Achtergrond hoog-pathogene aviaire influenza subtype H5N8 uitbraken

Vogelpest of hoog-pathogene aviaire influenza (HPAI), is een besmettelijke virusziekte die zo nu en dan bij gehouden pluimvee (legkippen, vleeskuikens, kalkoenen, eenden) en andere vogelsoorten wordt aangetoond. Een infectie met HPAI virus leidt tot ernstige ziekteverschijnselen en veelal massale sterfte in het geval van kippen, kalkoenen en vleeskuikens. Echter eenden en wilde watervogels kunnen besmet zijn met HPAI virus zonder ernstige ziekteverschijnselen.

HPAI subtype H5N8 uitbraken in de wereld

De oorsprong van het HPAI subtype H5N8 virus ligt zeer waarschijnlijk in China, waar al in 2009-2010 het virus werd geïsoleerd in het kader van een monitoringsprogramma bij klaarblijkelijk gezonde eenden op markten met levend pluimvee (Zhao et al., 2013). Pathogeniteitsonderzoek liet zien dat het virus hoog virulent was voor kippen, maar mild tot matig virulent voor wilde eenden.

Phylogenetisch onderzoek gaf aan dat het virus het product was van verschillende reassortment gebeurtenissen: het erfelijke materiaal (RNA) van het virus bestaat uit segmenten afkomstig van andere influenza virussen. De ruggengraat van het HPAI subtype H5N8 wordt gevormd door delen van het Aziatische HPAI subtype H5N1 dat al vanaf 1997 circuleert in China en zich vanaf 2004 sterk heeft verspreid naar Zuidoost Azië, het Midden-Oosten, delen van Afrika en ook naar Europa.

Het H5N1 heeft volgens de meest recente gegevens van de Wereld Gezondheidsorganisatie (27 juli 2014) in 16 landen bij 667 mensen een infectie veroorzaakt, waarbij uiteindelijk 393 mensen zijn overleden (bron: WHO)

Vanaf januari 2014 spreidde het HPAI subtype H5N8 virus zeer snel in Zuid-Korea, in het begin met name bij gehouden eenden. Ten tijde van de eerste uitbraken bij gehouden eenden werden er in de buurt van de uitbraakbedrijven een grote hoeveelheid dode Baikal teals (Anas formosa) – een migrerende eenden soort - gevonden en werd de hypothese geopperd dat de infectie met de migrerende eenden zou zijn gebracht (het is niet uit te sluiten dat het een spill-over is geweest de andere kant op: wilde eenden zijn besmet geraakt door een massale circulatie van het virus onder gehouden pluimvee). Genetische sequentie analyse gaf aan dat isolaten van geïnfecteerde gehouden eenden in Zuid-Korea en van dode Baikal teals uit de omgeving sterk overeenkwamen met de eerdere Chinese isolaten (Lee et al., 2014), waarbij werd aangegeven dat de isolaten van het HPAI subtype H5N8 in Zuid Korea een product is van reassortment van A/duck/Jiangsu/k1203/2010 (H5N8) en andere aviaire influenza virus subtypen die co-circuleren in vogels in Oost Azië gedurende 2009-2012 (Gu et al., 2013).  

In de zomer en tot in september 2014 werden er uitbraken gemeld in Zuid-Korea van het HPAI subtype H5N8 bij gehouden pluimvee. Kang et al. (2014) toonden zeer recent in pathogeniteitsonderzoek met verschillende HPAI subtype H5N8 virussen aan dat het virus matig virulent was in infectieproeven met wilde eenden (Anas platyrhynchos) en Baikal teals (Anas formosa): geen sterfte en geen ernstige ziekte. Virus replicatie en virusuitscheiding was hoger in H5N8-geinfecteerde eenden dan in H5N1-geinfecteerde eenden ((Anas platyrhynchos). Gedomesticeerde eenden (Pekin eend) werden wel ernstig ziek en sommige dieren stierven.

