Innovatiemiddag monitoring waterkwaliteit

Activiteit

Innovatiemiddag monitoring waterkwaliteit; ‘Versnellen? Eerst inspiratie!’

Deze kennisdeelbijeenkomst op Wageningen Campus geeft je een idee hoe nieuwe methoden bij kunnen dragen aan het ‘slimmer’ monitoren van de fysische, ecologische en chemische waterkwaliteit, en hoe optimaal gebruik van data mogelijk is. Lees hieronder het programma in grote lijnen en meld je aan.

Organisator Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Rijkswaterstaat Centrale Informatievoorziening, Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving, Planbureau voor de Leefomgeving, KWR, RIVM, STOWA, Deltares, Wageningen Environmental Research en Wageningen Marine Research
Datum

do 17 oktober 2019 12:15 tot 17:15

Locatie Orion, gebouwnummer 103
Bronland 1
103
6708WH Wageningen
0317 48 87 77

Ontwikkelingen in monitoring van de waterkwaliteit

Veel kennisinstellingen zijn actief op het gebied van innovatie in monitoring van de fysische, chemische en ecologische parameters voor de beoordeling van de waterkwaliteit. Medewerkers van deze kennisinstellingen kunnen nog beter op de hoogte zijn van de activiteiten van elders werkende collega’s. Ook liggen er kansen voor (een versnelling van) de implementatie van nieuwe monitoringstechnieken in de praktijk. De werelden van onderzoekers van onderzoeksinstituten en die van kennisspecialisten, beleidsmakers en -uitvoerders van overheidsorganisaties dichter bij elkaar brengen, kan aan dit alles een positieve bijdrage leveren. Daarom wordt gezamenlijk op 17 oktober een kennisdeelbijeenkomst georganiseerd voor professionals die actief zijn in innovatie met betrekking tot monitoring van de waterkwaliteit.

Je krijgt deze middag de gelegenheid om kennis te maken met diverse innovaties. De bijeenkomst biedt een inspirerende kijk op nieuwe technologietrends, de mogelijke toepassingen en de impact ervan.

Je krijgt een unieke kans om je contacten met onderzoekers, kennisspecialisten, beleidsmakers en -uitvoerders te versterken.

Het programma bestaat uit een plenaire aftrap, twee rondes met twee parallelsessies naar keuze en een afsluitend plenair paneldebat. In de twee rondes parallelsessies, die verschillende kennisorganisaties verzorgen, komen diverse innovaties via afwisselende werkvormen aan bod; pitches, presentaties, demonstraties, discussies etc.. Bij de ontvangst op 17 oktober bepaal je welke parallelsessies je wilt volgen.

De dagvoorzitter van de innovatiemiddag monitoring waterkwaliteit is Gert-Jan de Maagd.

Programma in grote lijnen

Wanneer Wat Wie
12.15-13.00 Ontvangst met inlooplunch
13.00-13.10 Welkom Jan Busstra, afdelingshoofd Marien en Internationaal Waterbeleid bij het ministerie van Infrastructuur en Waterbeheer
13.10-13.25 Inleiding ‘De kracht van monitoring maximaal benut !?’ Bioloog Arnold van Vliet, Wageningen University & Research
13.25-13.50 en 13.55-14.20 Eerste ronde van twee interactieve parallelsessies KWR, RIVM, STOWA, Deltares, Wageningen Environmental Research en Wageningen Marine Research
14.25-14.45 Netwerkpauze
14.50-15.15 en 15.20-15.45 Tweede ronde van twee interactieve parallelsessies KWR, RIVM, STOWA, Deltares, Wageningen Environmental Research en Wageningen Marine Research
15.45-16.30 Paneldebat • Jan Busstra, afdelingshoofd Marien en Internationaal Waterbeleid bij het ministerie van Infrastructuur en Waterbeheer
• Nanou Beekman - directeur Visserij en Landelijk gebied bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
• Martin Pastoors – Chief Science Officer bij de Pelagic Freezer-Trawler Association (PFA)
• Karl Blokland, secretaris-directeur Waterschap Vallei en Veluwe
16.30-17.15 Afsluitende netwerkborrel

Parallelsessies

De details van de invulling van de parallelsessies worden de komende periode door de deelnemende instituten nader ingevuld.

KWR

Rioolepidemiologie

Analyse van rioolwater heeft zich ontwikkelt tot een discipline die in beeld kan brengen hoe in een stad het gebruik van verdovende middelen, geneesmiddelen en blootstelling aan andere stoffen verloopt. De samenstelling van ons afvalwater reflecteert onze levensstijl en gezondheid, en vormt daarmee een spiegel van onze samenleving. De mogelijkheden van, en inzichten verkregen middels, rioolepidemiologie worden voorgesteld.

Door: Thomas ter Laak, KWR

Citizen Science

Burgers worden in toenemende mate betrokken bij onderzoeksprojecten in de watersector. KWR onderzoek laat zien dat citizen science niet alleen extra data over bijvoorbeeld de kwaliteit van (kraan)water oplevert, maar ook een positief effect heeft op het waterbewustzijn en op het vertrouwen van burgers in drinkwaterbedrijven en de kwaliteit van (kraan)water.

