Verminderen van stof

Boerenadvies: Verminderen van stof

In lucht zitten, hoe schoon ook, altijd kleine, vaste en vloeibare deeltjes, ook wel stof genoemd. In relatie tot de gezondheid van mensen wordt vaak gesproken over ‘fijn stof’. Stofdeeltjes in de lucht van varkensstallen bevatten doorgaans diverse stoffen die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van de varkenshouder.

De stof wordt ook wel ‘Particulate Matter’ (PM) genoemd. De deeltjes met een diameter kleiner dan 10 μm (een honderdste millimeter)  zijn in staat diep in de luchtwegen van mens en dier door te dringen en kunnen de gezondheid schaden. Zowel bij de sector als de overheid bestaat de wens om de concentraties van stalstof in de lucht te verlagen door het ontstaan van stof bij de bron tegen te gaan. 

Stofveroorzakers

In de stal wordt stof veroorzaakt door drie bronnen:

1. Voer

Stof afkomstig van de dieren bestaat vooral uit huidschilfers en is niet te voorkomen. Wel veroorzaken gladde, kortharige varkens minder huidstof dan ruwe, langharige.

2. Mest

Gedroogde mest is een bron van endotoxinen. Hokbevuiling veroorzaakt daardoor veel stof. Hokbevuiling wordt vaak veroorzaakt door klimaat. Het is verder van belang dat mest snel in de kelder verdwijnt

3. Varkens

Stof afkomstig van de dieren bestaat vooral uit huidschilfers en is niet te voorkomen. Wel veroorzaken gladde, kortharige varkens minder huidstof dan ruwe, langharige.

Alle drie de veroorzakers hebben ze een gelijk aandeel in de hoeveelheid stof in de stallucht. Dit blijkt uit  eerder onderzoek van Wageningen UR (rapport 654).

Stofontwikkeling beperken voor techniek

In december 2012 is er vanuit Wageningen UR een rapport (654) opgeleverd over de werking van verschillende technische methoden om stof te reduceren in de varkensstal. Uit het onderzoek bleek dat een olienippel in het hok de hoeveelheid stof in de stallucht gemiddeld met 62% vermindert. De jaarlijkse kosten hiervan zijn €5,30 per vleesvarkensplaats. Een andere methode is ionisatie. Hierbij krijgt het stof een elektrische lading, waardoor het zich hecht aan plafonds en wanden. Hierdoor daalt de hoeveelheid stof in de stallucht met 36%. De jaarlijkse kosten zijn ruim €3 per plaats per jaar. Filteren van stallucht is ook mogelijk. Door de inhoud van de afdeling circa tien keer per uur te filteren is in het onderzoek van WUR 25% minder stof gemeten. De kosten voor dit systeem zijn ruim €7 per plaats per jaar. Door het toepassen van een van deze systemen komen er minder longafwijkingen voor bij de varkens.

Er zijn mogelijkheden om het stofgehalte in de varkensstallen te verlagen. Maar een stofvrije omgeving is met de huidige kennis niet te bereiken. Reductie aan de bron en persoonlijke beschermingsmiddelen bieden de beste bescherming.

Stofbelasting van verschillende handelingen

Uit onderzoek van Stigas over de stofbelasting van verschillende werkzaamheden blijkt dat handelingen aan individuele dieren hoog score in de stofbelasting. Ook het handmatig voeren van varkens en het schoonspuiten van een afdeling met een hogedrukreiniger score hoog in stofbelasting. Het Stigas adviseert om persoonlijke beschermingsmiddelen te gebruiken met minimaal een P2-filter, al dan niet met een koolstoffilter om onder meer ammoniak uit de lucht te halen. Een stofkapje zou onvoldoende bescherming bieden vanwege de kans op leklucht.