Afrika gaat voor zichzelf beginnen

Project

Afrika gaat voor zichzelf beginnen

‘Steeds meer jonge Afrikanen zeggen: laat mij het zelf doen. Dat spreekt mij aan’, zegt Bram Huijsman. Twee jaar geleden was hij één van de initiatiefnemers van de Africa Agribusiness Academy, die kleine en middelgrote (MKB) ondernemers in de landbouwsector stimuleert om te groeien.

In de afgelopen periode is bewezen dat de Africa Agribusiness Academy een gat in de markt vult. ‘De Academy maakt veel energie los’, zegt Huijsman. ‘Het werkt en er ligt nu een strategie om uit te breiden naar 15 landen.’ De Academy begon in Oost Afrika met 17 succesvolle ondernemers. ‘Niet zozeer de boer, maar de schil van ondernemers eromheen die de kleine boer met de markt verbindt. Er is een platform opgezet om elkaar te ontmoeten, te netwerken en kennis te delen. We kijken daarbij bijvoorbeeld naar de businessplannen van de ondernemers. Als tegenprestatie coachen deze ondernemers weer andere ondernemers met het maken van goede businessplannen. Dat is cruciaal, ondernemers helpen elkaar om betere ondernemers te worden. Zo vervullen zij een voortrekkersrol in het stimuleren van de lokale economie.’

Het wereldvoedselvraagstuk is in Afrika gebaat bij een landbouwsector die marktgerichter gaat werken. ‘De Academy moet zich als een olievlek over het continent verspreiden. Daarmee hopen we uiteindelijk een flink deel van de 40 miljoen boeren te helpen om een afzetmarkt te verkrijgen.’ Wageningen UR heeft volgens Huijsman de kennis om zo’n proces te begeleiden. ‘We weten veel van landbouw, werken nauw samen met tientallen partners in Afrika en zijn praktijkgericht.’

De start van de Academy werd mogelijk gemaakt door gevers die intensief bij het project werden betrokken. Er is een heel menu, zoals het sponsoren van seminars, workshops, stages, opleidingstrajecten en het opzetten van een kenniscentrum. ‘Voor het Nederlandse bedrijfsleven is dit een prachtkans om relaties op te bouwen in Afrika.’

Dr. Ir. Bram Huijsman, Director International programmes
Dr. Ir. Bram Huijsman, Director International programmes

Lees meer over het doel van de Afrika Agribusiness Academy

Huijsman is zichtbaar opgetogen over het initiatief van de Africa Agribusiness Academy. ‘We kijken niet zozeer naar de boer die zich richt op de lokale markt, maar naar de schil van ondernemers eromheen. De Academy begint met 15 succesvolle Afrikaanse ondernemers. Samen met hen, Wageningen UR en andere kennisinstellingen ontwikkelen we een actieplan. Er komt een kenniscentrum en we geven volop de gelegenheid om te netwerken. Bijvoorbeeld met CEO’s van Nederlandse bedrijven. Als tegenprestatie moeten deze 15 kleine ondernemers gaan coachen. Dat is cruciaal. Jarenlang is geprobeerd de kleine boeren vooruit te krijgen, nu gaan de ondernemers eromheen een voortrekkersrol vervullen.’

Over de link met het voedselprobleem zegt Huijsman: ‘De bedoeling is dat deze aanpak zich als een olievlek over Afrika gaat verspreiden en dat we daarmee uiteindelijk voor een flink deel van de 80 miljoen kleine boeren in Afrika een afzetmarkt helpen creëren. Dat is de sleutel tot succes.’ Wageningen UR heeft volgens hem de kennis in huis om zo’n proces te begeleiden. ‘Wij zijn gewend om theorie en praktijk te combineren, weten alles van landbouw en hebben een nauwe samenwerking met tientallen partners in Afrika.’

Er zijn tal van manieren waarop gevers kunnen bijdragen, met geld of door een activiteit voor hun rekening te nemen. Huijsman: ‘Er is een heel menu. Zoals het sponsoren van stages en opleidingstrajecten. Wij verwachten ook van ultinationals dat zij hun bedrijf openstellen voor jonge Afrikaanse ondernemers. Ik nodig iedereen uit om mee te doen. Niet kijken, maar zelf meedoen.

Projectomschrijving

Bram Huijsman: ‘De Africa Agribusiness Academy (AAA) heeft drie activiteiten:

Ondernemersnetwerk

Het individu staat in onze aanpak centraal. Midden en klein bedrijf (MKB) betekent in de Afrikaanse context dat je van een bedrijfje met 2 of 3 werknemers doorontwikkelt naar een lokaal bedrijf met 10 mensen. Wij hebben nu 17 ondernemers bereid gevonden als founding fathers op te treden. Deze ‘champions’ zijn mannen en vrouwen die succesvol zijn als ondernemer, ze opereren op provinciaal niveau. Zij hebben een leidende rol in de Academy en gaan de lokale ondernemers coachen. Wij creëren met hen een platform waarin MKB-ondernemers elkaar tegenkomen.