Door: Stijn Brouwer, KWR

RIVM

WaterSNIP: nutriënten meten met sensoren

Continue metingen van de waterkwaliteit geven inzicht in de bronnen en emissieroutes van nutriënten. Deze informatie is hard nodig om de juiste maatregelen op de juiste plek te krijgen, en de waterkwaliteitsdoelen te halen. We overtuigen je van de kracht van continue metingen, we laten de laatste ontwikkelingen zien van sensoren, en we zetten gezamenlijk de eerste aanzet voor een meetprotocol voor sensoren.

Door: Arno Hooijboer (RIVM) en Joachim Rozemeijer (Deltares)

STOWA

De STOWA verzorgt vier van elkaar verschillende sessies van 25 minuten waarin, na een gelijkluidende inleiding over de monitoringsopgaven van de waterschappen, vier verschillende monitoringsaspecten aan bod komen. In de sessies wordt ruim tijd ingeruimd voor interactie met de deelnemers. De vragen van waterbeheerders  kunnen daarbij scherper gemaakt worden, en suggesties kunnen gedaan worden voor nieuwe methodieken die ingezet kunnen gaan worden.

De monitoringsopgaven van de waterschappen zijn onder andere:

  • Het bepalen van de toestand en de trend in verloop van de waterkwaliteit, zowel voor ecologie als voor chemische stoffen. Hierbij kan worden getoetst aan normen;
  • Het stellen van een diagnose. Een dergelijke diagnose staat aan de basis van het definiëren van passende beleidsdoelen en het in beeld brengen van de meest effectieve en efficiënte beheermaatregelen;
  • Het vaststellen van de hygiënische kwaliteit van oppervlaktewater voor recreanten.

De STOWA voert de onderzoeken niet zelf uit. Voor het geven van een toelichting zullen personen van kennisinstellingen en adviesbureaus benaderd worden. De algemene introductie van elke sessie wordt verzorgd door Bas van der Wal van STOWA.

De bepaling van het ecologisch functioneren van oppervlaktewater. Kunnen DNA-technieken hierbij ingezet worden?

Bij de implementatie van de Kaderrichtlijn water is uitgegaan van de stand van de kennis en de technieken die beschikbaar waren een aantal decennia geleden. Inmiddels zijn er technieken beschikbaar die goedkoper, sneller en beter een indruk kunnen geven van de ecologische toestand, in relatie tot de factoren die die toestand bepalen (de ‘drukken’). De waterschappen financieren onderzoek waarbij DNA-technieken worden ingezet worden om het ecosysteem functioneren te bepalen.

Door: Sebastiaan Schep, Witteveen+Bos

Het bepalen van de kwaliteit van zwem- en recreatiewater volgens een nieuw protocol, waarbij DNA-technieken worden ingezet.

De huidige wijze van het bepalen van de zwemwaterkwaliteit is gebaseerd op protocollen die al vele jaren oud zijn. De methodiek is omslachtig en tijdrovend en er zijn vragen over de betrouwbaarheid. De STOWA heeft een alternatief protocol opgesteld voor het bepalen van het risico op het voorkomen van toxines van blauwalgen. Hierbij wordt o.a. DNA geanalyseerd.

Door: Edwin Kardinaal, Bureau Waardenburg

Het bepalen van het ecologisch risico door de aanwezigheid van microverontreinigingen met de Ecologische sleutelfactor toxiciteit.

De wet ondersteunt het van stof tot stof toetsen van een aangetroffen concentratie aan een norm. In oppervlaktewater komen 150.000 stoffen voor. Die kunnen nooit allemaal genormeerd worden. Het is daarom nodig om ook op een andere wijze de risico’s in beeld te brengen. Met de Ecologische sleutelfactor toxiciteit is het mogelijk de totale ‘toxische druk’, veroorzaakt door de combinatie van het totaal aantal gemeten of gemodelleerde stoffen te bepalen. In een ander spoor wordt met bio-assays de werkelijke giftigheid bepaald.

Door: Jappe Beekman, RIVM

Het bepalen van de herkomst van sediment in stromende wateren.

Sediment hoopt zich op in langzaam stromende wateren. Dat leidt in een aantal gevallen tot problemen voor de ecologie. De waterbeheerders zijn op zoek naar de meest effectieve manier om sediment buiten de beek te houden. In het project ‘grip op slib’ wordt onderzocht wat de herkomst van zich ophopend sediment is.

Door: Gerlinde Roskam, Deltares

Deltares

Innovatieve waterkwaliteitsmonitoringstechnieken

In deze parallelsessie wordt aandacht besteed aan drie innovatieve waterkwaliteitsmonitoringstechnieken.