Recent Phylogenetisch onderzoek van HPAI subtype H5H8 virussen geïsoleerd bij geïnfecteerd pluimvee en verkregen van wilde vogels in 2014 in Zuid Korea geeft aan dat migrerende vogels een sleutelrol gespeeld hebben bij de introductie en verspreiding van het virus bij de beginfase van de 2014 uitbraak (Jeong et al., 2014).

Half april 2014 werd het HPAI subtype H5N8 virus aangetoond op een bedrijf met gehouden kippen in Japan, waar alarm werd geslagen nadat er sterk stijgende uitval was geconstateerd. Hypothese van insleep: migrerende watervogels vanuit Zuid-Korea. Deze uitbraak was snel onder controle.         

Begin november 2014 werden in het kader van monitoring fecale monsters van migrerende Bewick toendra zwanen (Cygnus columbianus bewickii) in Japan getest, deze bleken positief te zijn voor HPAI subtype H5N8. Bewick zwanen worden gewoonlijk gevonden in de Palaearctische habitat zone, zoals in Azië, Europa, Noord Afrika en het Arabische schiereiland. Deze zwaan broedt in Siberië en vliegt in September naar de overwinteringsgebieden, waaronder de Britse eilanden, Denemarken en Nederland (bron: http://www.animalspot.net/tundra-swan.html#Sub-species).

Eind oktober 2014 meldde China verschillende positieve HPAI subtype H5N8 virus isolaten in monsters verkregen voor monitoringsdoeleinden (ProMed, 2014).

Op 6 november 2014 meldde Duitsland een uitbraak van HPAI subtype H5N8 in kalkoenen. In één van in totaal 5 stallen op een vleeskalkoenbedrijf trad een exponentieel stijgende uitval op waarna alarm werd geslagen. Genetisch onderzoek van het virus door het Duitse Friedrich Loeffler Instituut gaf aan dat dit H5N8 virus een grote mate van overeenkomst vertoont met virussen die zijn geïsoleerd in Zuid-Korea, China en Japan eerder in 2014.

Referenties

Gu M, Zhao G, Zhao K, Zhong L, Huang J, Wan H, et al. Novel variants of clade 2.3.4 highly pathogenic avian influenza A(H5N1) viruses, China. Emerg Infect Dis. 2013;19:2021-2024.

http://dx.doi.org/10.3201/eid1912.130340.

Jeong J, Kang H-M, Lee E-K, Song B-M, et al. Highly pathogenic avian influenza virus (H5N8) in domestic poultry and its relationship with migratory birds in South Korea during 2014. Vet Microbiol 2014; 173: 249-257. http://dx.doi.org/10.1016/j.vetmic.2014.08.002

Kang HM, Lee EK, Song BM, Jeong J, Choi JG, et al. Novel reassortant influenza A(H5N8) viruses among domestic and wild ducks, South Korea. Emerg Infect Dis. ahead of print, February 2015 [accessed 16 Nov 2014) http://dx.doi.org/10.3201/eid2102.141268

Lee YJ, Kang HM, Lee EK, Song BM, Jeong J, Kwon YK, et al. Novel reassortant influenza A(H5N8) viruses, South Korea, 2014. Emerg Infect Dis 2014; 20(6): 1087-1089. http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/20/6/14-0233_article

ProMED-mail. Avian influenza (78): China, poultry, HPAI H5N3, H5N8, H5N1, OIE. ProMED-mail 2014; 26 Oct: 20141026.2898069 http://www.promedmail.org. Accessed 16 November 2014.

Zhao K, Gu M, Zhong L, Duan Z, Zhang Y, Zhu Y, et al. Characterization of 3 H5N5 and one H5N8 highly pathogenic avian influenza viruses in China. Vet Microbiol. 2013; 163(3-4):351-7. http://dx.doi.org/10.1016/j.vetmic.2012.12.025