Niet-spreidend Rift Valley fever virus

Promotie

Niet-spreidend Rift Valley fever virus: een potent en flexibel vaccinplatform

Op 13 oktober 2015 verdedigt Nadia Oreshkova in Utrecht haar proefschrift getiteld 'Nonspreading Rift Valley fever virus: A potent and flexible vaccine platform' over haar onderzoek naar een vaccin voor Rift Valley fever, grotendeels uitgevoerd bij Central Veterinary Institute (CVI), onderdeel van Wageningen UR.

Promovendus Nadia Dimitrova Oreshkova
Promotor prof.dr. RJM (Rob) Moormann PhD
Copromotor prof.dr. JA (Jeroen) Kortekaas
Organisatie Utrecht University
Datum

di 13 oktober 2015 12:45 tot 13:45

Locatie Academiegebouw, Domplein 29, 3512 JE Utrecht
Zaal/kamer Senaatszaal

Rift Valley fever (RVF) komt momenteel voor op het Afrikaanse continent, het Arabisch Schiereiland en diverse eilanden gelegen voor de kust van Zuidelijk Afrika, waaronder Madagaskar. RVF wordt veroorzaakt door Rift Valley fever virus (RVFV) waarvoor zowel mensen als herkauwers gevoelig zijn. Uitbraken van Rift Valley fever hebben een grote impact op de dierhouderijsectoren en aanverwante sectoren in de getroffen regio’s, met ernstige socio-economische gevolgen. Globalisatie, klimaatverandering en de wereldwijde aanwezigheid van muggen die potentiële vectoren voor het virus kunnen zijn, vormen een groot risico voor verdere verspreiding van het virus naar nieuwe gebieden. Het is daarom noodzakelijk dat er een veilig, effectief en betaalbaar vaccin beschikbaar komt voor zowel de gebieden waar het virus momenteel circuleert, als de gebieden waar het virus in de toekomst geïntroduceerd zou kunnen worden.

In haar proefschrift beschrijft Oreshkova de ontwikkeling van een krachtig vaccin, gebaseerd op een niet-spreidende variant van RVFV, afgekort als NSR. NSR-deeltjes kunnen zichzelf niet vermenigvuldigen, daardoor niet verspreiden, en zijn dus intrinsiek veilig. Een enkelvoudige NSR vaccinatie bleek zeer effectief om schapen tegen een RVFV-infectie te beschermen.

Naast het ontwikkelen van een RVFV vaccin was het doel van het onderzoek van Oreshkova om een NSR-gebaseerd vector platform te ontwikkelen dat gebruikt kan worden voor het produceren van vaccins tegen luchtweginfecties. NSR deeltjes werden verondersteld zeer geschikt te zijn voor deze toepassing aangezien het RVFV zeer infectieus is wanneer het via de luchtwegen wordt toegediend. Omdat veel ziekteverwekkers via de luchtwegen het lichaam binnentreden, zijn vaccins die in staat zijn om lokale immuniteit in de luchtwegen te ontwikkelen uitermate waardevol. Een NSR-gebaseerd vaccin bleek zeer effectief te zijn in het beschermen van muizen tegen een dodelijke dosis influenza virus. Hiermee toonde Oreshkova aan dat dit vaccin inderdaad goed via de luchtwegen kan worden toegediend.

Tijdens het onderzoek naar de werking van het NSR-vaccin viel op dat er een krachtige cellulaire immuniteit wordt opgebouwd. Zo’n type immune response is heel belangrijk bij het opruimen van ziekteverwekkers, maar ook van tumoren. Om deze reden werd onderzocht of het NSR systeem ook gebruikt kan worden voor het bestrijden van tumoren in een muizenmodel. Uit het onderzoek bleek dat het NSR-gebaseerde vaccin daadwerkelijk de tumorgroei reduceerde en in enkele gevallen tumoren geheel deed verdwijnen. Hiermee werd de potentie van het NSR-platform voor kankertherapie aangetoond.

Om meer inzicht te verkrijgen in de moleculaire basis van de effectiviteit van NSR vaccins, bestudeerde Oreshkova de interactie tussen NSR partikels en dendritische cellen (deze cellen spelen een belangrijke rol in de eerste reactie van het immuunsysteem op indringers). Tijdens dit onderzoek bleek dat niet alleen NSR-geïnfecteerde dendritische cellen, maar ook de niet-geïnfecteerde, zogenaamde “bystander”-dendritische cellen, een belangrijke rol spelen in de door NSR opgewekte immuniteit.