Biodiversiteit - meervoudige natuurwaarden

Meervoudige natuurwaarden

Ieder van ons waardeert en ervaart natuur op zijn eigen manier. De verschillen in onze waarden en belangen bepalen ons standpunt over natuur en daarmee onze dagelijkse praktijken. Voor dit brede spectrum aan waarden bestaat echter zelden erkenning en dit vormt een belemmering voor het behoud en het duurzame gebruik van natuur. De centrale vraag is: Hoe willen we dat 'de natuur van de toekomst' eruitziet? Hoe erkennen, verweven en overbruggen we verschillende waarden? Hoe kunnen we recht doen aan de behoeften van de mens en toch ruimte bieden aan de natuur?

De huidige strategieën om biodiversiteit te beschermen en het verlies ervan een halt toe te roepen zijn vooral gebaseerd op het afbakenen van beschermde natuurgebieden. Het wordt echter steeds duidelijker dat het niet genoeg is om natuur af te sluiten voor mensen als we voor 2050 de curve van het verlies aan biodiversiteit willen ombuigen. Dat vraagt om natuurinclusieve samenlevingen, die duurzaam gebruikmaken van land en zee.

Nature Futures Framework

De mensen in natuurinclusieve samenlevingen moeten tot handelen worden geïnspireerd en aangemoedigd. Dat vereist onder andere inzicht in de verschillende waarden die zij eropna houden. Er zijn felle debatten gaande over natuurbehoud: moet natuur worden behouden vanwege de intrinsieke waarde ervan of juist te gelde worden gemaakt, om zo het behoud ervan extra te stimuleren? Een recent Nature Futures Framework[1] suggereert dat er ten minste drie belangrijke waardeperspectieven zijn op basis waarvan mensen zich tot de natuur verhouden:

  1. Natuur voor de natuur, waarbij natuur waarde heeft in en op zichzelf en de nadruk ligt op de bescherming van niet-menselijke aspecten van de diversiteit en functies van natuur;
  2. Natuur voor de samenleving, waarbij de nadruk ligt op de voordelen en verschillende gebruiksmanieren die natuur de mens kan bieden, en die kunnen leiden tot optimalisatie van de verschillende manieren om natuur te gebruiken;
  3. Natuur als cultuur, waarbij mens en natuur in hun relatie een gezamenlijke ontwikkeling doormaken, waarbij deze relatie is verankerd in de identiteit en leefwijze van mensen.
Pereira, L.M., Davies, K.K., den Belder, E., Ferrier, S., Karlsson‐Vinkhuyzen, S., Kim, H., Kuiper, J.J., Okayasu, S., Palomo, M.G., Pereira, H.M., Peterson, G., et al. 2020. Developing multiscale and integrative nature–people scenarios using the Nature Futures Framework. People and Nature, 2(4), pp.1172-1195

Dit Framework biedt een richtsnoer om in beslissingen over natuur verschillende waarden mee te wegen. Dit verankeren we in een fundamentele filosofie die erkent dat: (1) er biofysische grenzen aan menselijk gebruik zijn die ecosystemen, en dus de natuur, aankunnen; en (2) dat een verscheidenheid aan menselijke behoeften en waarden in overweging moet worden genomen om milieu-, maatschappelijke en economische doelen te behalen op een manier die zowel rechtvaardig als duurzaam is.

Integratie van verschillende werelden en expertises

Om natuur vanuit verschillende invalshoeken te waarderen, integreert WUR expertise over land-, mariene en zoetwaterecosystemen met ecologische, maatschappelijke, economische en beleidsomgevingen. De integratie van deze verschillende werelden en expertises is een erkenning van het feit dat conventionele silo's, zoals tussen land-, zoetwater- en mariene ecosystemen, niet langer van toepassing zijn. De opwarming van de aarde is bijvoorbeeld een extreem belangrijke positieve feedbackloop tussen land en oceaan die wereldwijd een rol speelt. Stijgende temperaturen door activiteiten op het land hebben invloed op het vermogen van de oceaan om koolstof op te nemen en verergeren de impact van klimaatverandering op alle ecosystemen en de samenleving. Op een ander niveau zien we dat activiteiten die oorspronkelijk op het land plaatsvonden, zoals energie- en mineralenproductie, zich nu naar de oceaan verplaatsen en zo de concurrentie om het gebruik van deze gemeenschappelijke hulpbron opvoeren. Het is nodig om een integrale kennisbank op te bouwen om de kansen die deze mariene energie- en eiwittransities bieden te benutten, de land-zee-circulariteit te activeren en de risico's en onbedoelde gevolgen te minimaliseren, om te komen tot een evenwicht tussen duurzaam gebruik en het behoud van biodiversiteit.

1 Creating desirable futures for nature: the Nature Futures Framework. Pereira, et al. 2020 https://www.cabdirect.org/cabdirect/abstract/20203506544