Gevolgen van klimaatverandering

Door het wereldwijde gebruik van fossiele brandstoffen en ontbossing neemt de CO2 concentratie in de atmosfeer gestaag toe. Dit veroorzaakt klimaatverandering, met een geleidelijke opwarming van de aarde als bekendste effect. Zeespiegelstijging wordt gezien als een direct gevolg van dit zogenoemde ‘versterkte broeikaseffect’. In de 20e eeuw is de zeespiegel met 14 tot 20 cm gestegen. Bij een verdere opwarming van het klimaat zal de zeespiegel in de toekomst nog verder stijgen. Een ander gevolg van klimaatverandering is het veranderen van neerslagpatronen.

Klimaatverandering heeft ook effect op de bodemgesteldheid. De hoeveelheid neerslag, zonneschijn en de temperatuur beïnvloeden namelijk de chemische, fysische en biologische processen in de bodem. Wetenschappers zoeken hard naar mogelijkheden om het versterkte broeikaseffect tegen te gaan. Eén van de mogelijkheden is het opslaan van CO2 in de bodem. Een andere mogelijkheid om de CO2-concentratie in de atmosfeer te verlagen wordt gezocht in koolstofopslag in bijvoorbeeld planten en bomen.

Meer informatie over klimaatverandering.

Algemene bronnen

  • Hier.nu
    Hier is de klimaatcampagne van ruim 30 maatschappelijke organisaties die gezamenlijk werken aan de oplossing van het klimaatprobleem Hier.nu heeft een uitgebreide ‘klimaatbibliotheek’ met feiten, gevolgen en de aanpak van klimaatverandering. In de klimaatgids kun je over een heleboel deelonderwerpen informatie vinden.
  • IPCC
    The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) geeft wetenschappelijke, technische en sociaal-economische informatie over klimaatverandering. Op dit moment wordt gewerkt aan de ‘Fifth Assessment Report "Climate Change 2014"’. In dit rapport komt een uitgebreid overzicht van de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van klimaatonderzoek. De vorige vier Assessment Reports staan op de website.
  • KNMI: Hoe werken broeikassen?
    Een technisch maar heel duidelijk verhaal over hoe broeikasgassen nu eigenlijk precies werken: hoe zorgt CO2 voor een opwarming van de aarde?
  • Het IPCC en de betekenis voor Nederland
    The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) geeft wetenschappelijke, technische en sociaal-economische informatie over klimaatverandering. Het Platform Communication on Climate Change heeft een rapport geschreven over de betekenis van het IPCC rapport voor Nederland.
  • Broeikaseffect, klimaatverandering en het weer
    P. Vellinga en W.J. van Verseveld, 1999, Instituut voor Milieuvraagstukken, ISBN: 90-5383-653-5
    Dit document geeft een analyse van de wetenschappelijke kennis over het broeikaseffect, klimaatverandering en het weer. Het is geschreven door onderzoekers van het Instituut voor Milieuvraagstukken van de Vrije Universiteit van Amsterdam in opdracht van het Wereld Natuur Fonds. Pier Vellinga, hoogleraar aan Wageningen University, heeft ook een boek geschreven: ‘Hoezo Klimaatverandering’
  • Klimaat en water
    Hier vind je informatie over het onderzoek dat Wageningen University doet naar klimaat en water.
  • De toestand van het klimaat in Nederland 2008
    Een rapport van het KNMI over de toestand van het klimaat in Nederland, waarbij naar het huidig klimaat en naar het klimaat op langere termijn wordt gekeken.
  • KNMI
    Op de website van het KNMI staat veel informatie over het (veranderende) klimaat in Nederland. 
  • Rijksoverheid
    Op de website van de Rijksoverheid vind je informatie over onder andere omgaan met klimaatverandering, de klimaatdoelen van Nederland in 2020 en de klimaatagenda.

Invalshoeken

Hoe groot is de (toekomstige) toename van CO2 in de atmosfeer?

Economische groei gaat veelal gepaard met een verhoogde uitstoot van CO2. Wat is de bijdrage van verschillende processen aan die uitstoot van CO2? Denk bijvoorbeeld aan de verbranding van fossiele brandstoffen, maar ook aan ontbossing. Je kunt de hoeveelheid CO2 vergelijken die in de atmosfeer komt bij verbranding van fossiele brandstoffen en bij ontbossing. Je kunt ook kijken naar de uitstoot van CO2 voor de verschillende regio’s in de wereld.

Er zijn verschillende toekomstscenario’s die voorspellingen doen over de toekomstige CO2-uitstoot. Hoeveel stijgt het CO2-gehalte in de atmosfeer bij verschillende scenario’s? Wat betekent dit voor Nederland en voor de rest van de wereld? Welke regio’s hebben de grootste bijdrage aan de wereldwijde CO2-uitstoot? Welk scenario vind je het meest waarschijnlijk en waarom?

Bronnen
  • Compendium voor de Leefomgeving
    Het Compendium voor de Leefomgeving is een website met feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte in Nederland. Het is een uitgave van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Wageningen University en Researchcentrum (Wageningen UR).
  • HIER – Nederland klimaatneutraal
    HIER is de klimaatcampagne van ruim 30 maatschappelijke organisaties die gezamenlijk werken aan de oplossing van het klimaatprobleem. Er staat veel informatie over klimaatverandering op hun site, waaronder dit artikel over ontbossing.
  • Klimaatscenario’s
    Het Klimaatportaal behandelt verschillende toekomstscenario’s voor emissies van broeikasgassen en klimaatverandering.