Wij zorgen dat iedereen profijt heeft van de Academy. Ondernemers gaan niet investeren als ze er zelf geen belang bij hebben. De ‘champions’ worden door ons in contact gebracht met Afrikaanse en Europese CEO’s. Ook brengen we ze in contact met kennis van Wageningen UR en de Sokoine University of Arusha, dat is voor hun van belang vanwege innovatieprocessen. Ten derde brengen wij ze in contact met banken. We maken een platform waarin je informatie kunt inwinnen, innovatieprocessen bekijken, een bedrijfsdoorlichting vragen. Als tegenprestatie verwachten wij van de champions dat ze met kleine lokale ondernemers kennis en ervaringen delen en coachen naar een groei van 10-15 medewerkers. Niet eenmalig, maar permanent.

Het doel voor eind 2011 is het opzetten van de Academy voor ondernemers uit Oeganda, Tanzania en Kenia. We hebben als startplek gekozen voor Arusha, in een gebied met actieve land- en tuinbouw.

Resource Centre

De vraag is wat een Afrikaanse ondernemer succesvol maakt. Een Afrikaanse ondernemer is anders dan een Aziatische of een Europese ondernemer. Dus je moet echt kijken naar Afrikaans ondernemerschap. We gaan geen westers model naar binnen brengen. Wat werkt en wat niet kan alleen een ondernemer vertellen. We zullen op basis van goede voorbeelden casussen maken, alle kennis die we zo opbouwen verzamelen we in het Resource Centre. Het Resource Centre wordt voor een groot deel virtueel, iedereen kan daar kennis uit trekken. Dat willen we koppelen aan Wageningen UR en Sokoine University. Daarmee kan onderzoek gedaan worden naar ondernemerschap. Dat is ook wetenschappelijk interessant voor bijvoorbeeld psychologen, sociologen, gedragswetenschappers of economen.

Training en opleiding

Met het materiaal van de casussen willen we trainingen en opleidingen bieden. Workshops, maar op termijn ook een echte Afrikaanse MBA, gebaseerd op casuïstiek uit Afrika. Het idee klinkt simpel, maar het is echt nog niet gedaan. Er worden veel MBA’s gegeven, maar die richten zich op managers, niet op ondernemers en ze zijn op Westerse concepten gebaseerd. Daarom beginnen we met die 17 champions, daar zetten we een aantal kenniswerkers omheen. Het moet een dynamische academie worden van een groeiende groep ondernemers.’

Slide activiteiten Africa Agribusiness Academy

Resultaat

Wat is het effect van dit project op de voedselproductie?

Bram Huijsman: ‘Van de 1 miljard mensen die te weinig voedsel hebben, woont een groot deel in Afrika. Er zijn in Afrika 80 miljoen kleine boeren die veel minder voedsel produceren dan mogelijk is. En het is haast niet voor te stellen, maar veel boeren in Afrika lijden zelf honger. Als je in staat bent om rurale economische ontwikkeling in Afrika tot stand te brengen, dan pak je ook het voedselprobleem aan.’

Wat kan dit project maatschappelijk betekenen?

Bram Huijsman: ‘We willen aantonen dat Afrikanen vanuit hun eigen kracht en zonder hulp van de overheid echte ondernemers kunnen worden. Daarmee kun je de agrifood sector van binnenuit en dus duurzaam ontwikkelen. Deze Academy gaat ook veel unieke kennis over Afrikaans ondernemerschap bij elkaar brengen en die kennis stellen we aan iedereen beschikbaar.’

Historie

Wat ging er aan dit project vooraf?

Bram Huijsman: ‘De Academy is een initiatief van de Wageningen Ambassadors, een groep vooraanstaande alumni van Wageningen University. Zij hebben oud Unilever topman Hans Eenhoorn, lid van de Hunger Tasforce die Kofi Annan heeft geadviseerd, uitgenodigd om als Associate Professor aan Wageningen University naar Voedselzekerheid en Ondernemerschap in Afrika te kijken. Twee jaar later kwam hij met een reeks adviezen en zo is het balletje gaan rollen. Toen is samen met de Wageningen Ambassadors het idee ontstaan om met lokale ondernemers aan de slag te gaan. De stuwende kracht vanuit de Ambassadors is Piet Heemskerk, oud topman van Heineken en iemand met veel Afrika ervaring. En we hebben een sterke lokale partner gezocht, dat is de gerenommeerde Sokoine University in Tanzania geworden.

