniveau vormt de basis van ons voedselsysteem. Toch wordt de rol van biodiversiteit vaak onderschat of zelfs vergeten. WUR verricht wereldwijd toonaangevend onderzoek naar zowel voedsel als biodiversiteit. De voedselsysteembenadering van WUR onderkent de vele onderlinge verbanden tussen mensen, landbouw, biodiversiteit, water, gezondheid en klimaatverandering. WUR wil de rol van biodiversiteit in deze voedselsysteembenadering benutten en zo 'thought leadership' creëren die bijdraagt aan het transformeren van onze voedselsystemen en het ombuigen van biodiversiteitsverlies.

Beter inzicht in onderlinge samenhang

Voor het integreren van biodiversiteit in voedselsystemen, in zowel denken als handelen, is geen eenduidige of simpele oplossing voorhanden. Biodiversiteit en voedselsystemen zijn beide op zich al complexe onderwerpen, laat staan als het gaat om hun onderlinge samenhang. Biodiversiteit in het voedselsysteem wordt gekenmerkt door onvoorspelbaarheid, systeeminteracties en feedback op uiteenlopende schaalniveaus, van boerderij tot bord: over de grenzen van velden, boerderijen, regionale landelijke, stedelijke en zeelandschappen, en over talloze nationale en internationale politieke grenzen heen. Een extra laag complexiteit wordt toegevoegd door actoren die actief zijn binnen de voedselwaardeketens, van primaire producenten tot voedselverwerkers, distributeurs, handelaren, financiers en consumenten.

Door de vele interacties en feedbacks is er sprake van een onvermijdelijk spanningsveld tussen het gezamenlijk bereiken van doelen op het gebied van voedselzekerheid, het behoud van biodiversiteit en menselijk welzijn. Interventies die bedoeld zijn om voedselonzekerheid te verhelpen, kunnen onbedoeld nog meer schade toebrengen aan de biodiversiteit. Inspanningen die puur gericht zijn op het behoud van biodiversiteit, kunnen op hun beurt een ondermijnend effect hebben op de toekomstige voedselvoorziening en dus het menselijk welzijn. Daarom is het van belang dat we een veel beter inzicht krijgen in de onderlinge samenhang tussen verschillende interventies en hoe deze elkaar beïnvloeden. Door de huidige kennis te integreren en verder uit te breiden, zal WUR haar onderzoeksinspanningen opschalen met als doel de verandering te kunnen bewerkstelligen die nodig is om biodiversiteitsverlies om te buigen

Strategische investering

Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw heeft WUR haar onderzoek op het gebied van voedselsystemen gestaag uitgebreid. Tegenwoordig is er in dit onderzoek ook aandacht voor de ontwikkeling van landbouwsystemen die principes uit de natuur omarmen en belang hechten aan alle niveaus van biodiversiteit in voedselsystemen. Hoewel de onderzoeksinspanningen tot recent hoofdzakelijk waren gericht op hetzij het domein van voedsel of het domein van biodiversiteit, zien we nu dat deze twee domeinen steeds meer samenkomen bij WUR. Binnen WUR vindt er al vrij veel onderzoek plaats naar biodiversiteit in combinatie met voedsel en landbouw.

Hierbij gaat het echter vaak om versnipperde onderzoeksinspanningen die worden verricht door groepen onderzoekers van verschillende kenniseenheden, die allemaal op hun eigen eilandje werken. De verschillende aanbevelingen en innovaties die deze onderzoeksinspanningen opleveren zijn soms in hoge mate complementair, maar kunnen elkaar ook flink tegenwerken. Door in te zetten op een meer strategische investering - die expliciet gericht is op het vinden van raakvlakken tussen verschillende onderzoeksrichtingen - zouden onze resources veel beter worden benut. WUR zou hierdoor wereldwijd koploper worden op het gebied van het vertalen van voedselsysteemkennis, -innovaties en -experimenten naar actie in het algemeen belang van onze samenleving en onze planeet.

Voedselsysteembenadering en biodiversiteit

Bij WUR werken we continu aan het creëren van inzicht in de onderlinge verbanden tussen verschillende interventies in het voedselsysteem door deze te integreren met de fundamentele kennis uit de biologische, agrarische, technologische, sociale, politieke en economische wetenschappen. Uit recent onderzoek blijkt dat het koppelen van deze onderzoeksdomeinen en het actief zoeken naar synergieën tussen deze domeinen waarschijnlijk meerdere voordelen oplevert voor sociale, ecologische, economische en technologische ontwikkeling.

De voedselsysteembenadering van WUR is al gebaseerd op systeemdenken en benadrukt hierdoor inherent de complexiteit van gezamenlijk handelen voor wat betreft de resultaten ten aanzien van een reeks SDG's, zoals: 1) voldoende voedsel voor iedereen, 2) gezonde voeding, 3) inclusiviteit en gelijke voordelen, en 4) duurzaamheid en veerkracht. Om deze biodiversiteitsbevorderende toekomstvisies voor voedselsystemen tot realiteit te maken, experimenteert WUR al met de diverse richtingen, obstakels, enablers, interacties en afhankelijkheden. De rol van biodiversiteit wordt daarom steeds vaker gezien als zowel een belangrijke positieve driver voor voedselsysteemprestaties als een zeer waardevolle emergente eigenschap.

Transitiegericht onderzoek voor transformatieve verandering

Om dit werk te ondersteunen met meer gerichte onderzoeksinvesteringen op het gebied van biodiversiteit en voedsel zijn zes interdisciplinaire onderzoeksthema's vastgesteld en opgenomen in WUR's voedselsysteembenadering, met als uiteindelijk doel het bewerkstelligen van transformaties in het voedselsysteem:

  1. Het gebruik van gewassen en de diversiteit van vee verbeteren
  2. Het verkrijgen van grondstoffen op een wijze die niet ten koste gaat van de biodiversiteit
  3. Het opschalen van regeneratieve landbouwmethoden die gunstig zijn voor de biodiversiteit
  4. Het verankeren van biodiversiteit in circulaire benaderingen, natuurgebaseerde oplossingen en voetafdrukken
  5. Het inbouwen van biodiversiteit in gevarieerdere en veranderende voedingspatronen
  6. Het onderzoeken van de sociaalecologische gevolgen van het tegengaan van voedselverlies en voedselverspilling

De zes thema's samen benadrukken ook verschillende aspecten binnen de hele voedselwaardeketen, van productie, verwerking en distributie tot verkoop en consumentgedrag. De interdisciplinaire aard van de zes onderzoeksthema's is essentieel. Het combineren van verschillende onderzoeksinvalshoeken uit de biologische, agrarische, technologische, sociale, politieke en economische wetenschappen biedt meer mogelijkheden voor een uitgebreider onderzoek naar de complementariteiten en contrasten van alternatieve opties, op verschillende ruimte- en tijdschalen. Met een dergelijke benadering is de kans op transitiegericht onderzoek waarbij rekening wordt gehouden met het collectieve welzijn van onze samenleving - en waarbij dus diverse alternatieve richtingen worden geboden voor transformatieve verandering op het gebied van biodiversiteit en voedsel - veel groter[1]. Deze benadering van transformatieve verandering overstijgt alle zes onderzoeksthema's en zal een biodiversiteit-voedsel- invalshoek toevoegen aan de bredere transformatieve verandering die hierboven wordt geschetst.

[1] IPES Food: From Uniformity to Diversity