Welke maatregelen moeten worden getroffen bij een zeespiegelstijging van 60 cm?

Nederland waterland. Omgang met water is voor ons al heel lang belangrijk, en dat blijft het ook. Wat zijn de effecten van klimaatverandering op de zeespiegel? En op de rivieren? Hoe kunnen we daar het beste mee omgaan? Je kan mensen interviewen die verantwoordelijk zijn voor het waterbeleid in jouw regio, bijvoorbeeld bij de provincie en het waterschap.

Bronnen

  • Deltares: waterbeheer in een veranderend klimaat
    Dit rapport van Deltares beschrijft de gevolgen van klimaatverandering in zijn algemeenheid en specifiek voor Nederland: wat is de overstromingsdreiging nu en in de toekomst? Hoe gaan we om met wateroverlast of juist droogte, met zeespiegelstijging en hogere rivierafvoeren?
  • Delta Alliance: onderzoek naar delta’s
    Een rapport van de Delta Alliance waarin 10 delta’s over de hele wereld (natuurlijk inclusief de Nederlandse Rijn-Maasdelta) worden beschreven en waarin hun gevoeligheid voor o.a. klimaatverandering wordt beschreven. De directeur van Delta Alliance, Kees Slingerland, is ook algemeen directeur van de Omgevingswetenschappengroep van Wageningen University.
  • Anders omgaan met water
    Een rapport van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat met het kabinetsstandpunt over het waterbeleid in de 21e eeuw.
  • Kustvisie 2050 – Plan van aanpak
    Plan van aanpak voor de ‘Strategische Visie Hollandse Kust 2050’ over maatregelen die genomen moeten worden om Zuid-Holland te kunnen beschermen tegen de stijgende zeespiegel.

Wat is de rol van methaan (CH4) en lachgas (N2O) bij klimaatverandering?

CO2 is het meest bekende broeikasgas, andere broeikasgassen worden niet altijd meegenomen. Is dit wel terecht? Methaan (CH4) en lachgas (N2O) zijn namelijk veel sterkere broeikasgassen dan koolstofdioxide. Vaak wordt gezegd dat er nog niet genoeg bekend is over de kringloop van de andere gassen dan CO2, maar er is toch al veel over geschreven. Je kunt een literatuuronderzoek doen naar de rol van methaan en lachgas bij het klimaatprobleem. Wat zijn de bronnen van methaan en lachgas? Wat is er al bekend over deze stoffen? Kunnen we hun uitstoot verminderen?

Bronnen

  • Hier.nu
    Algemene informatie over lachgas als broeikasgas.
  • Hier.nu
    Algemene informatie over methaan als broeikasgas.
  • Emissies van methaan en lachgas onderschat
  • Broeikasgasemissies
    Het Compendium voor de Leefomgeving geeft een overzicht van alle broeikasgasemissies. Je kunt hier zien hoe groot de bijdrage van methaan en lachgas is (niet alleen mondiaal, maar ook op Europees niveau of in Nederland).
  • Alterra Wageningen UR
    ‘Klimaatverandering en de functies van het landelijk gebied.’ Resultaten van vier jaar klimaatonderzoek in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit door Alterra Wageningen UR. Het boekje geeft informatie over de invloed van de landbouw op klimaatverandering, ook met betrekking tot gassen als methaan en lachgas.
  • Emissie van lachgas uit veengrond
    Hier vindt je een korte beschrijving van een onderzoek van Alterra naar de emissie van lachgas uit grasland op veengrond. Je vindt ook een link naar het gehele rapport.

Wat zijn de effecten van het (veranderende) klimaat op de bodem?

Schat de totale biomassa van een bos door stamtal (het aantal bomen per eenheid van oppervlakte), boomhoogte en boomdiameters te meten. Reken je schattingen om naar hoeveelheden per hectare. Bepaal de leeftijd van het bos en bereken de jaarlijkse toename in biomassa. Bepaal het koolstofgehalte van de biomassa en reken dit om naar CO2-equivalenten. Doe dit voor een paar verschillende bostypen en vergelijk deze met elkaar.

Bronnen
  • CASFOR-II
    CASFOR-ll is een internationaal, door de EU gefinancierd samenwerkingsproject waarin een eenvoudig model (CO2FIX) voor koolstofvastlegging in bossen wordt ontwikkeld. Dit model wordt toegepast op bosecosystemen over de gehele wereld.
  • FACE
    FACE staat voor “Forests Absorbing Carbondioxide Emission, ofwel “bossen leggen uitgestoten koolstofdioxide vast”. Stichting FACE houdt zich bezig met de aanplant en het behoud van bos als middel om het broeikaseffect tegen te gaan.
  • Kansen voor duurzame energie uit natuur
    Artikel over een onderzoek van Wageningen UR, gericht op het gebruik van verschillende soorten biomassa voor het opwekken van energie. Hout lijkt erg geschikt. Onderaan het artikel staan een aantal bruikbare links.