Ontwikkelingssamenwerking via de overheid heeft vaak een negatieve rol gespeeld in de ontwikkeling van lokaal ondernemerschap, dat wordt langzamerhand duidelijk. In Afrika is er een soort kleilaag, een beperking die mensen tegenkomen als ze ondernemer willen worden. De Afrikaanse overheid is een dempende factor, zij is erg gericht op het binnenhalen van ontwikkelingsgeld en heeft geen aandacht voor ondernemers behalve als ze succesvol zijn om een graantje mee te pikken van de winst. Aan de andere kant is er de familie, als iemand succesvol is moet hij de hele familie onderhouden. Daaruit ontstaat een soort mindset waarin ondernemerschap moeilijk van de grond komt.’

Wie is Bram Huijsman?

‘Ik werk al 30 jaar in de internationale samenwerking. In 2002 kwam ik naar Wageningen als directeur van Wageningen International en sinds kort ben ik manager internationale programma’s van de Social Sciences Group van Wageningen UR.

Ik ben als zoon van een tuinder in het Westland opgegroeid. De Westlandse tuinbouw is een innovatieve sector die nooit bij een ministerie langs komt, die regelen het zelf wel. Daar word ik warm van. In Azië zie ik precies hetzelfde. Dat type ondernemerschap heb je nodig voor de ontwikkeling van de landbouw. In Afrika kunnen ze fietsen en auto’s prima repareren, maar ze kunnen van die kleine shop niet iets groters maken.

Veel mensen die in Afrika hebben gewerkt laten de moed zakken, maar ik ben optimistisch, ik zie veel dynamiek. Jonge Afrikanen willen écht af van dat beeld van die vrouw met een bos brandhout op haar hoofd en ze willen het nu zelf doen. Dat is nieuw.’

De kracht van Wageningen UR

Waarom kan juist Wageningen een belangrijke rol spelen bij de oplossing?

Bram Huijsman: ‘Wageningen UR kijkt naar wat wetenschap doet voor de praktijk. We zijn een onderzoeksinstituut en universiteit die met beide benen in de maatschappelijke ontwikkeling staan, we willen dat er ook iets gebeurt met onze kennis. Het is capacity building, het linken van kennis aan innovatie. Het Wageningen UR Centre for Development Innovation (CDI) heeft zich hierin gespecialiseerd. Hans Nijhoff - senior staf medewerker van CDI - is co-manager van het project.

Onze relaties met de agribusiness sector zijn van oudsher sterk. De betrokkenheid van de Wageningen Ambassadors, waarin heel veel sectoren uit de maatschappij zijn vertegenwoordigd, maakt dat we hele korte lijnen hebben en uit veel verschillende kennisbronnen kunnen putten. Wageningen UR wordt door Afrikaanse kennisinstellingen en overheden gezien als toonaangevend en we hebben tientallen samenwerkingspartners verspreid over Afrikaanse landen.’

Wie zijn de partners in dit project?

Bram Huijsman: ‘Dit is een project dat van meet af aan wordt opgezet met partnerorganisaties in Afrika. Met de Sokoine University in Tanzania bijvoorbeeld, een gerenommeerde landbouwuniversiteit. En met de Rabobank, die heeft een retailbank met een aantal kantoren in Tanzania gekocht en willen daar een decentrale landbouwbank van gaan maken. Ze zijn ontzettend geïnteresseerd om mee te doen. Toonaangevende instellingen als AGRA (Alliance for a Green Revolution in Africa) onder voorzitterschap van Kofi Annan onderschrijven onze aanpak en zijn behulpzaam. De Academy krijgt een bestuur dat volledig Afrikaans wordt. Dat bestaat voor minimaal 50% uit ondernemers en minimaal een kwart uit vrouwen. Die moeten het gaan dragen.’

Stand van zaken

Wat is er tot nu toe in het project gebeurd?

De opstartfase loopt tot eind 2011. Met geld en hulp van de Nederlandse bedrijven Nutreco, Rabobank en Rijk-Zwaan, het Afrikaanse telecombedrijf Econet Wireless en DGIS zijn de eerste activiteiten van de opstartfase uitgevoerd. In mei 2010 heeft er in Arusha een kick-off workshop plaatsgehad, die heeft geleid tot commitment van 17 Afrikaanse ondernemers.

In november was de tweede bijeenkomst in Dar es Salaam, waarop het businessplan is vastgesteld en de Africa Agribusiness Academy daadwerkelijk is opgericht. We hebben toen met onze ‘champions’ drie focusgroepen gevormd, aan iedere groep worden 15 lokale ondernemers toegevoegd. Zo bereiken we 45 MKB-ondernemers die in een volgende ronde naar verwachting ieder drie nieuwe ondernemers inbrengen.

In maart 2011 zullen de Afrikaanse partners naar Wageningen komen om getraind te worden in leidinggevende vaardigheden, bedrijven te bezoeken en een stageprogramma op te zetten.

Terug naar alle projecten over wereldvoedselvraagstukken