Gedurende een dynamische, interactieve sessie willen we drie onderwerpen bediscussiëren;

  1. Citizen Science & communities voor monitoring
  2. Innovaties in DNA technieken voor monitoring waterkwaliteit
  3. Real time platforms voor waterkwaliteit

Door: Bas van der Zaan, Hilde Passier, Miguel Dionisio Pires en Fredericke Hannes

Wageningen Environmental Research

Quick Scan Macrofauna (QSM-)methode in de praktijk

Waterbeheerders zijn op zoek naar nieuwe, kosteneffectieve, ruimtelijk dekkende, diagnostische benaderingen om oppervlaktewateren te beoordelen en diagnosticeren. Vanwege de hoge kosten en het gebrek aan diagnostische waarde wordt de standaard KRW monitoring onvoldoende geschikt bevonden. Een innovatieve methode die beter aansluit bij de doelen, is de Quick Scan Macrofauna (QSM) methode. Door kleinere monsters te nemen en deze te determineren ‘op het oog’ hoogst zichtbare taxonomische niveau kunnen 85% van de kosten worden bespaard (Keizer et al., 2013). Met de QSM methode is het mogelijk een ruimtelijk meer representatief beeld te krijgen van de huidige ecologische toestand, en op hoofdlijnen een diagnose te stellen van de belangrijkste sleutelfactoren waarop maatregelen kunnen worden geënt. Met de Strijper Aa als voorbeeld laten we zien hoe de QSM-methode in de praktijk werkt.

Door: Piet Verdonschot en Tom Vermeer

Slimme ecologische monitoring van oppervlaktewater voor meerdere beleidsdoelen

Voor verschillende beleidsdoeleinden wordt ecologische monitoring van oppervlaktewater uitgevoerd, bijvoorbeeld rapportages voor de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW), rapportages voor de Habitatrichtlijn en risicobeoordeling van bestrijdingsmiddelen ten behoeve van de Nota’s Duurzame Gewasbescherming. In een discussiepresentatie wordt nader ingegaan op hoe de gegevens van ecologische monitoring kunnen worden gebruikt voor deze verschillende doeleinden en wat daarvoor de vereisten zijn. De geschetste aanpak is efficiënter en leidt tot een reductie van de kosten ten opzichte van een aparte benadering per beleidsdoel.

Door: Gertie Arts

Wageningen Marine Research

Innovatie in soortidentificatie: eDNA

De ontwikkeling van Environmental DNA (eDNA) als meettechniek heeft de afgelopen jaren een vlucht genomen, en wordt steeds meer pilotmatig toegepast in milieuonderzoek en -monitoring. Het grote voordeel van deze techniek is dat het snel een grote hoeveelheid aan soorten in een monster kan detecteren, waaronder soorten die vaak vanwege complexiteit of gebrek aan kennis achterwege worden gelaten. Wat zijn de huidige mogelijkheden van de eDNA techniek, en welke mogelijkheden zijn er in de nabije toekomst?

Door: Martine van den Heuvel-Greve

Innovatie in microplastic onderzoek; microvezels

In onderzoek naar de aanwezigheid van microplastics in het milieu en voedingsmiddelen vormen microvezels regelmatig de hoofdmoot van de totale hoeveelheid gevonden deeltjes. Het is aangetoond dat deze vezels in huisstof aanwezig zijn, waardoor monsters in een laboratorium eenvoudig verontreinigd worden. Gerapporteerde resultaten met betrekking tot microvezels zijn hierdoor waarschijnlijk overschattingen, of onderzoekers kiezen ervoor om microvezels buiten beschouwing te laten. Hoe groot is eigenlijk de behoefte aan speciale onderzoeksmethoden gericht op microvezels?

Door: Edwin Foekema

Augmented reality; meten en simuleren verspreiding grote dieren in het wild

Het nauwkeurig in kaart brengen van de verspreiding van dieren in het wild is een logistieke uitdaging, ook in de Noordzee en de Waddenzee. Vaak kan maar een deel van het gebied bemonsterd worden. Door  gebruik van satellietbeelden of luchtfoto’s, en de inzet van de nieuwste ‘machine learning’ technieken zou het nu wél mogelijk moeten zijn om computers door grote hoeveelheden foto’s te laten struinen; op zoek naar zeezoogdieren. Wanneer daarnaast ook gedetailleerde gegevens beschikbaar zijn van gezenderde dieren, kunnen modellen de luchtfoto’s tot leven brengen, en de verspreiding én beweging van alle dieren in de populatie simuleren.

Door: Geert Aarts

Fully Documented Fisheries

‘Fully Documented Fisheries’ is het principe waarbij activiteiten en vangsten van een visserij volledig gedocumenteerd worden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een computergestuurd videoregistratiesysteem om de verschillende vangstfracties per soort, zowel aanvoer als discards, te kunnen vastleggen. Omdat geen directe inzet van personeel aan boord nodig is, kan op een kostenefficiënte manier vangstdata aan boord van vissersschepen geregistreerd worden.  

Door: Edwin van Helmond

Partners

LNV_Logo-4096x1680.png
I&W.png

Ministerie_van_Economische_Zaken_en_Klimaat_Logo.png
logo-RWS-ministerie-IW-witte-achtergrond.png

Planbureau voor de leefomgeving

KWR

RIVM.jpg

STOWA.jpg

Deltares

WUR